زمان: 16 آبان 1357 / 6 ذىالحجه 1398
مکان: پاریس، نوفللوشاتو
موضوع: توبۀ شاه ـ حقوق اقلیتها ـ رابطۀ جمهورى اسلامى با غرب
مصاحبه کننده: خبرنگار روزنامۀ هلندى دى وُلت کرانت
سؤال: [در مورد گفتار شاه و اعتراف به «اشتباهات گذشته» و اینکه اعلام داشته است که «پیام انقلابى» را شنیده است،[1] اینطور به نظر مىرسد شما مردم را به قیام خواندهاید. بنابراین راه دیگر و ممکنى را براى رسیدن به یک رژیم دموکراتیک نمىبینید؟]
جواب: اولاً اینکه شاه به اشتباهات گذشته اعتراف مىکند چیزى جز فریب و نیرنگ نیست و گمان کرده است به صرفِ اعتراف، ملت از او دست برمىدارد. و دیگر اینکه اگر مجرمى به گناه خود اعتراف نمود، بر حسب اعترافش باید محاکمه و مجازات شود. و دلیل اینکه به دروغ مىگوید پیام انقلابى شما را شنیدم این است که اگر شنیده است که حتماً شنیده، پیام ملت به او در برابر مملکت این است که شاه و همۀ خاندان سلطنت باید کنار بروند. بنابراین اگر این پیام را شنیده و مىخواهد به پیام ملت عمل کند، چرا کنار نمىرود، و سرنوشت مردم را به دست خودشان نمىسپارد؟ و دائماً خود را با سرنیزه بر مردم تحمیل مىکند؟ و آیا در چنین صورت باز هم ما بپذیریم که شاه مىخواهد دموکراسى را برقرار کند؟
ــ [حدس مىزنید امکان این باشد که ارتش از شاه همان طورى که خواستهاید سرپیچى کند؟ اگر جواب مثبت مىدهید، آیا دلایل موجهى براى آن دارید؟ و اگر نه، به نظر شما شانس واقعى این هست که یک قیام مسلحانه ایجاد شود؟]
ــ اینکه مسلم است در میان ارتش، صاحبمنصبانى هستند که با حمایتشان از شاه و حمایت شاه از آنان، در غارت مملکت شریک بودهاند، و همچنین در کشتارها و شکنجهها همدست یکدیگر. لیکن سربازان و نیز بسیارى از افسران و درجهداران هستند که هنوز دلهاشان با ملت است و از دست شاه بخصوص به علت تسلط مستشاران امریکایى بر آنان رنج مىبرند. و اینان به دلیل پیوندى که با مردم دارند، دیر یا زود به آغوش ملت باز مىگردند و هم اکنون آثار آن ظاهر شده است.
ــ [به فرض اینکه شاه بپذیرد کنار رود و یا مجبور به کنارهگیرى شود، چه راهى را باید دنبال کرد تا به جمهورى اسلامى رسید؟ فکر مىکنید که در طى این راه به هیچ مشکلى برنخواهید خورد؟]
ــ همان مردمى که دست در دست هم دادند و دلیرانه عرصه را بر شاه تنگ کردند، همانها با هدایت کسانى که همیشه دلسوز آنان بودهاند، نوع حکومت دلخواه خود را انتخاب مىکنند. و بدیهى است که چون مسلمانند در همۀ مراحل کار، اسلام تنها ملاک و ضابطۀ نظام اجتماعى و نوع حکومت خواهد بود. و بر این اساس من جمهورى اسلامى را پیشنهاد کردهام و به رأى عمومى مىگذارم. و بدیهى است که هر کارى هرچه مهمتر با مشکلاتى بزرگتر رو به رو خواهد شد.
ــ [اگر انتخابات آزاد شود، آیا مردم را به میانه روى دعوت خواهید کرد؟]
ــ با وجود شاه، هیچ طرحى را نمىپذیریم که جز توطئه چیزى نیست و در صورت سرنگونى شاه، مردم را دعوت مىکنیم که به هیچ دولتى رأى ندهند، جز آنکه خود آنان دولت را سر کار آورند.
ــ [یک دولت اسلامى چگونه تشکیل خواهد شد؟]
ــ با طرحى که تدارک دیدهایم، تلاش مىکنیم که عموم ملت از همۀ طبقات، آگاهانه و آزادانه نمایندگان خود را انتخاب کنند و سپس نمایندگان دولت را و مسئولین هر مقامى را انتخاب مىکنند.
ــ [اولین اقدامات یک دولت اسلامى چه خواهد بود؟]
ــ اولین اقدام، این است که همۀ عوامل فساد و مهمتر اینکه همۀ انگیزههاى فساد در زمینههاى اجتماعى، اقتصادى و سایر زمینهها با کمال جدیت باید ریشهکن شود.
ــ [با آنهایى که از نظر شما خائن هستند و آنها که منافع خود را مىخواهند چه خواهید کرد؟]
ــ جوابش همان است که قبلاً گفتم. مردم هرکس و یا هر گروه را براى به دست گرفتن مسئولیتها صالح بدانند انتخاب مىکنند و خائنین را محاکمه و مجازات مىنمایند.
ــ [جبهۀ ملى با رد کردن سلطنت مشروطه قدم مهمى در جهت شما[2] برداشته. آیا شما نیز به نوبۀ خود حاضرید یک قدم در جهت مخالفین غیر روحانى دولت بردارید؟]
ــ رژیم سلطنتى را بیش از یک سال است که عموم مردم در سراسر ایران بشدت محکوم کردهاند. بنابراین هرکس و یا هر گروه هم سلطنت را رد کند، با ملت هماهنگى کرده است و در صورتى که در این قدم استقامت کند، ملت او را فراموش نمىکند و من خود را در کنار مردم احساس مىکنم.
ــ [قانون اساسى 1906، پیشبینى هیأتى از علماى مذهبى را مسئول تطبیق قوانین مجلس با قرآن قرار داده است. آیا در جمهورى اسلامى نیز یک چنین مجمعى پیشبینى مىشود؟]
ــ نظارت علماى اسلام چون گذشته بر مجلس تأیید خواهد شد.
ــ [شما براى ایران، برخلاف خواست شاه، یک مدرنیزه کردن واقعى مىخواهید. آیا مىتوانید مشخص کنید که فرق بین این دو مدرنیزاسیون در چیست؟]
ــ بازسازى و نوسازى کشور قطعاً مورد تأیید و از برنامههاى ماست. آنچه را که شاه به نام مدرنیزه کردن انجام داده، جز خرابى و ویرانى به بار نیاورده است. نفت، این طلاى سیاه را حراج کردن و در عوض، کشور را پر از آهنپاره نمودن، مدرنیزه کردن است؟! به کمک چند صد کارخانه، صنایع مونتاژ وابسته را رواج دادن، مدرنیزه کردن است؟! دهها هزار مستشار نظامى را با هزینههاى سرسامآور، بر ارتش و بر مقدرات مملکت مسلط کردن، مدرنیزه کردن است؟! و...
ــ [در جمهورى اسلامى حقوق اقلیتهاى مذهبى، نژادى و سیاسى چه خواهد بود؟ آیا حزب کمونیست آزاد خواهد بود؟]
ــ اسلام بیش از هر دینى و بیش از هر مسلکى به اقلیتهاى مذهبى آزادى داده است. آنان نیز
باید از حقوق طبیعى خودشان که خداوند براى همۀ انسانها قرار داده است، بهرهمند شوند. ما به بهترین وجه از آنان نگهدارى مىکنیم. در جمهورى اسلامى کمونیستها نیز در بیان عقاید خود آزادند.
ــ [مشخصاً حقوق زنان در جمهورى اسلامى چه خواهد بود؟ تکلیف مدارس مختلط چه مىشود؟ مسألۀ تنظیم توالد و تناسل و سقط جنین چگونه خواهد شد؟]
ــ از نظر حقوق انسانى، تفاوتى بین زن و مرد نیست. زیرا که هر دو انسانند و زن حق دخالت در سرنوشت خویش را همچون مرد دارد. بله در بعضى از موارد تفاوتهایى بین زن و مرد وجود دارد که به حیثیت انسانى آنها ارتباط ندارد. مسائلى که منافات با حیثیت و شرافت زن ندارد آزاد است. سقط جنین از نظر اسلام حرام است.
ــ [گفتهاید که در جمهورى اسلامى ایران به صادرات گاز و نفت به کشورهاى غربى ادامه داده و تکنولوژى آنها را وارد خواهید کرد، تحت چه شرایطى؟]
ــ ما نه چاههاى نفت را مىبندیم و نه درهاى مملکت را به روى خود مىبندیم و نه کشور را به بازار مصرف هرچه که غرب مىسازد و مىخواهد به ما تحمیل کند تبدیل مىکنیم. ما از نفت استفاده خواهیم کرد، ولى دلیلى ندارد که همیشه صادرکنندۀ آن باشیم. ما چیزى را که نداریم و به آن نیاز داریم، از خارج مىخریم، ولى چرا خود تولید کنندۀ مایحتاج خود نباشیم؟ سیاست ما همیشه بر مبناى حفظ آزادى و استقلال و حفظ منافع مردم است که این اصل را هرگز فداى چیزى نمىکنیم.
ــ [شما وابستگى بسیار بزرگ ایران را به کشورهاى غربى بخصوص امریکا، مشخص کردهاید. چگونه فکر مىکنید که به آن پایان دهید؟]
ــ ملتى که براى به دست آوردن آزادى و استقلال کشته مىدهد، براى حفظ و پاسدارى از آن صبر و استقامت و رنج را مىپذیرد.
ــ [آیا نظرِ ملى کردن خصوصاً کمپانیهاى نفتى را دارید؟]
ــ ما هر قراردادى را که به ضرر ایران باشد، به نفع ایران لغو خواهیم کرد.
ــ [آیا خارجیها و بخصوص امریکایىها را از ایران بیرون خواهید کرد؟ اگر جواب مثبت است، خطر این نیست که کمبود تکنیسین و متخصصین پیدا کنید، بخصوص در صنایع نفت؟]
ــ ما دشمن غیر ایرانى نیستیم، ولى کسانى که بودن آنان را به ضرر ملت بدانیم، به آنان اجازۀ اقامت نمىدهیم. ما به قدر کفایت از نیروى انسانى ماهر برخورداریم.
ــ [آیا نمىترسید که امریکا، جمهورى اسلامى را براندازد؟ و همین طور روسیه؟ چه اقداماتى براى جلوگیرى از یک چنین احتمالى خواهید کرد؟]
ــ در حال حاضر نهضت اسلامى ایران علیه شاه، چیزى کمتر از رویارویى با امریکا و شوروى نیست که مستقیم و غیر مستقیم از او حمایت مىکنند.
ــ [در مورد تعویض لحن مطبوعات شوروى در مورد اینکه اوضاع ایران به وضوح به هم خورده، چه فکر مىکنید؟]
ــ شوروى با سیاستهاى فرصتطلبانۀ خود در بسیارى از جاها حیثیت خود را از دست داده است. و او به خیال این است که همیشه مىتوان از آب گلآلود استفاده کرد. ما دست سودجویان شوروى را از ایران قطع خواهیم کرد.
ــ [نظر شما در مورد دلیل امریکا که مىگوید اگر اوضاع ایران آشفته شود، شوروى از آن بهرهبردارى مىکند، تا بتواند راهى به خلیج فارس باز کند، چیست؟]
ــ امریکا سخن متناقض زیاد گفته است. چندى پیش بود که کارتر گفت: مىگویند شوروى در ناآرامیهاى ایران دخالت دارد. حرف کارتر صحیح نیست و اگر ایران مستقل باشد، بر طبق ضوابط، کنترل خلیج فارس را به عهده مىگیرد.
ــ [به فرض اینکه خیزش ایرانیان گسترش نیابد و اینکه شاه واقعاً اقدام به آزادى کند و در طى یک رفراندم ایرانیان رأى به ماندن حکومت سلطنتى یامشروطۀ سلطنتى بدهند، چه خواهید کرد؟]
ــ انقلاب ایران یک نهضت اسلامى است که ادامه دارد و با رفتن یا ماندن شاه نیز ادامه دارد. اگر شاه لجاجت کند و کنار نرود، نهضت همچنان ادامه خواهد داشت. اصولاً حکومت مشروطۀ سلطنتى، مورد تنفر شدید مردم است. از طرفى شاه محال است به مردم ستمدیدۀ ایران آزادى دهد. آیا تظاهرات و اعتصابات سراسر ایران رفراندمى علیه شاه نیست؟
[1]ـ شاه در آستانه روى کار آوردن حکومت نظامى، در یک نطق رادیو ـ تلویزیونى ضمن اعتراف به گناهان گذشتهاش و عذرخواهى از مردم، ملتزم شد در آینده اشتباهاتش را جبران کند.
[2]ـ دیدار آقاى کریم سنجابى باامام در نوفل لوشاتو که منجر به رد کردن سلطنت از سوى جبهه ملى شد.