حضرت باقر (ع) در سال 57 هجرى در شهر مدینه چشم به جهان گشود. او هنگام وفات پدر خود امام زین العابدین (ع) که در سال 94 رخ داد، سى و نه سال داشت. نام او محمد و کنیهاش ابوجعفر است و باقر وباقر العلوم لقب او مىباشد.
مادر حضرت ام عبدالله دختر امام حسن مجتبى (ع) و از این جهت نخستین کسى بود که هم از نظر پدر و هم از نظر مادر فاطمى و علوى بوده است.
امام باقر در سال 114 هجرى در شهر مدینه درگذشت و در قبرستان معروف بقیع، کنار قبر پدر و جدش، به خاک سپده شد. دوران امامت آن حضرت هیجده سال بود.
امام باقر(ع) پایه گذار نهضت بزرگ علمى
پیشواى پنجم طى مدت امامت خود، در همان شرائط نامساعد، به نشر و اشاعه حقایق و معارف الهى پرداخت و مشکلات علمى را تشریح نمود و جنبش علمى دامنه دارى به وجود آورد که مقدمات تاسیس یک دانشگاه بزرگ اسلامى را که در دوران امامت فرزند گرامیش امام صادق ع به اوج عظمت رسید، پى ریزى کرد.
امام پنجم در علم، زهد، عظمت و فضیلت سرآمد همه بزرگان بنى هاشم بود و مقام بزرگ علمى و اخلاقى او مورد تصدیق دوست و دشمن بود. به قدرى روایات و احادیث، در زمینه مسائل و احکام اسلامى، تفسیر، تاریخ اسلام، و انواع علوم، از ان حضرت به یادگار مانده است که تا آن روز از هیچ یک از فرزندان امام حسن و امام حسین (ع) به جا نمانده بود.
رجال و شخصیتهاى بزرگ علمى آن روز، و نیز عدهاى از یاران پیامبر (ص) که هنوز درحال حیات بودند، از محضر آن حضرت استفاده مىکردند.
جابر بن یزید جعفى و کیسان سجستانى (از تابعین) و فقهائى مانند: ابن مبارک، زهرى، اوزاعى، ابوحنیفه، مالک، شافعى، زیاد بن منذرنهدى از آثار علمى او بهرهمند شده سخنان آن حضرت را، بى واسطه و گاه با چند واسطه، نقل نمودهاند.
کتب و مولفات دانشمندان و مورخان اهل تسنن مانند: طبرى، بلاذرى، سلامى، خطیب بغدادى، ابونعیم اصفهانى، و کتبى مانند: موطا مالک، سنن ابى داود، مسند ابى حنیفه، مسند مروزى، تفسیر نقاش، تفسیر زمخشرى، و دهها نظیر اینها، که از مهمترین کتب جهان تسنن است، پر از سخنان پرمغز پیشواى پنجم است و همه جا جمله: قال محمد بن على و یا قال محمد الباقر به چشم مىخورد.
کتب شیعه نیز در زمینههاى مختلف سرشار از سخنان و احادیث حضرت باقر (ع) است و هر کس کوچکترین آشنایى با این کتابها داشته باشد، این معنا را تصدیق مىکند.
سیمای امام باقر علیه السلام در اندیشهامام خمینی(س)
امام خمینی به اهلبیت(ع) عشق میورزید و این کار را افتخاریبزرگ میشمرد امام(س)، حضرت باقر(ع) را عالم آل محمد(ص) و عاشق جمال حقمیخواند و میفرماید: "صدقه را پس از وقوع در دستسائل، میبویید و میبوسید واستشمام رایحه طیبه محبوب از آن میکرد. و خدا میداند برای آنذات مقدس و عاشق مجذوب چه راحت نفس و سکونتخاطری پیدا میشد;و چطور آن اشتعالات قلبیه و احتراقات شوقیه باطنیه (را) اینعشقبازی خاموش میکرد."
امام خمینی میگویند: آن حضرت در محلی که داشتند کار میکردند، به رغماین که مسوولیت معنویشان و کار تبلیغی و تعلیمیشان زیاد بود،به ایشان عرض کردند: این کار را به ما واگذار کن. حضرت فرمود: میل دارم خودم کار کنم، حرارت آفتاب را در بدنم حس کنم. و اینارزش است که شخص اول عالم اسلام و دارای آن مقامات، کار کند وبیاموزد ارزش کار چقدر است.
بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، امام باقرالعلوم(ع) را بالاترین شخصیت تاریخ میداند; شخصیتی که جز خدا و رسول(ص) و امامانعلیهم السلام کسی نمیتواند مقامش را درک کند.