زمان: 9 آذر 1341 / 2 رجب 1382
مکان: قم
موضوع: لزوم اعلام رسمى لغو لایحۀ انجمنهاى ایالتى و ولایتى
حضار: اصناف و بازاریان تهران و طلاب حوزۀ علمیۀ قم[1]
[بسم اللّه الرحمن الرحیم]
... دولت با این عمل خود، ما را مشکوک کرده است. باید بگوید از طرف کدام دولت (انگلیس، امریکا و یا شوروى) تهدید و یا تطمیع شده است؛ تا اگر نمىتواند جواب این دوَل را بدهد، ما خودمان جواب آنها را بدهیم. خوب است دولت لغو لایحه را اعلام کرده و خیال یک مشت مردم مسلمان را راحت کند[2]. من به اعلیحضرت همایونى پیغام دادهام که به دولت دستور بدهند لغو لایحه را در جراید بنویسد؛ زیرا موقعیت بد است و
اگر این دفعه مردم عصبانى بشوند دیگر ما جلوى آنها را نمىتوانیم بگیریم؛ و حتى سرنیزه هم جلوى آنها را نمىتواند بگیرد. و اگر درست نشود، من خودم به تنهایى راه مىافتم و هر چه پیش آید، بیاید. به «عَلم» بگویید اینقدر لجاجت نکند و با خودپسندى و از روى هوا و هوس با سرنوشت یک مشت مردم مسلمان بازى نکند!
... هر چند مضمون تلگرافى که براى علماى قم فرستاده، قانع کننده مى باشد، ولى تا در جراید رسمى کشور لغو تصویبنامه به طور صریح اعلام نگردد، ما نمى توانیم به این تلگراف ترتیب اثر دهیم؛ و هیأت حاکمه بداند که اگر خبر لغو تصویبنامه را در جراید اعلام نکند، ما این تلگراف را کَاَنْ لَمْ یَکُنْ فرض کرده به مبارزه ادامه خواهیم داد ... .[3]
[1]ـ شهربانى قم درگزارش شماره2085/5 مورخ9/9/41 به شهربانى کل کشور از ورود حدود هشتاد نفراز اصناف تهران به قم خبر مىدهد و مىنویسد: این عده پس از اجتماع در مسجد اعظم به معیت عدهاى حدود سیصد نفر از طلاب حوزۀ علمیۀ قم به طور دسته جمعى در حالى که پرچمهایى با خود داشتند بدواً به منزل آقاى خمینى رفتند و در آنجا سرپرست جمعیت که در بازار تهران معروف است، اظهار داشت: «چون دولت قول داده بود که لغو لایحه را در جراید و رادیو اعلام کند و به قول خود وفا نکرده، ما براى کسب تکلیف به قم آمدهایم». آقاى خمینى ضمن اظهار تشکر از جمعیت اعلام کرد: دولت بااین عمل...متن فوق.
[2]ـ در بخشى از گزارش شهربانى قم در این باره آمده است: «پس از مخابرۀ تلگراف جناب آقاى نخست وزیر به آیات عظام، آقایان: نجفى و گلپایگانى، متن تلگراف را به صورت اعلامیه، چاپ و ذیل آن نیز آقاى گلپایگانى از شاهنشاه و دولت و همچنین از همکارى مردم تشکر نموده و در شهر منتشر کرده و اهالى نیز فوراً با نصب پرچم و چراغانى دکاکین خود خوشحالى مىکردند. لکن قبل از ظهر روز 9/9/41 شایع بود که آقاى خمینى قانع نشده و به وسیلۀ طلاب تحریکاتى مىنماید. تا اینکه ساعت یازده جمعى از طلاب طرفدار خمینى اعلامیههاى آیات فوقالذکر را از دیوارها کنده و پاره مىنمودند که شخصاً وسیلۀ تلفن با آیات تماس گرفتم که دستور دهند از اینگونه عملیات جلوگیرى شود».
بدیهى است گزارش رئیس شهربانى قم به هیچ وجه صحت ندارد و امام خمینى هیچ گاه از اقدامى که بیانگر اهانت به روحانیت و مراجع باشد راضى نبودند؛ در عین حال امام خمینى با آگاهى از دسیسههاى رژیم شاه و دولت، صِرف مخابرۀ تلگراف غیررسمى نخست وزیر را بدون اقدام قانونى کافى نمىدانست.
[3]ـ فراز مذکور از بیانات امام در روز 9 آذر 1341 خطاب به جمعیت حاضر در منزل ایشان به نقل از کتاب بررسى و تحلیلى از نهضت امام خمینى؛ ج1، ص190 آمده است. چنانکه در این کتاب اشاره شده است امام خمینى در این روز سخنان مبسوطى ایراد فرموده اند که بخشى از آن در گزارش شهربانى احتمالاً به صورت تلخیص شده و نقل به مضمون آمده است.