کواکبیان:باید با دانشجویان مدارا کنیم

 آقای دکتر کواکبیان!تلقی سیاسی،اجتماعی امام(س)از نقش دانشگاه در کشور چه بود؟ 
با گرامیداشت یاد و خاطره‌ی شهدای 16 آذر شهیدان قندچی، شریعت‌رضوی، بزرگ‌نیا در خصوص نگاه امام به دانشگاه در سخنان و سیره‌ی عملی ایشان نیز آموزه‌هایی را می‌توان فرا گرفت. امام دانشگاه را مبدا فساد و صلاح کشور تلقی می‌کردند یعنی معتقد بودند اگر کشور بخواهد رو به صلاح و درستی پیش دانشگاه باید صالح باشد و اگر کشور فاسد شود به دلیل فساد دانشگاه است. این در همه جنبه‌های آن است یعنی دانشجویان به عنوان پیشکسوتان عرصه‌ی آگاهی و فرهنگی اجتماع اگر در مسائل سکوت کنند نتیجه‌ی سکوت آنها بطور مستقیم به جامعه و کشور مرتبط می‌شود و اگر فریاد بکشند این فریاد تاثیرگذار در اجتماع خواهد بود. 

 امام(س ) تا چه حد به فعالیت‌های سیاسی دانشجویان حساسیت داشتند؟
 امام به استقلال دانشگاه و دانشجویان نیز اعتقاد داشتند و اینکه همواره در بحث استقلال‌خواهی مردم هم باید پیشتاز باشند.
فراموش نکنیم شهیدان 16 آذر در مبارزه با استکبار و استعمار خارجی به گلوله بسته شدند و امام هم تاکید داشت که رگه‌های وابستگی یک کشور به دلیل وابستگی دانشگاه‌ها ایجاد می‌شود و زمینه‌های استقلال درون هر کشور با استقلال دانشگاه‌ها حاصل می‌شود. ما نباید سخنان امام در آستانه‌ی دومین انتخابات مجلس شورای اسلامی را فراموش کنیم که ایشان به دانشجویان نهیب زد که چرا شما در انتخابات فعال نیستید و حتی فرمودند توطئه‌ای در کار است که شایعه کند سیاست فقط حق مجتهدان است و ربطی به دانشجویان ندارد امام می‌فرمود: همانطور که قبل از انقلاب گفته می‌شد سیاست به مجتهدان مربوط نمی‌شود و فقط دانشگاهیان باید نظر دهند توطئه‌ی جدید بدتر از توطئه‌ی قبلی است چرا که با جدایی دانشگاهیان از عرصه‌ی سیاست و حکومت می‌خواهند ملت را از حکومت جدا کنند. البته امام هیچگاه دانشجویان بی‌تفاوت، ساکت و همراه با خمودگی را نمی‌پسندیدند و لذا اگر یک حرکتی همانند حماسه‌ی 13‌آبان از سوی دانشجویان شکل می‌گرفت قبل از هر کس شخص امام آن را تایید کرد و آن را حتی انقلابی بالاتر از انقلاب اول دانستند.
امام دانشجویان را عناصری آگاه و آگاهی‌بخش و انقلابی و فعال و محقق و دانشمند می‌خواست که مفید به حال جامعه باشند و هیچگاه دانشگاه جدا افتاده از مطالبات مردم و خواسته‌های ملت را تایید نمی‌کردند.

آیا ایشان در کنار تعهدات و مسوولیت‌های دانشگاهیان،امتیاز خاصی مثل آزادی‌های سیاسی هم برای جریان دانشجویی قائل بودند؟
 شکی نیست امام به شدت طرفدار آزادی فعالیت‌های سیاسی و جنبش دانشجویی در سراسر کشور بودند اما همه آزادی‌ها را در چارچوب قانون می‌خواستند لذا همان امامی که فریاد و خروش علیه استکبار و قدرت‌های استعماری و استبدادی را تایید می‌کردند زمانی که عده‌ای در دانشگاه‌ها به تعبیر امام اتاق و ستاد جنگ علیه دولت پس از انقلاب شکل داده بودند هرگز برنمی‌تافتند و حتی تعبیر ایشان در این خصوص که هر چه فریاد دارید بر سر آمریکا بکشید خطاب به آن دسته از دانشجویانی بود که به خاطر برخی از اقدامات بعضی دولتمردان گلایه‌هایی داشتند.
ما باید توجه کنیم که حضرت امام هرگز نمی‌خواستند درون دانشگاه‌ها نسبت به مسائل جامعه سکوت و بی‌تفاوتی باشد و انتقاد و نقد قدرت، نقد دولت و حاکمیت از مهمترین خواسته‌های ایشان بود اما همه اینها در چارچوب قانون و شرایط جامعه و در راستای منافع مردم.

 انقلاب فرهنگی و تغییرات سرفصل‌های علمی دانشگاه‌ها چه دلیلی داشت؟ 
البته حتی بحث انقلاب فرهنگی به نوعی تاکید بر این بود که دانشگاه را باید با جامعه پیوند داد. دروسی که جنبه‌ی راهبردی و کاربردی برای وضع کنونی اجتماع نداشته باشد نمی‌تواند مبنای ارتقای فکری دانشجویان ما باشد موافقت امام (ره) با تعطیلی دانشگاه‌ها برای انقلاب فرهنگی صرفا در جهت پیوند دادن دانشگاهیان با مردم بود و هرگز به مفهوم جدا کردن دانشجویان از خواسته‌های مردم نبود. البته فلسفه‌ی شورای عالی انقلاب فرهنگی بر همین مبنا شکل گرفت که این شورا بتواند هر چه بیشتر ارتباط دانشگاه با جامعه را برقرار کند و هر چند در هیچیک از اصول قانون اساسی، اشاره‌ای به شورای عالی انقلاب فرهنگی نشده اما وجود این شورا با تایید امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری بوده است.
امیدواریم این شورا هر چه بیشتر بتواند دانشجویان را فعال‌تر به امور علمی و پژوهشی وادار کند و در کنار آن زمینه‌ی تاثیرگذاری در عرصه‌های تعیین سرنوشت سیاسی دانشجویان هم اقدام بکند. 

 با توجه به اتفاقات سیاسی سالیان اخیر چه نوع ارزیابی از فعالیت‌های سیاسی دانشجویان دارید؟
در شرایط کنونی به نظر می‌رسد که دو طیف از فعالیت‌ها را در دانشگاه‌ها تجربه می‌کنیم. یکسری از دانشجویان در قالب تشکل‌های حامی دولت و یکسری هم دانشجویانی که رادیکال و تندرو به نوعی در مقابل دولت صف‌آرایی دارند. باور من این است که اگر بتوانیم مناظره‌های علمی و کرسی‌های آزاداندیشی و نهضت نرم‌افزاری تولید علم را همراه با نشاط و شاداب دانشجویان برگزار کنیم و هیچگاه مانع اقدامات مسالمت‌آمیز و منطقی و قانونی دانشجویان نشویم می‌توانیم حرکت‌های دانشجویی و فعالیت‌های سیاسی آنان را به سمت منافع مردم سوق دهیم. باورم این است که فعالیت‌های برخی دولتگرایان و محدودسازی دانشجویان و تشکل‌های دانشجویی نه تنها موجب ایجاد فضای ارام در دانشگاه‌ها نخواهد شد. بلکه قطعا دانشگاه‌ها را به سمت رادیکالیزه کردن هر چه بیشتر پیش خواهد برد. اگر ما برای تشکل‌هایی که وابسته به دولت هستند حق فعالیت قائل هستیم باید به همان میزان برای تشکل‌های مخالف دولت هم حق فعالیت قائل باشیم. البته همه فعالیت‌ها باید در چارچوب قانون صورت بگیرد. گاهی برخی احکام کمیته‌های انضباطی از سراسر کشور برای فراکسیون دانشگاهیان مجلس ارسال می‌شود که حقیقتا معلوم نیست تا چه میزان بر اساس مقررات و آیین‌نامه‌های انضباطی این احکام صورت می‌گیرد. 

 برای پیش‌گیری یا اصلاح این مشکلات در فضای دانشگاه چه باید کرد؟
ما باید با دانشجویان مدارا کنیم. نباید محروم کردن آنان از ادامه‌ی تحصیل و یا از حضور در خوابگاه‌ها و یا سایر برخوردهای تند و هزینه‌های فعالیت‌های سیاسی درون دانشگاه‌ها را بالا ببریم. مگر رهبر فرزانه‌ی انقلاب نفرموده‌اند که خدا لعنت کند کسانی را که مانع فعالیت‌های سیاسی دانشجویان می‌شوند؟ البته این توصیه صرفا به مسوولان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و دست‌اندرکاران دانشگاه نیست بلکه به نوعی به خود دانشجویان هم مربوط می‌شود یعنی تشکل‌های دانشجویی باید چارچوب‌های قانونی را رعایت کنند و از هر گونه تشنج‌آفرینی و شعارهای انحرافی پرهیز کنند. کما اینکه تشکل‌های طرفدار دولت نیز فکر نکنند که با یکه‌تاز شدن خودشان در دانشگاه‌ها به انقلاب و نظام خدمت می‌کنند بلکه هر چه مانع فعالیت‌های قانونی تشکل‌های دانشجویی باشد در حقیقت دانشجویان را به اقدامات غیرقانونی سوق می‌دهند. مثلا در برگزاری مراسم 16 آذر اگر برای تشکل‌های قانونی مجوز برپایی اجتماع درون دانشگاه‌ها را صادر نکنیم عملا دانشجویان را به فعالیت‌های بی‌حساب و کتاب و غیرقانونی سوق می‌دهیم.

برخی مدعی می‌شوند جنبش دانشجویی گاهی افراط کرده است و مقابل بخشی از نظام ایستاده است.این ادعا را قبول دارید؟ 
دانشجویان ما از آن اندازه از رشد و آگاهی و فرهیختگی برخوردارند که هیچگاه اجازه سوءاستفاده به عناصر برانداز و اغتشاشگر وابسته به سرویس‌های اطلاعات خارجی نمی‌دهند و همه دانشجویان خود را دلبسته مردم و نظام می‌دانند؛ لذا نباید هیچگونه دلمشغولی از ناحیه دانشجویان داشته باشیم. بلکه همه دلمشغولی‌ها باید از محدود کردن دانشجویان باشد. ما با تاسی به اندیشه‌های سیاسی حضرت امام باید به دانشجویان خود اطمینان و باور داشته باشیم در شرایطی که دانشجویان مسلمان پیرو خط امام سفارت محل جاسوسی آمریکایی‌ها را بی‌پروا تسخیر کردند و در حقیقت برخلاف نظر دولت وقت اقدام و قیام کردند امام به دلیل انگیزه‌های مقدس دانشجویان چنین حرکت مهمی را تایید فرمودند. هم‌اکنون نیز ما باید بپذیریم که اگر اجازه ندهیم به سوالات دانشجویان به صورت منطقی پاسخ داده شود و از نکات مبهم و تاریک در اندیشه‌های آنها ابهام‌زدایی شود قطعا به مشکلات افزوده‌ایم چون با پاک کردن صورت مسئله هرگز نباید تصور کنیم که اصل مسئله حل می‌شود. بلکه باید برای حل مسئله چاره‌اندیشی منطقی و تدبیر لازم به کار بگیریم.