اشاره:دکتر سید محمود میرزمانی بافقی متخصص روانشناسی بالینی است و از سال 58 در زمینه بهداشت روانی در جنگ فعال بوده است. میرزمانی درباره نحوه گفتمان حضرت امام با نسل جوان دوران جنگ معتقد است، جوانان امروز تفاوت زیادی با نسل حماسه آفرین دوران دفاع مقدس ندارند و تنها زبان گفت و گو و ابزار انتقال پیام فرق کرده است. امام خمینی(س) منطق جوانان را به خوبی می شناختند و بر اساس چارچوب فکری آنها با ایشان صحبت می کردند که حاصل این شناخت نسلی جاویدان در تاریخ ایران شد.
برای انتقال پیام دوران دفاع مقدس باید مخاطب شناسی شود
دکتر میرزمانی بافقی در گفت گو با پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، ظهار داشت: در جنگ تعداد زیادی از همین نسل جوان بودند که حضرت امام به خوبی می دانست چگونه با آنها صحبت کند و چگونه پیغام را به آنها برساند و چگونه آنها را برای دفاع بسیج کند. امروز هم اگر ما بتوانیم با زبانی که امام می شناخت با آنها صحبت کنیم، این نسل جوان جنگ را درک خواهند کرد و دفاع مقدس را حفظ خواهند نمود و ارزش ها را خواهند شناخت.
وی گفت: از دفاع مقدس و جنگ تحمیلی با جوانان و نوجوانانی که آن دوران را تجربه نکرده اند باید با زبان، منطق و محتویات ذهنی خودشان صحبت کرد. همیشه برای این که ما به طرف مقابلمان نزدیک شویم و بتوانیم پیامی را به خوبی منتقل کنیم، لازم است که مخاطب شناسی کنیم و با توجه به رویکرد و علایق و سلایق و دیدگاه های طرف مقابل با او صحبت کنیم. لذا وقتی با نسل امروز می خواهیم راجع به موضوعی صحبت کنیم و پیامی را منتقل کنیم باید این موارد را مد نظر قرار دهیم. به خصوص وقتی از دفاع مقدس صحبت می کنیم، که در جامعه امروز ما اهمیت زیادی دارد.
جنگیدن با مردمی که دارای ایدئولوژی هستند کار برای هر قدرتی دشوار است
وی در ادامه افزود: قبل از این که ما وارد جزییات دفاع مقدس یا جنگ هشت ساله شویم باید ابتدا به فلسفه کار و هدف این دفاع توجه کنیم. یعنی از جایی شروع کنیم که اساسا هدف دشمن از شروع جنگ چه بود و آغازگر آن چه کسی بود و کسانی که این طرف در داخل مرزها دفاع کردند، چه اهداف و آرمان هایی داشتند و شیوه کار آنها چه تفاوتی با هم داشت. اگر این ها را باز کنیم، بحث خود به خود روشن می شود. در بسیاری موارد جنگ به خاطر به دست آوردن منافعی مادی یا کشور گشایی یا حفظ خاک است. ولی یک جایی اصلا اساس شروع جنگ به خاطر مطرح شدن ارزش هایی بود که توسط انقلاب مطرح شده بود. یعنی وقتی بحث اسلام، عقیده و دین را مطرح می کنیم، دنیا نسبت به آن شناخت دارد و می داند که این ایدئولوژی را نمی توان به راحتی کمر شکن کرد. در جنگ هایی که در جهان بوده، از جنگ های جهانی اول و دوم تا جنگ های بین دو کشور، مشکل در جاهایی بوده که افراد دارای ایدئولوژی و فکر بودند و در این مواقع برتری تکنولوژی نمی توانسته حرف آخر را بزند. حرف آخر را مثلا سرباز ژاپنی می زده که با طناب پای خود را می بسته و تفنگ به دست می گرفته و تا آخرین لحظه می جنگیده. یعنی تا زمانی که فشنگ دارد، می جنگد و بعد هم همان جا کشته می شود و خودش راه های فرار را بر خود می بندد. با چنین مردمی نمی توان جنگ کرد. بعضی کشورها مثل آمریکا که ابرقدرت دنیا بودند و سروری دنیا را داشتند، ناگهان مواجه می شوند با کشوری که حرف های ایدئولوژیکی می زند و دارای ایمان و عقیده هستند. آنها زود متوجه می شوند و با تحریک صدام که انگیزه های زیادی داشت، سعی می کنند که چنین حرکتی را در همان ابتدا خفه کنند و محو کنند. این بحث بسیار مفصلی است. ما در اینجا با این پرسش مواجه هستیم که چطور با نسل جوان از این دوره صحبت کنیم.
در استفاده از ابزار برای انتقال پیام دفاع مقدس، از علوم غافل ماندیم
این متخصص روانشناسی بالینی در ادامه با اشاره به نحوه برخورد امروز با دوران دفاع مقدس گفت: الان با گذشت دو دهه از پایان جنگ، من فکر می کنم که در مقابل دفاع مقدس و ارزش های والای آن، حق مطلب را نتوانستیم ادا کنیم. بر اساس ارزیابی که من در این مدت داشتم، واقعا فعالیت های فرهنگی، هنری و اجتماعی ما در حد و اندازه های انقلاب و دفاع مقدس نبوده است. این که از چه ابزاری و چه زبانی می توانستیم کمک بگیریم و از آن غفلت شده، به نظر من بحث علوم است. از جمله علوم انسانی و به خصوص روانشناسی در رابطه با فعالیت های فرهنگی و هنری است. ما از تکنیک هایی که در این رابطه در دنیا وجود دارد، بهره زیادی نبردیم و سرمایه گذاری مادی، نیروی انسانی و سرمایه گذاری آموزشی در این زمینه بسیار ضعیف بوده. شاید به گونه ای از علم در این مورد گریزان بودیم و از فنون علمی که در رابطه با تبلیغات و شیوه های مواجهه با تهاجم فرهنگی و فعالیت های فرهنگی و هنری خیلی بهره نبردیم.
وی همچنین افزود: ما نتوانستیم ویژگی های دفاع مقدس را به خوبی به نمایش درآوریم. البته کارهایی شده. گاهی فیلم های بسیار خوب یا سرودهای خوبی ساخته شده است. ولی در مقایسه با ارزش های والای دفاع مقدس و پیامی که باید منتقل می شد، این اندازه در خور توجه نیست. ما در کشورهای دیگر شاهد هستیم که وقتی جنگی با وسعت بسیار کمتر از هشت سال دفاع مقدس ما اتفاق افتاده، می بینیم که موزه ها ساخته شده و آثار هنری فراوان، فیلمها و فعالیت های فرهنگی در حد بسیار وسیع انجام شده که بیانگر فرهنگ دفاع یا جنگ آن جامعه بوده است. ولی در کشور ما واقعا آنچه در شان این دفاع و این دوره ارزشمند باشد اتفاق نیفتاده است.
میرزمانی بافقی در رابطه با تحول فرهنگی که از آن دوره تا کنون اتفاق افتاده گفت: در مورد میراث خواران دفاع مقدس یا سو استفاده هایی که می شود، شاید نتوان به خوبی قضاوت کرد که میزانش چه مقدار است و آیا همه گیر شده است یا نه. در این مورد مسوولین هستند که باید مقابله کنند با این جریانات و به کسانی که عملا در دفاع مقدس حضور داشتند بها بدهند. ارج بگذارند و قدردانی کنند. در مناسبات مختلف جامعه را به کسانی که در این دوره درخشیدند و دفاع کردند و افتخار آفریدند توجه بدهند و راه را بر سو استفاده از آنها ببندند.
وی در ادامه افزود: این طبیعی است که در هر جامعه افرادی فرصت طلب پیدا می شوند که می خواهند افتخارات دیگران را غصب کنند. این خیلی پدیده عجیب و غریبی نیست که مخصوص جامعه ما باشد یا پدیده ای نو باشد. همه جا و همیشه بوده است. مسوولین هستند که باید مواظب باشند که روال را به سمتی نبرند که چنین اتفاقی معمول شود. نه فقط در این زمینه. بلکه در تمام زمینه ها. مثلا در زمینه های علمی باید از عالم قدردانی شود و کسانی که ادای عالم یا ادای رزمنده یا ادای دلسوزان نظام را در می آورند، از موقعیت ها سو استفاده نکنند و فرصت ها را به نفع خود مصادره نکنند. این چیزی است که دست اندر کاران و مسوولین جامعه باید برای حفظ نظام به فکر آن باشند.
امروز هم اگر تضادی پیش بیاید، بسیج می تواند تبدیل شود به بسیج همان زمان
میرزمانی بافقی در مورد تفاوت بسیج امروز با بسیج دوران دفاع مقدس گفت: به طور طبیعی وقتی در جامعه ای تضادی پیش می آید تمام نیروها برای دفع آن بسیج می شوند. مانند بدن عمل می کنند. وقتی میکروبی وارد بدن می شود تمام گلبول های سفید وارد عمل می شوند و بسیج می شوند تا آن را دفع کنند. در جامعه هم همین اتفاق می افتد. وقتی جنگ پیش آمد شرایط مناسبی برای بسیج مردم پیش آمد. بعد از خاتمه جنگ شاید دیگر چنین احساس خطری وجود نداشت و ضرورت آن حس نمی شد. اما مطمئنا اگر تضادی اتفاق بیفتد و جنگی آغاز شود، بسیج همان بسیج زمان امام خواهد شد که مردم آمدند و اسلحه به دست گرفتند و از کشور دفاع کردند.
وی در ادامه اظهار داشت: ما بسیج را این تشکیلاتی که یک تابلو بزنند به عنوان پایگاه بسیج، نمی دانیم. بسیج آن چیزی است که در زمان مشکلات و جنگ و دفاع و ... به طور خود جوش، سازماندهی می شود و مجددا در مقابل مشکلات قد علم می کند و محکم می ایستد. این که سال هاست که از سوی کشورهای دیگر تهدید به حمله می شویم و عملا چنین اتفاقی نمی افتد، فقط جنگ روانی است و یکی از دلایل روان شناسی و جامعه شناسی آن همین است که مردم به سرعت متحد می شوند و بسیج دوباره همان گونه شکل می گیرد. تمام مردم ایران با هم متحد می شوند و در مقابل تضاد می ایستند و این تفرقه یا چند دستگی که شاید در سطح جامعه امروز دیده می شود، کمرنگ می شود و تبدیل به وحدت می شود.
اگر موقعیت ها را به فرصت طلبان واگذار کنیم، جامعه را ناخواسته به سوی فرصت طلبی و مصادره موقعیت ها سوق می دهیم
دکتر میرزمانی در ادامه یاد آور شد: اگر دلسوزان واقعی و افتخار آفرینان کشور را تقدیر کنیم باعث فعالیت بیشتر آنها و اتکای افراد جامعه به این افراد می شود که تبعیت از این افراد در رشد جامعه هم تاثیر بسزایی دارد. ولی اگر ناخواسته موقعیت را به فرصت طلبان بدهیم و آنها را در صدر موقعیت ها قرار دهیم، بدیهی است که جامعه را به سوی فرصت طلبی و مصادره موقعیت ها سوق می دهیم.
وی همچنین افزود: الان رزمندگانی داریم که در قید حیات هستند و شاهدان عینی دفاع مقدس هستند. باید این فرصت را مغتنم بشماریم و به آنها بها بدهیم و به این عزیزان افتخار کنیم تا در موقعیت ها و فعالیت های اجتماعی شرکت کنند. به این نحو عبرتی برای نسلی می شود که به واکنش ما نسبت به قهرمانان نگاه می کنند تا اگر فرصتی بود و موقعیتی پیش آمد، آنها خود را به جایگاه رزمندگان حقیقی برساند و ادامه دهنده راه ایشان باشند.
وی در پایان خاطر نشان کرد: حرکت حضرت امام از ابتدا یک حرکت مردمی بود. از ابتدا که امام خمینی(س) انقلاب را شروع کرد، به گروه های سیاسی مذهبی و حتی نظامی هم وابسته نبود. از ابتدا اتکای امام در آگاهی بخشی و روشن گری، اول خدا، بعد دین مبین اسلام و سپس مردم بود. انقلاب را با مردم، جنگ را با حمایت مردم و بسیاری از حرکت های مسلحانه و کودتاها علیه انقلاب را حضرت امام با استفاده از حمایت مردم کنترل کرد. این پدیده ای بود که در تمام مدت حیات امام جزوی از حرکت بزرگ ایشان بود.