اخبار مرتبط

در پیامی توئیتری مطرح شد؛

روز گذشته، مجموعه نشست های «چالش های انقلاب اسلامی در دهه پنجم»، به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، به همت معاونت فرهنگی- اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، برگزار شد.

به گزارش خبرنگار جماران، مجموعه نشست های «چالش های انقلاب اسلامی در دهه پنجم»، به مناسبت چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، به همت معاونت فرهنگی- اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، برگزار شد. در این نشست ها اندیشمندان و چهره های دانشگاهی با گرایش های مختلف فکری در پنج محور اسلامیت، جمهوریت، استقلال، آزادی و عدالت به بحث و گفت وگو خواهند نشست.

در نشست اول با موضوع «اسلامیت»، دکتر ابراهیم فیاض و آیت الله غرویان و نشست دوم با موضوع «آزادی» نیز با حضور دکتر محمد صادق کوشکی و دکتر محمود صادقی برگزار شد.

آیت‌الله محسن غرویان در ابتدای این نشست در مورد اسلامیت نظام، گفت: مراد از اسلامیت نظام این است که تا جایی که ممکن است چه در بخش جهان بینی و فلسفه، چه در بخش احکام و فقه، چه بخش اخلاق«حکمت عملی» اسلام را در کشور پیاده کنیم. اسلام نیز شامل اخلاق، احکام و آداب و همچنین جهان بینی توحیدی است که این جهان بینی هم بر یک ایدئولوژی مبتنی است و بایدها و نبایدهایی دارد که به دو بخش فقهی و اخلاقی تقسیم می شوند. تلاش این بوده هر دو بعد آن، پس از انقلاب پیاده شود.

وی افزود: تفسیر من از اسلامیت نظام این است که تا حد امکان پیاده شود، ولی در اینکه تا چه اندازه پیاده شده، درصدگیری مشکل بوده و بیشتر از آنکه جنبه کمی داشته باشد، کیفی است. تلاش حضرت امام و رهبری این بوده که بتوانند اخلاق، احکام و جهان بینی توحیدی اسلام را پیاده کنند و بی تردید جهت گیری حکومت نیز این گونه بوده است.

آیت الله غرویان

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه گفت: اسلام قرائت های مختلف دارد و نمی توان از این قرائت ها اجتناب کرد، چرا که مجتهدین نیز همانند افراد، افکاری مختلف دارند. امام برداشتی از اسلام و فلسفه ملاصدرا داشتند و بر اساس آن«ولایت فقیهی» را مطرح کردند که ریشه در اسلام و عرفان ایشان داشت. ایشان با برداشتی که از فقه اسلام داشتند بر ولایت تکوینی تأکید داشتند. ما نباید شخصیت های بزرگ و تاریخی خود را به دست خود تخریب کرده و آن وقت خوشحال هم باشیم که 40 سال از انقلاب گذشته است. نباید یک طرفه در مورد دیگران قضاوت کنیم.

وی با بیان اینکه ما پیشرفت های زیادی در انقلاب داشتیم، گفت: آیا نمی توانستیم بیشتر از این پیشرفت کنیم؟ نمی شد فضای همدلی، محبت، عاطفه، ارزش گذاشتن برای همدیگر را در کشور حاکم کنیم؟

غرویان گفت: امروز زندگی ما با علم و تکنولوژی اداره می شود. لذا رفتار و سبک زندگی ما متاثر از علم و دین است و تکنولوژی نگاه نمی کند که آیا ما قبولش داریم یا خیر و نمی توان انکار کرد که علم جدید، همه ما را تحت تاثیر قرار داده است. مراجع عظام در همان ابتدا که تکنولوژی هایی شبیه ویدئو و ارتباط تصویری به وسیله سیم کارت آمده بود، آن را حرام اعلام کردند، اما امروز خود در دفاترشان از این وسایل دارند. ما باید بتوانیم با حفظ اصول اخلاقی و ارزش ها، قرائت های جدید ارائه دهیم. این محال نیست که سبک زندگی خود را با تکنولوژی جدید هماهنگ کنیم، بدون آنکه اخلاق را کنار گذاریم.

نباید شخصیت های بزرگ و تاریخی خود را به دست خود تخریب کرده و آن وقت خوشحال هم باشیم

وی افزود: ما اگر صنعت و تکنولوژی نداشته باشیم، شبیه ملتی می شویم که همگی سوار ویلچر هستند و آن زمان دیگر اقتصاد مقاومتی معنایی ندارد. مقاومت، ملتی قوی می خواهد و تا زمانی که اقتصاد ما تنها متکی بر نفت باشد، نمی توان با زورگویان مقابله کرد. ما در دهه پنجم انقلاب باید تکلیف خود را با علم جدید روشن کنیم. بعضی ها معتقدند که بلاد غرب منشاء کفر و انحراف است، بنابراین هرچه آنها می گویند اشتباه است، ولی من این حرف را قبول ندارم و معتقدم که علم را در هر کجا که باشد، باید آموخت. مقام معظم رهبری هم در هفته های قبل جمله زیبایی فرمودند که ما افتخار می کنیم که در علم شاگردی کنیم، ولی ننگمان می آید همیشه شاگردی کنیم.

 

وی با بیان اینکه در دهه اخیر فضای کشور به شدت بد شده، گفت: عمامه به سرها و روحانیونی که باید الگوی مردم باشند دنبال مچ گیری، تهدید و تحقیر همدیگرند و این فضا به شدت عذاب آور شده است. وقتی رسانه ها را نگاه می کنیم، همگی به دنبال تهمت و بهتان زدن و دروغ گفتن هستند و دروغگویی در رسانه ها به جایی رسیده که حتی از من نیز می خواهند نسبت به فلان خبری که درباره ام منتشر کردند، تکذیبیه بدهم.

غرویان در بخش دیگری از سخنانش گفت: یکی از روزنامه های معروف که انگار از آسمان های کیهانی پائین آمده به بنده لقب پورالیسم دینی داده، در همین راستا اگر نمی فهمد و چنین می نویسد، این خطاست و اگر هم می فهمد که این تهمت و دروغ است. منتها اگر بخواهیم این انتقادها را جواب دهیم که به کارهای دیگر نمی رسیم. متاسفانه ما بسیار از اخلاق مداری فاصله گرفتیم و علتش هم این است که سیاست بر اخلاق غلبه کرده است. ما باید اخلاق و عرفان حقیقی و نه شعاری را در جامعه پیاده کنیم.

وی با بیان اینکه همه بحث های علمی و همه چیز در کشور وارد خط بندی های سیاسی شده، گفت: فضای کشور مطلوب نیست و ما سیر قهقرایی داشته ایم. جناح بندی ها نیز در حوزه زیاد شده و دیگر نمی توان نظر داد و انتقاد کرد.

این استاد حوزه و دانشگاه گفت: در دنیای جدید و انقلاب اسلامی، ما باید تعامل، گفت و گو و مذاکره را در تمامی ابعاد سیاسی، اقتصادی و علمی، راهبرد خود قرار دهیم و اینکه دیواری بین خود و کشور های دیگر باشیم، جوابگو نیست. بنابراین باید راه تعامل و گفت و گو را باز بگذاریم. ما باید 40 سال بعد از انقلاب بازنگری کرده و ببینیم که آیا با جنگ و دعوا، مچ گیری و تخریب به نتیجه ای رسیده ایم؟ به نظر من جز اینکه انرژی ها را هدر داده و سرمایه ها را نابود کرده باشیم، نتیجه ای نگرفتیم.

غرویان افزود: باید اختلاف نظر را پذیرفته و یک کمپین گفت و گوی ملی راه بیندازیم و با همفکری و گفت و گو، مشکلات را حل کنیم. اینکه بگوییم این و آن خودی نیستند چه ثمری داشته است؟

وی در پایان گفت: باید عالمان و دانشمندان را بر صدر نشانده و به علم و اندیشه بها دهیم، همچنین به فرهیختگان احترام بگذاریم. چند وقت قبل یک امام جمعه گفت: اسلام با خوش گذرانی و رفاه سازگاری ندارد. متاسفانه این یک تفکر غلط و قرائتی نادرست از اسلام است. باید پرسید پس اسلام آمده تا مردم را در عذاب قرار دهد؟ به نظر می رسد که یکی از مشکلات اصلی ما نیز همین قرائت های نادرست از اسلام باشد.

دکتر ابراهیم فیاض

سخنران بعدی این نشست دکتر ابراهیم فیاض در سخنانی گفت: انقلاب ما یک انقلاب اجتماعی بر پایه عدالت محوری بود و اگر می گفتیم اسلام، بدین خاطر بود که آن را دینی بر پایه عدالت دانسته و می دانیم. بنابراین اسلام از آنجا که عدالت را مطرح می کرد، بر سر زبان ها افتاد. مبنای امام خمینی نیز  بحث عدالت و دوری از انحراف بود و در آثار آقای شاه آبادی هم مفصل به بحث عدالت اشاره شده است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: نه روحانیون و نه دانشگاه ها جز دانشجویان با انقلاب همراه نبودند و تنها مردم بودند که همراهی خود با انقلاب را نشان دادند. میرحسین موسوی نیز در کتاب خاطرات خود نقل می کند که روزی از حضرت امام پرسیده شد که آیا این درست است که مردم از ما جلوتر هستند؟ ایشان فرمودند بله مردم از ما جلوترند. کتاب کشف الاسرار امام نیز  که بر اساس مبانی کلامی ایشان نوشته شده، بسیار مهم است و باید پرسید که چرا درباره آن تحقیق نشده است؟ امام گفتند که اسلام تحجری، همان اسلام حوزه های علمیه است و تا امروز هم ادامه دارد و اسلام آمریکایی نیز در دانشگاه هاست. کسی که اسلام آمریکایی را ترویج می کرد، سیدحسین نصر بود که شاگردان وی هنوز هم در همه جا هستند و دانشگاه های ما امروز صددرصد غربی تر از قبل انقلاب است.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنانش گفت: امروز ایران از لحاظ اقتصادی ورشکسته است و هیچ چیز آن باهم همخوانی ندارد. برای نمونه، موشک در کنار پراید ساخته می شود، قبل از انقلاب نیز می گفتند ما اف 14 داریم، اما ماشین مردم پیکان بود. ساختارهای امروز ما غیرعقلانی هستند و اتفاقاً شاه نیز به همین دلیل سقوط کرد.

وی با ذکر داستانی از ملاقات شاه اردن با محمدرضا پهلوی دو سال پیش از انقلاب اسلامی گفت: شاه حسین اردنی به شاه ایران گفت که کمی با مردم خودت راه بیا، ولی محمدرضا پهلوی گفت وقتی مرزهایمان توسط ارتش پاسداری می شود، شهربانی قوی داریم و ساواکی که امنیت را به خوبی برقرار کرده، چرا باید راه بیایم؟ متاسفانه امروز نیز چنین تفکری در کشور حاکم است، چنانکه تفکر آقای مصباح یزدی روی دولت های نهم و دهم حاکم بود.

ساختارهای امروز ما غیرعقلانی هستند و اتفاقاً شاه نیز به همین دلیل سقوط کرد.

فیاض در بخش دیگری از سخنانش گفت: اخلاق هنگامی در جامعه برقرار می ماند که عدالت وجود داشته باشد. از این رو، بحث آقای شاه آبادی، حضرت امام، دکتر شریعتی و همه کسانی که در انقلاب هستند، عدالت بوده است. اگر عدالت نباشد فاصله طبقاتی ایجاد می شود. متاسفانه اشرافیتی که امروز در جمهوری اسلامی وجود دارد، قابل توجیه نیست. در این میان کافیست که شما کاخ شاه را با کاخ هایی که برخی آقایان دارند، مقایسه کنید.

محسن غرویان در پاسخ به فیاض که گفته بود روحانیون با انقلاب همراه نبودند، گفت: این انقلاب با محوریت یک روحانی و حوزه به ثمر نشست و مردم به نظام اسلامی بر مبنای قرائتی که امام از انقلاب داشت، رای دادند. اینکه الان تا چه اندازه در ابعاد اخلاق، فقه و عدالت به نتیجه رسیدیم، در دوران های مختلف فراز و نشیب داشته است.

وی افزود: برای نمونه در 8 سال قبل از این دولت، مساله آزادی بیان، فکر و اندیشه کم رنگ شد و فضای امنیتی و پلیسی حاکم شد و این موضوع به نوع بینش و نگرش روسای جمهور و کابینه های آنها باز می گردد. نمی توان وضعیت آزادی در دولت های مختلف پس از انقلاب را یکسان دانست و درباره عدالت نیز همین است، اما من فکر می کنم که ما بعد از انقلاب به استقلال فکری رسیدیم و بزرگترین دستاورد انقلاب هم همین بوده، یعنی دیگر زیر یوغ فکر دیگران نیستیم.

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه گفت: اما از نظر آزادی در حد ایده آلی که باید باشیم، نبوده و از نظر عدالت اجتماعی و اقتصادی نیز پیشرفت های کمی داشتیم. البته وضع مان از زمان قبل از انقلاب خیلی بهتر شده، ولی هنوز عدالتی که مورد توقع مردم بوده، محقق نشده است. متاسفانه از نظر اخلاقی نیز بسیاری از آموزه ها و بایدهایی که وجود داشته محقق نشده است.

 

گزارش تصویری>>>نشست چالش های انقلاب اسلامی در دهه پنجم

 

دومین نشست از سلسله نشست‌های چالش‌های انقلاب‌اسلامی در دهه پنجم با موضوع«آزادی» با سخنرانی دکتر صادق کوشکی و دکتر محمود صادقی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.

محمدصادق کوشکی

آزادی یک واژه وارداتی در فرهنگ ماست

صادق کوشکی که سخنران نخست این مراسم بود در پاسخ به این سوال که مردم و مسئولین می‌توانند چه برداشتی از مفهوم آزادی در شعار اصلی انقلاب اسلامی داشته باشند، گفت: آزادی یک واژه وارداتی در فرهنگ ماست، بدین معنا که ما قبل از ورود مدرنیته به کشور خود با چنین مفهومی مواجه نبودیم و در  فرهنگ ایرانی و اسلامی خود چنین مفهومی نداشتیم. ما تا قبل از عصر قاجار وقتی صحبت از آزادی می‌شد، نقطه مقابل رقیت یا بندگی را در نظر می‌گرفتیم. به همین خاطر وقتی می‌گفتیم فردی آزاد است، تنها بدین معنا بود که بنده نیست.

وی افزود: وقتی در فرهنگ اسلامی ما نیز از حر سخن رانده می‌شد، این انسان حر اولین خصوصیتش این بود که بنده نیست و در نقطه دوم، وقتی صحبت از آزاد بودن فرد می‌شد، گاهی اوقات مفهوم ارزشی منفی را در چارچوب دینی پیدا می‌کرد و به معنای فردی که بنده خداوند نبوده و طاغی است، قلمداد می‌شد. یک زمانی هم بحث آزاد و آزادی برای کسی به کار گرفته می‌شد که در حبس نیست. بنابراین این‌ها عرصه‌هایی بودند که ما تا عصر قاجار، مفهوم آزادی را برایشان به کار می‌بردیم.

آزادی در کلام امام به مفهوم «کسب استقلال» است

کوشکی در ادامه گفت: از عصر قاجار به بعد مفهوم «لیبرته» در فرهنگ ما به مفهوم آزادی ترجمه شد، ولی اصل مفهوم آن همان لیبرته‌ای بود که در زبان لاتین بعد از مدرنیته رایج شده بود. اتفاقی که در عصر قاجار افتاد این بود که به دلیل تماس با تمدن غرب، واژه لیبرته به آزادی ترجمه شد و در انقلاب نیز از واژه آزادی استفاده شد و وقتی از موسس و رهبر انقلاب معنای آن پرسیده می‌شود، ایشان به صراحت می‌گویند: «آزادی از بند قدرت‌های استکباری مقصود ماست و کمتر در کلام ایشان آزادی از دولت‌های استبدادی به کار می‌رود. در واقع آزادی در کلام ایشان به مفهوم «کسب استقلال» است.

وی گفت: از آنجا که جامعه عصر پهلوی فضای خفقان شدید سیاسی را تجربه می‌کرد، بخشی از اقشار وقتی از آزادی سخن رانده می‌شد، نبود خفقان سیاسی را می‌خواستند. برای نمونه، مطبوعات عصر پهلوی بعد از نیمه دوم سال 57،  می‌خواستند رسالت مطبوعاتی خود را بدون ترس از فشارهای ساواک ادامه دهند. اما برای مردمی که شعار استقلال، آزادی می‌دادند، این آزادی را باید در قید اول و دوم آن جست و جو کرد، یعنی به معنای استقلال و جمهوریت در چارچوب دیانت.

چپ ها آزادی را، آزادی از امپریالیسم یا آزادی برای طبقه کارگر در نظر می‌گرفتند

این استاد دانشگاه در ادامه اظهار کرد: کمااینکه وقتی خبرنگاران در پاریس از امام سوال می‌کنند که شما چه نوع جمهوریتی مدنظر دارید و حد و حریم آن تا کجاست؟ ایشان می‌فرماید: «جمهوریت به معنای آنچه در جهان مصطلح است، ولی در محدوده قوانین دینی.» البته در اینجا ممکن است گفته شود نیروهایی هم با گرایش‌های لیبرالیستی نظیر جبهه ملی و نهضت آزادی در انقلاب حضور داشتند که وقتی از آزادی صحبت می‌کردند، آن را در معنای اساس تمدنی خود یعنی همان «لیبرته» به کار می‌بردند. به همین خاطر در فردای پس از انقلاب، کسانی که به این مفهوم از آزادی اعتقاد داشتند در آنجایی که این بخش از آزادی محدود شد، مخالفت کردند.

وی گفت: ادبیات گروه‌های چپ نیز نشان می‌داد که وقتی از آزادی صحبت می‌کردند، مابه ازای آن را آزادی از امپریالیسم یا آزادی برای طبقه کارگر در نظر می‌گرفتند. اما اکثر کسانی که به عنوان بدنه انقلاب بوده یا آنهایی که راهبر بودند از چهره‌هایی چون حضرت امام و شاگرادان‌شان یا عامه مردم که با نگاه دینی به شعار آزادی پرداختند، عمدتاً آزادی برایشان به مفهوم نفی سلطه‌گری بیگانه یا نفی استبداد سیاسی حکومتی و حق تعیین سرنوشت انسان برای جامعه خودش بود.

در قالب قانون اساسی به تفصیل روشن کردیم که چه می‌خواهیم

این فعال سیاسی اصولگرا بیان کرد: ما در مفهوم دین، طبیعتاً جهان‌بینی کسی مثل امام یا شاگردان ایشان و همه کسانی که در شکل‌گیری این انقلاب موثر بودند، از پنجره دیانت‌شان اتفاق می‌افتاد. دین، برخی دوراهی‌ها برای انتخاب ما قرار می‌دهد و از ما می‌خواهد که راه درست را انتخاب کنیم و فرد مکلف وقتی می‌خواهد توحید یا معاد را بپذیرد، باید خود به یک درک کافی برسد و اینکه فردی توحید یا سایر اصول دین را برمبنای تقلید بپذیرد، پذیرفته نیست. بعد از پذیرش دین نیز این حق انتخاب برای انسان گذاشته شده و می‌تواند پایبند به دیانت خود نباشد.

نشست چالش های انقلاب اسلامی در دهه پنجم

محمود صادقی نیز در پاسخ به این سوال که چه برداشتی از مفهوم آزادی که در شعار انقلاب متبلور شده می‌کند، اظهار کرد: من گاهی اوقات در واکنش به عبارت طنزآمیزی که گفته می‌شود در انقلاب نمی‌دانستیم چه می‌خواهیم اما می‌دانستیم چه نمی‌خواهیم، می‌گویم که ما به فاصله کمتر از یک‌سال از پیروزی انقلاب اسلامی در قالب قانون اساسی به تفصیل روشن کردیم که چه می‌خواهیم و در واقع شک و تردیدی در اینکه چه می‌خواهیم باقی نگذاشتیم و این نیز یک دفعه متولد نشد و ریشه در اندیشه و آرمان‌های تاریخی ملت ایران داشت.

مقصود از آزادی همان نفی استبداد است

وی افزود: ما اگر به قانون اساسی مراجعه کنیم، متوجه می‌شویم که مقصود از آزادی همان مفهوم مقابله با استبداد و نفی استبداد بوده و در مقدمه این قانون نیز تحت عنوان شیوه حکومت در اسلام به طور مفصل آمده است. در قسمتی از آن مقدمه آمده که با توجه به ماهیت این نهضت بزرگ، قانون اساسی تضمین‌گر نفی هرگونه استبداد فکری و اجتماعی و انحصار اقتصادی می باشد و در خط گسستن از سیستم استبدادی و سپردن سرنوشت مردم به دست خودشان تلاش می‌کند.

صادقی با بررسی قانون اساسی اظهار داشت: در اصول مختلف این قانون، مباحث مربوط به آزادی ها به تفصیل مطرح شده و مشخصاً درباره نفی استبداد، بند ششم از اصل سوم این قانون که در قالب 16 بند وظایف دولت جمهوری اسلامی را ترسیم می کند، آمده است که محو هرگونه استبداد و خودکامگی و انحصار طلبی و در بند هفتم بلافاصله به تأمین آزادی ‌های اساسی و اجتماعی در حدود قانون اشاره می کند و در بند هشتم به مشارکت عامه مردم در تعیین سرنوشت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خویش تأکید می‌کند. البته در بندهای دیگر مواردی چون طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ اجانب را هم مطرح می‌کند. این قانون در واقع نفی استعمار خارجی را به عنوان یک قرینه در کنار نفی استبداد داخلی می‌آورد.

از نظر قانون اساسی، مفهوم آزادی به همان معنای متعارفش در نظر گرفته شده است

وی ادامه داد: شکی وجود ندارد که از نظر قانون اساسی، مفهوم آزادی به همان معنای متعارفش در نظر گرفته شده است. البته طبیعی است که ما در نظام جمهوری اسلامی بر اساس مبانی هایی که داریم، تفاوت هایی هم در مفهوم آزادی با مکاتب دیگر داریم. ما اگر بخواهیم آزادی در انقلاب را به مفهوم استقلال تلقی کنیم، چنانکه آقای کوشکی نیز به این مفهوم باور دارد، با این کار جایگاه رفیع آزادی را تنزل بخشیدیم. ما در انقلاب شعار استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی سر می دادیم که هریک معنای خودش را داشت.

نماینده مردم تهران در ادامه گفت: در فرهنگ اسلامی نیز انسان مسلمان از حق انتخاب و آزادی انتخاب برخوردار است. بنابراین آزادی در انقلاب و آنچه در قانون اساسی تجلی پیدا کرده، آزادی در بیان، آزادی اندیشه، آزادی مطبوعات، آزادی تشکیل احزاب و جمعیت هاست. کمااینکه در قانون اساسی مشروطه نیز به نوعی با محدودیت هایی، همان مفاهیم منعکس شده بود. مفهوم آزادی از جمله مفاهیمی است که ابهامات زیادی دارد و مفاهیم زیادی از آن ارائه شده است.

هیچ‌گاه به آزادی به همان مفهومی که در غرب وجود دارد، معتقد نیستم

وی اظهار کرد: اصل بر این است که انسان آزاد است و از لحاظ روابط حقوقی هیچ قید و بندی ندارد و قیدها نیاز به دلیل دارند. برای نمونه در همین قاعده تسلیط گفته می شود که مردم نسبت به مال و جان خود آزادند که قاعده لاضرر قیدی بر آن وارد می‌کند و می‌گوید شما تا جایی آزاد هستی که ضرری به دیگران وارد نکنی. در حقیقت آزادی فرد تا جائیست که به آزادی دیگران آسیب نزند و این مسأله هم در قانون مدنی و هم قانون اساسی ما گنجانده شده است.

صادقی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: من خود با گوش خود در سال 78 از رهبر معظم انقلاب در دانشگاه تربیت مدرس شنیدم که «استبداد ضد استعداد است و هرجا استبداد است، شکوفایی استعداد نیست.» وجود استبداد و سلب انواع آزادی‌ها باعث می‌شود که استعدادهای انسان شکوفا نشود و ما باید نگران این باشیم. البته من هیچ‌گاه به آزادی به همان مفهومی که در غرب وجود دارد، معتقد نیستم، اما از یک طرف این نگرانی را دارم که قیدها را آنقدر زیاد کنیم که از اصل خارج شویم. چرا که اصل بر آزادی است.

هیچ دلیلی برای اینکه اصالت در اسلام به آزادی باشد، موجود نیست

صادق کوشکی در پاسخ به این سوال که به نظر شما عملکرد مسئولین در حوزه آزادی در 4 دهه اخیر چگونه بوده، گفت: می‌خواهم توضیحی درباره بخشی از اظهارات آقای صادقی بدهم، زیرا ایشان طوری القاء کردند که انگار از دید من، تنها مفهوم آزادی، استقلال بوده است. در صورتی که این‌گونه نیست. بنده عرض کردم که تاکید بیشتر حضرت امام در فرمایشاتی که داشتند این بوده که آزادی به معنای رهایی از بند سلطه‌گران بیرونی و بین‌المللی است، اما اضافه کردم که نقطه مقابل استبداد و حق تعیین سرنوشت نیز جزو مفاهیم رایج واژه آزادی در ابتدای پیروزی انقلاب بوده است.

وی افزود: هیچ دلیلی برای اینکه اصالت در اسلام به آزادی باشد، موجود نیست. آقای صادقی باید برای اینکه ثابت کند در اسلام اصالت آزادی وجود دارد، سند ارائه دهد. ما نمی‌توانیم روایتی بیاوریم و آن را چنین ترجمه کنیم که تو آزادی مگر اینکه محدود شوی. البته می توان یک نوع تفسیر باشد ولی معنا نیست. در اسلام اصالت آزادی نداریم و باید دید که از کجای متون دینی ما چنین تعبیری را می‌توان ارائه کرد.

اصول قانون اساسی تا امروز تبدیل به قوانین عادی کاربردی نشدند

این استاد دانشگاه ادامه داد: این درست است که ما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی قانون اساسی را تدوین کردیم و یک اصولی هم به حقوق ملت اختصاص دادیم و در آنجا از آزادی اجتماعات، مطبوعات و امثالهم سخن گفتیم، اما اولین و جدی‌ترین اتفاقی که افتاد، به هر دلیلی این اصول قانون اساسی تا امروز تبدیل به قوانین عادی کاربردی نشدند و این مشکل بسیار بزرگی است. چرا که ما در قانون اساسی آزادی‌ها و حقوقی را برای مردم مانند حق تشکیل اجتماعات در نظر گرفتیم، اما سازوکار لازم برای اجرای درست آن را پیش‌بینی نکردیم. در همین مورد اگر کسانی بخواهند مطابق قانون از حق راهپیمایی و تشکیل اجتماعات استفاده کنند، نظم در جامعه و زندگی را مختل می کنند.

وی ادامه داد: ما هزاران تجمع می‌توانیم داشته باشیم که اولاً مخل به مبانی اسلام نباشد و دوم اینکه مسلحانه نباشد، اما به شدت مخل به امنیت و زندگی مردم باشد. برای نمونه فرض کنید یک عده تصمیم بگیرند برای حمایت از تیم مورد علاقه خود، تعدادی از 4 راه‌های شهر را مختل کنند، آیا آنها می‌توانند به قانون اساسی استناد کرده و بگویند که نه مسلح بوده و نه مخل به مبانی اسلام هستند؟ نکته این است که قاعدتاً مجلس شورای اسلامی باید در طول ادوار خود برای تبدیل این اصول کلی به قوانین کاربردی و منطبق بر زمان تلاش می‌کرد، اما این اتفاق نیفتاده است.

اصول مربوط به آزادی در قانون اساسی روی زمین مانده است

کوشکی اظهار داشت: امروز گفته می شود هر کس می‌خواهد تجمعی برگزار کند باید از وزارت کشور مجوز بگیرد، خب اگر وزارت کشور مجوز نداد چه باید کند؟ این مسأله مسکوت مانده و تا جایی که من در جریانم اجازه از وزارت کشور، مطابق قانونی نیست. یا اینکه جای برگزاری تجمع در کجا باشد و امثالهم مواردی هستند که فکری برای‌شان نشده است. به نظر می‌رسد که یک کوتاهی جدی هم از سوی دولت ها به منظور ارائه لوایحی روشن برای احقاق این آزادی‌ها و حقوق مصرح قانون اساسی که برای مردم پیش‌بینی شده و هم از سوی مجلس در ارائه طرح‌های مناسب برای کاربردی کردن این اصول وجود داشته است.

وی افزود: حتی قوه قضائیه نیز می توانست در مسأله جرم انگاری یا عدم جرم انگاری در برخی مسائل ورود کند که این اتفاق نیفتاد. به همین خاطر، اصول مربوط به آزادی در قانون اساسی بر زمین مانده و هر کس به سلیقه خودش با آن رفتار می کند. تفاوت ها در بحث آزادی در اسلام و غرب بسیار هستند، به نحوی که ما می توانیم شباهت های میان آنها را اقل ممکن در نظر بگیریم.

آزادی در اسلام کاملاً در منظر مسئولیت است

این فعال سیاسی اصولگرا ادامه داد: برخی از موادی که در لیبرته جزو آزادی و حق است در مفهوم دینی ما آزادی نیست، بلکه تکلیف است. برای نمونه، یک شهروند در مغرب زمین اگر بخواهد یا بداند می‌تواند حاکم خودش را در خصوص تخلفاتی به چالش بکشد و این حق اوست. اما در حوزه دین، برای کسانی که در این چارچوب هستند، نهی از منکر درباره حاکم ضروری و واجب است. یعنی اگر بنده چارچوب‌های دین را پذیرفتم نمی‌توانم بگویم دلم نمی‌خواهد تخلفات یک مسئول را بازگو کنم، چون تکلیف دارم.

کوشکی بیان کرد: آزادی در اسلام کاملاً در منظر مسئولیت است، یعنی هرجا انتخابی برای فرد گذاشته می شود، در برابرش دارای مسئولیت است چه در پیشگاه الهی چه در پیشگاه جامعه، بنابراین هرجا حق انتخابی قرار داده شده، فرد باید پاسخگو باشد. ما اگر این تعبیر را به کار بریم که آزادی اصل است، باید حوزه آن را مشخص کنیم. اگر ما بخواهیم مفهوم آزادی را به معنای یک اصل قرار دهیم، محصولاتی خواهد داشت که آن را نمی توانیم توجیه کنیم.

اصل برائت باعث پویایی فقه شیعه شده است

محمود صادقی در قسمت دوم سخنان خود با اشاره به اینکه اصل در اسلام بر طهارت، حلیت و برائت است، گفت: متاسفانه ما همه اصول را برعکس کردیم و اصل را بر مبنای مواردی که خودمان دوست داریم، قرار دادیم. البته من به هیچ عنوان نمی گویم که آزادی در اسلام بدون قید است، حتی علاوه بر قیدی که غربی ها می گویند، قید دیگری را هم اضافه کردیم و اگر در آنجا گفته می شود تا جایی آزاد که به دیگران ضرری وارد نسازد، ما می گوییم نه تنها به دیگران که به خود نیز نباید ضرری برساند.

وی افزود: اصل برائت امروزه باعث پویایی فقه شیعه شده است. برای نمونه همین پیشرفت هایی که ما امروز در بحث سلول های بنیادین داریم، مبنای فقهی آن اصل برائت است. پیشرفت هایی که ما در بحث باروری و ناباروری داریم، مبنایش همین اصل است. یکی از رموز شکوفایی تمدن اسلامی رواداری و پذیرش افکار و عقاید دیگران و روح آزادی در دانشمندان اسلامی بوده است و ما بدون این چارچوب فکری امکان چنین رشد چشمگیری نداشتیم.

آزادی اندیشه مختص به اندیشه ورزان و در حوزه اندیشه است

این نماینده مجلس اظهار کرد: شاید عده‌ای خوششان نیاید، اما رمز شکوفایی تمدن غربی نیز در آزادی است. اینکه انسان آزاد بوده و می‌تواند فکر کند و انتقاد کرده و حق مخالفت داشته باشد، باعث تکامل انسان می‌شود. البته این اصلاً بدان معنا نیست که نباید قیدی وجود داشته باشد یا آزادی غیرمسئولانه باشد.

صادق کوشکی هم در ادامه گفت: بحثی را که ما باید در آینده جمهوری اسلامی آن را تمرین کنیم، بحث آزادی اندیشه است. اگر آزادی اندیشه نباشد تمدن سازی و رسیدن به یک حیات مدنی ممکن نخواهد شد. اما آزادی اندیشه مختص به اندیشه ورزان و در حوزه اندیشه است و اندیشمند بودن تعریف و استانداردی دارد. یعنی به صرف اینکه بنده مدعی اندیشمندی باشم نمی‌توانم موجب تضعیف حقوق و آبرو و آزادی‌های دیگران شوم. آزادی اندیشه از ضروریات بوده و اندیشه ورزان باید برای آن چارچوب‌هایی معین کنند.

قانون اساسی میثاق و ثمره خون شهدای ماست

محمود صادقی بیان کرد: یکی از قیود آزادی، استقلال و تمامیت ارضی است. منتها قانون اساسی این موضوع را زیباتر بیان می‌کند و اشعار می‌دارد که در جمهوری اسلامی ایران، آزادی و استقلال و وحدت و تمامیت ارضی کشور از یکدیگر تفکیک ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه آحاد ملت است و هیچ‌کس حق ندارد به نام حفظ استقلال، آزادی‌های مشروع را هرچند با وضع قوانین و مقررات سلب کند. این کاری بود که رژیم شاه می‌کرد.

وی افزود: این قانون اساسی میثاق و ثمره خون شهدای ماست و بسیار مهم است. چرا که خیلی از دولتها و قدرت‌ها ممکن است آزادی‌های مصرح در این قانون را برنتابند. ما باید برای آن هزینه دهیم و اتفاقاً باید در نطق مجلس خود از آزادی بگوییم و از آزادی‌های مردم دفاع کنیم. مطابق سوگندی هم که ما در ابتدای ورود به مجلس می‌خوریم باید از آزادی های مردم دفاع کنیم. ما اگر می‌خواستیم قرائت طالبانی از اسلام کنیم که قرن‌هاست وجود داشته و چیز تازه ای نیست. اما دفاع از آزادی‌ها از افتخارات مردم سالاری دینی است.

اختلاف بر سر انتخابی بودن جایگاه ولی‌فقیه

صادقی در بخش دیگری از سخنانش در پاسخ به سوالی که آیا جایگاه «ولی فقیه» را انتخابی می‌داند، گفت: این جایگاه همانطور که در قانون اساسی آمده است، انتخابی بوده و ولی فقیه باید توسط خبرگان ملت انتخاب شود. اما در انتخاب او مطابق قانون شرایطی وجود دارد که فرد منتخب باید حائز آن باشد و خبرگان نیز نمی‌تواند هر فردی را به عنوان ولی فقیه انتخاب کند. همچنین این جایگاه مادام‌العمر نیست و تا زمانی است که فرد منتخب از شرایط رهبری که در قانون ذکر شده، عدول نکند.

این صحبت‌ها، واکنش صادق کوشکی را در برداشت. به نحوی که او با اشتباه خواندن واژه انتخاب برای این موضوع، جایگاه رهبری را تعیینی و کشفی دانست و گفت: ولی‌فقیه برخلاف آنچه آقای صادقی می‌گوید، انتخابی نیست، بلکه فرد دارای شرایط، باید توسط مجلس خبرگان رهبری که مورد اعتماد مردم است، کشف و معرفی شود. 

اما صادقی با خواندن متن قانون، بار دیگر بر حرف‌های خود اصرار و تاکید کرد که در قانون واژه «انتخاب» آمده است و الفاظ محمول هستند بر معانی عرفیه، لذا باید همان برداشتی را از عبارات قانون اساسی کرد که هرکس با خواندن آن می‌کند و تفسیر و تبیین آن به معانی دیگر صحیح نیست. 

انتهای پیام

اخبار مرتبط

در پیامی توئیتری مطرح شد؛

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسئولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آنهاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.