صحیفه امام خمینی (س)

  • عنوان آرمان ملت ایران ـ مخالفت عمومی با سلطنت ـ رژیم تحمیلی
  • محل تهران، مدرسۀ علوی
  • مناسبت
  • تاریخ
  • موضوع آرمان ملت ایران ـ مخالفت عمومی با سلطنت ـ رژیم تحمیلی
  • حضار حضار: بیش از چهارصد تن از خبرنگاران داخلی و خارجی

اعوذ باللّه‏ من الشیطان الرجیم

بسم اللّه‏ الرحمن الرحیم

ایران آشفته

آقایان آشفتگی چند سالۀ ملت ما را می‏دانند. مطلعند که تمام دستگاههای ملی و دولتی فلج شده است، وضع اقتصادی ما رو به نابودی رفته است، وضع فرهنگ ما خراب است، دانشگاهها تعطیلند، مدارس علمی ما تعطیل است، بازارها تعطیل است. تمام اینها مضافاً به خونریزیهایی که تاکنون شده است و آشفتگیهایی که در مملکت ما هست. از اینها اطلاع دارند. و کسانی که مربوطند به این، دست بردارند از شلوغ‏کاری، و با تعقل اشیاء را فکر کنند و کنار بروند.[1]ما همۀ این مسائل را ان‏شاءاللّه‏ با پشتیبانی ملت حل خواهیم کرد.

در آرزوی ایجاد حکومت عدل علی (ع)

شما خبرنگارها در این مدتها ملاحظه کردید که ملت ما از مرکز تا هر جا که چشم‏انداز باشد، شهرستانهای بزرگ و کوچک، دهکده‏ها، قرا، قصبات، همه با هم یک فکر و یک نظر و با ارادۀ مصمم از ما می‏خواهند که رژیم سلطنتی، که یک رژیم پوسیدۀ غیر عُقَلایی است، غیر عقلی است، و رژیم سلطنت محمدرضاخان، همۀ مردم گفتند که اینها باید سراغ کارشان بروند؛ و همۀ مردم یکدل و یک جهت جمهوری اسلامی را می‏خواهند.
ملت ما مُسْلم است، علاقه‏مند به اسلام است، عدل اسلامی را دیده است؛ تاریخ ما از حکومتهایی که در صدر اسلام بوده است خبر به ما داده است که وضع حکومتها چه بوده است، وضع حاکم چه بوده است. حضرت امیرالمؤمنین، علی ابن ابیطالب، که حاکم بر یک صحنۀ بزرگ
[بوده است]، یک ممالک بزرگ، از عربستان سعودی گرفته تا مصر، ایران، عراق و سوریه و سایر جاها را داشته است، همین قاضی‏ای که خودش قرار داده برای قضا، وقتی که یک نفر یهودی[علیه]او دعوی کرده است و ادعا کرده است چیزی را، قاضی[آن حضرت]را خواسته و او هم آمده است در محضر قاضی و با یهودی در عرض هم نشسته‏اند، و دادخواهی شده است، و قاضی حکم برخلاف حضرت امیر ـ سلام‏اللّه‏ علیه ـ یعنی حکومت وقت کرده است، و[آن‏حضرت]تسلیم بوده است. یک همچو وضع حکومتی در بشر معلوم نیست تحقق پیدا کرده باشد. و ما آرزوی یک همچو حکومتی داریم. یک حکومت عادل که نسبت به افراد رعیت علاقه‏مند باشد؛ عقیده‏اش این باشد که باید من نان خشک بخورم که مبادا یک نفر در مملکت من زندگی‏اش پست باشد، گرسنگی بخورد. ما می‏خواهیم یک همچو حکومت عدلی ایجاد کنیم.

رژیم غیر قانونی پهلوی

و چنانکه شما می‏دانید ـ یعنی خبرنگارها به واسطۀ اطلاعاتی که در ممالک خودشان هست، و ما هم به واسطۀ اطلاعاتی که در این مملکت داریم و مشاهداتی که داشتیم ـ از اول که رضاخان کودتا کرد و آمد به تهران،[2]تا آن وقتی که مجلس مؤسسان درست کرد و وکلایی خودش درست کرد، تمام اینها با سرنیزه بود و ارادۀ ملت هیچ دخالت در این مسائل نداشت و ملت به هیچ وجه در حساب نمی‏آمد. و یک همچو جمعیتی که او جمع کرده بود و با سرنیزه مسئلۀ مؤسسان را تأسیس کرد و آنها رأی دادند، این رأی رأیِ باطل بوده است؛ این مجلس مجلس ملی نبوده است؛ و چون مجلس ملی نبوده است، رژیم
سلطنتی پهلوی یک رژیم متکی بر سرنیزه بوده است و قانونی نبوده است. وقتی رژیمْ قانونی نشد، مجالسی که بعدها هم تهیه کردند ملی نبوده است، قانونی نبوده است. تمام این مسائل به ما می‏فهماند که الآن نه دولت قانونی است، نه مجلس قانونی است ـ نه این مجلس و نه آن مجلس.
[3]

معرفی دولت موقت بر اساس ولایت

ولهذا چون ما مجلس را غیرقانونی می‏دانیم و دولت را هم غیرقانونی می‏دانیم و اوضاع کشور را آشفته می‏بینیم، برای اینکه خاتمه بدهیم به وضع[آشفتۀ]کشور، ما به واسطۀ اتکا به این آرای عمومی ـ که شما الآن می‏بینید و دیدید تاکنون که آرای عمومی با ماست و ما را به عنوان «وکالت» یا بفرمایید به عنوان «رهبری»، همه قبول دارند ـ از این جهت ما یک دولتی را معرفی می‏کنیم، رئیس دولتی را معرفی می‏کنیم[تا]موقتاً دولتی تشکیل بدهد که هم به این آشفتگیها خاتمه بدهد، و هم یک مسئلۀ مهمی که مجلس مؤسسان است، انتخابات مجلس مؤسسان را درست کند، و مقدمات آن را درست کند و مجلس مؤسسان تأسیس بشود. و همین طور انتخابات هم درست بشود و آنها دولت دائمی را انتخاب بکنند. و مجلس مؤسسان؛ ...جمهوری اسلامی را[به]رفراندم بگذارد ... با اینکه من اعتقادم این است که دیگر احتیاج به رفراندم نیست و مردم مکرر به جمهوری اسلامی رأی داده‏اند؛ لکن برای اینکه بهانه‏ها تمام بشود و شمارش آرا بشود، ما باید آزادانه یک همچو کاری بکنیم تا مردم بدانند، تا همۀ عالم بدانند که رأی آزاد که مردم می‏دهند به که می‏دهند و به چه رژیمی می‏دهند. لهذا ما دولت موقت را تعیین کردیم. و چون جناب آقای مهندس مهدی بازرگان را سالهای طولانی است از نزدیک می‏شناسم و یک مردی است صالح، متدین، عقیده‏مند به دیانت و امین و ملی و بدون گرایش به یک شیئی که برخلاف مقررات شرعی است، من ایشان را معرفی می‏کنم که ایشان رئیس دولت باشند. و ایشان وزرای خودشان را بعد تعیین خواهند کرد، و به ما
معرفی می‏کنند تا اینکه شورای انقلاب ما، که پیشنهادشان این بوده است که ایشان رئیس دولت باشند، شورای انقلاب وزرای ایشان را هم بررسی بکنند، و ان‏شاءاللّه‏ مسائل به طور سهل و به طور خوبی انجام بگیرد. و من باید یک تنبه دیگری هم بدهم و آن اینکه من که ایشان را حاکم کردم، یک نفر آدمی هستم که به واسطۀ ولایتی که از طرف شارع مقدس دارم، ایشان را قرار دادم.

وجوب اطاعت از دولت موقت

ایشان را که من قرار دادم واجبُ‏الاِْتِّباع است، ملت باید از او اتّباع کند. یک حکومت عادی نیست، یک حکومت شرعی است؛ باید از او اتّباع کنند. مخالفت با این حکومت مخالفت با شرع است، قیام بر علیه شرع است. قیام بر علیه حکومت شرع جزایش در قانون ما هست، در فقه ما هست؛ و جزای آن بسیار زیاد است. من تنبه می‏دهم به کسانی که تخیل این معنی را می‏کنند که کارشکنی بکنند یا اینکه خدای نخواسته یکوقت قیام بر ضد این حکومت بکنند، من اعلام می‏کنم به آنها که جزای آنها بسیار سخت است در فقه اسلام. قیام بر ضد حکومت خدایی قیام بر ضد خداست؛ قیام بر ضد خدا کفر است. و من تنبه می‏دهم به اینها که بر سر عقل بیایند؛ بگذارند مملکت ما از این آشفتگی بیرون برود، بگذارند خونهای محترم ریخته نشود، بگذارند جوانهای ما دیگر اینقدر خون ندهند، بگذارند اقتصاد ما صحیح بشود؛ ما بتدریج کارها را اصلاح بکنیم. و از خدای تبارک و تعالی می‏خواهم که توفیق بدهد به آقای مهندس بازرگان که این مأموریت را به وجه احسن انجام بدهد.

پاسخ به پرسشهای خبرنگاران

[پس از سخنان امام خمینی و معرفی نخست‏وزیر دولت موقت، خبرنگاران پرسشهای خود را مطرح کردند. امام به این پرسشها با اختصار پاسخ دادند. متن سؤال و جوابها به شرح زیر است:]

سؤال:[حضرت آیت‏اللّه‏ فرمودید کسانی که این دولت را نپذیرند مجازات خواهند شد؛ اگر ارتش نپذیرفت چه پیش‏بینی می‏کنید و چه خواهید کرد؟]

جواب:ارتش چنان عملی را نخواهد کرد. و اگر بکند اولاً از طرف خدا مجازات خواهد شد و ثانیاً در موقع مقتضی، جزایی را که قانون اسلام تعیین کرده است اجرا می‏کنیم. و اگر خدای نکرده چنین کردند اعلام می‏کنیم.

ــ[با توجه به تماس نزدیک بازرگان با شما و همچنین با بختیار، تصور می‏کنید واکنش بختیار و نیز ارتش چه باشد؟ بختیار چه موضعی خواهد داشت یا دارد، و همچنین ارتش چه موضعی خواهد داشت یا دارد؟]

ــاگر هر دو عاقل باشند و به مملکت علاقه داشته باشند عکس‏العمل آنها باید مثبت باشد. و اگر خائن باشند و بخواهند به مملکت خیانت کنند، این امرش با خداست.

ــ[به نظر شما قانون اساسی 1906[4]آیا مورد قبول است و می‏تواند چهارچوبی باشد برای دورۀ انتقالی؟]

ــبجز در مواد بسیاری که به زور وارد قانون اساسی شده است، تا زمانی که ملت رأی بر مخالفت با آن نداده است، به قوۀ خود باقی است.

ــ[سپس آقای مهندس بازرگان طی سخنانی گفت:

بسم‏اللّه‏ الرحمن الرحیم

خدای بزرگ را شکر می‏کنم که چنین اعتبار و حُسن شهرتی را، که به هیچ وجه اهلیت و لیاقت آن را نداشتم، به من ارزانی داشته و همین موهبت الهی باعث شده که آیت‏اللّه‏ ابراز اعتماد و ارجاع چنین مأموریتی را به بنده عنایت بفرمایند. و همچنین تشکر از ملت ایران می‏کنم، که آیت‏اللّه‏ مکرر تأکید فرموده که «به نام ملت، هم صدای ملت و برای ملت» گامها و صداهای خود را برداشته و بلند کرده.

این مأموریت یعنی سیاست دولت موقت و تشکیل حکومت در شرایط بسیار دشوار و خطرناک، عظیمترین شغل و وظیفه و در عین حال بزرگترین افتخاری است که به بنده واگذار شده است. و شاید حق داشته باشم بگویم که دشوارترین وظیفه و کاری است که در طول تاریخ 72 سالۀ مشروطیت ایران به نامزدها و مأموران نخست‏وزیریهای دیگر داده شده باشد. قاعدتاً با توجه به جثۀ نحیف و نواقص و
معایب خودم نمی‏بایستی قبول این مسئولیت را کرده و زیر بار چنین امری رفته باشم؛ ولی از یک طرف بنا به ضرورت و وظیفه و مسئولیت طبیعی و انتظاری که داشتند مجبور بودم، ناچار شدم قبول کنم. و مخصوصاً با تأسی به رویه و سنتی که خود آیت‏اللّه‏ در سراسر دوران اداره و رهبری جنبش داشته‏اید و با عزم راسخ و ایمان کامل به خدا و اعتماد به موفقیت این راه رهبری فرموده‏اید، من هم همین راه را می‏پیمایم. و این اولین درسی است و اولین دستوری است که از آیت‏اللّه‏ گرفته‏ام. و فرمایش حضرت علی بن ابیطالب (ع) را به کار بسته‏ام و می‏بندم که فرموده‏اند: «وقتی در برابر امر خطیر و کار مشکلی قرار گرفتید تردید نکنید، وارد شوید به حول و قوۀ الهی مشکلات و مسائل حل خواهند شد».

بنابراین عرض می‏کنم که با امید به خدا و امتنان از آیت‏اللّه‏ و انتظار از ملت ایران و ملت جهان، این مأموریت و خدمت خطیر را قبول و تعهد کردم. برای مخاطرات و زحماتش آماده‏ام و تا آنجا که مربوط به بنده باشد کوشش و منتهای کوشش و نهایت جهاد را در راه ملت عزیز ایران خواهم کرد. «وَلا حَوْلَ وَلا قوّةَ اِلاّ بِاللّه‏ِ الْعَلیِّ العَظیم».]

ــ[پس از سخنان آقای بازرگان، امام خمینی فرمود:]

ــمن بعد از تشکر از ملت ایران که در این مدت طولانی رنج و زحمت بردند و با دادن خون خودشان برای اسلام خدمت کردند، مطلبی هست که می‏خواهم به عرض ملت برسانم و آن این است که نظر خودشان را دربارۀ دولت آقای مهندس بازرگان که دولت شرعی و اسلامی است اعلام کنند؛ هم به وسیلۀ مطبوعات، هم تظاهرات «آرام» در شهرها و در دهات و هر جا که مسلمان هست، نظر خودشان را راجع به دولت اسلامی آقای مهندس بازرگان اظهار کنند.

ــ[درپایان، آقای هاشمی رفسنجانی متن حکم انتصاب آقای بازرگان به نخست‏وزیری دولت موقت را که از سوی امام‏خمینی (در تاریخ 15 بهمن) صادر و تحریر شده بود قرائت کرد[5]]

1 ـ اشاره به بختیار و دولتش. 
2 ـ اصل: ایران. 
3 ـ مجلس شورای ملی و مجلس سنا. 
4 ـ قانونی اساسی مشروطه. 
5 ـ متن حکم، در سیر تاریخی خود 15 بهمن، قبل از همین سخنرانی درج شده است.