زمان: 9 آبان 1341 / 2 جمادىالثانى 1382
مکان: قم
موضوع: صدور اعلامیۀ آقاى خوانسارى در رابطه با تجمع مردم تهران در مسجد سید عزیزاللّه، و انتقاد امام خمینى از عدم برخورد انقلابى و فراگیر در اعتراض به تصویبنامۀ لایحۀ انجمنهاى ایالتى و ولایتى
مخاطب: فلسفى، محمدتقى
بسم اللّه الرحمن الرحیم
خدمت ذىشرافت جناب مستطاب ثقةالاسلام و المسلمین آقاى فلسفى، خطیب شهیر اسلامى ـ دامت افاضاته
به عرض عالى مىرساند، ان شاءاللّه مزاج محترم خالى از نقاهت است. ضمناً اعلامیۀ آقاى خوانسارى را ملاحظه کردم و خالى از تعجب نبود.[1] اصل اقدام ایشان بسیار به موقع و لازم است لکن کیفیت آن خیلى نارسا و سست است. براى این مطلب دینى که اساس روحانیت و دیانت و ملیت در خطر است، مجلس روضه درست کردن و در ضمن آن، اساس دیانت را قرار دادن، بسیار موهن است نسبت به مقصد. و از آن بدتر آنکه مسجد سید عزیزاللّه را که چهار هزار جمعیت مقدس بازارى در آن مجتمع مىشود. و البته مىدانید دولت از دیانت نمىترسد، تا از بازارى متدین و دعاى اینها یا نفرین آنها وحشت کند؛ دولت از مردم فعال و جوان و احزاب و دانشگاه ملاحظه مىکند. باید یک اجتماع دینى که آقاى فلسفى سخنگوى دیانت اسلام صحبت مىکند و آقاى خوانسارى
از مراجع وقت مىخواهد صحبت کند در مسجد سید عزیزاللّه که حکم یک صندوقخانه را دارد، نباشد.
من نمىدانم این چه فداکارى است؟ باید این امر به توسط یک کرور اعلامیه به تهران و حومۀ تهران حتى قزوین، قم و بلاد نزدیک و دور منتشر شود و گفته شود و نوشته شود که چون براى این اجتماع، جایى در تهران نیست، خارج تهران در بیابان مىرویم. در این صورت از دو حال خارج نیست، یا آنکه با سرنیزه جلوگیرى مىکنند و آن خیلى بعید است. آن وقت تکلیف یکسره مىشود و ما غالب مىشویم و سقوط دولت حتمى است، و یا نمىکنند، تمام ناراضیها به شما ملحق مىشوند و غوغا مىکنند و عظمت مطلب، آنها را از پا درمىآورد و طرفین مطلب به نفع مسلمین است.
حالا این فرصت از دست رفت، لکن فرصت دیگرى باقى است و آن این است که جنابعالى در ضمن صحبت تکیه کنید به این نکته که ما نمىخواهیم اجتماع بزرگ درست کنیم و الاّ در صورت لزوم در خارج تهران اجتماع مىکنیم و مطالب مهمتر را به گوش ملت مىرسانیم و در قم اجتماع ایران را تهیه مىکنند و در صحراى قم، به مردم ایران مطالبى که باید گفته شود، شخصاً بعضى از علما خواهند گفت.
سرکار مىدانید در این حال که ما قرار گرفتیم قضیه از آشتى و صلح گذشته و پاى نابودى احکام اسلام و فتح در کار است و «هیهات منّا الذلّة». نترسید، ملاحظه نکنید. آقاى خوانسارى را نمىگیرند. شما را نمىگیرند؛ دنیا اقتضا ندارد. شما بهتر مىدانید. بنده از ناراحتى دیگر نمىتوانم عرض بکنم. والسلام علیکم و رحمةاللّه.
2 جمادىالثانیه
روحاللّه الموسوى الخمینى
[1]ـ در پى دعوت امام خمینى از علما و مراجع براى اعتراض به لایحۀ انجمنهاى ایالتى و ولایتى، آقاى خوانسارى اعلامیهاى صادر کردند که در آن هیچ اشارهاى به موضوع مذکور نشده بود. متن اعلامیۀ ایشان چنین است:« بسمه تعالى شأنه. به مناسبت تصادف روز پنجشنبه سوم جمادىالثانیه با رحلت حضرت صدیقۀ کبرى فاطمۀ زهرا ـ علیها سلام ـ مجلس ذکرى از ساعت 9 الى 11 در مسجد سید عزیزاللّه منعقد؛ امید است براى عرض اخلاص به مقام مقدس پیغمبر اکرم ص، به استماع موضوع مهم مذهبى که لازم است به اطلاع رسد، عموم طبقات، خاصه آقایان علماى اعلام ـ دامت برکاتهم ـ شرکت فرمایند. الاحقر: احمد الموسوى الخوانسارى».