پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران -تهران

یادداشتی از حجت الاسلام و المسلمین حسن پویا؛

حسن پویا

سورة فرقان یکی از سوره‌های مکّی است، که بر قلب مبارک پیامبر اکرم(ص) نازل شده است.

این سوره دارای 77 آیه است و بیست و پنجمین سوره قرآن کریم می‌باشد. آنچه در این سوره آمده چنانکه برخی از مفسران گفته‌اند، می‌توان به سه بخش کلی تقسیم کرد و آن را بیان و تفسیر لا اله الا الله؛ و در نهایت بیان خصوصیات و اوصاف «بندگان الله» یعنی «عبادالرحمن» دانست.

از آنجا که این سوره در مکه نازل شده، طبق روال سوره‌های مکی بیشتر به مسایل مبدأ و معاد و اثبات نبوت پیامبر اکرم(ص) و برخورد آن حضرت با شرک و مشرکان پرداخته و در ادامه مردمان را از عواقب وخیم و سخت کفر، شرک و بت پرستی و نیز گناهان مربوط به آن، بیم داده و بندگان مخلص و توحیدیان را به خوبی توصیف کرده است.

بخش اول این سوره در ردّ منطق مشرکان و بیان بی‌شریک بودن خداوند عالم آمده است و بدرستی و با منطقی استوار، نه جنجالی و تحکّم برانگیز، خدایان آنان را بی اثر و ناتوان معرفی کرده است. در پی این بیان، اشاره‌هایی به منطق مشرکان و چگونگی قضاوت آنان دربارۀ پیامبر دارد و در نهایت پاسخ آنان را بیان کرده است.

به تعبیر برخی از مفسران در این بخش، «لا اله» از کلمۀ توحید لا اله الا الله بیان شده و در بخش دوم «الا الله» تبیین شده است.

در این بخش نمونه‌هایی از رفتار مشرکان را به تصویر کشیده است، که چگونه در قیامت از کردار خود با پیامبر پشیمان شده و انگشت حسرت به دندان می‌گیرند. و این گونه هشدار می‌دهد که در رفتار و کردار خود با دیگران چنان کنیم، که هرگز پشیمان نشویم و با دوستانی همراهی کنیم که آنان ما را به خاطر حبّ دنیا و مقام آن، به بی راهه نکشانند و ما را در برابر بندگان خاص خدا که هیچ پشت و پناهی جز او ندارند، قرار ندهند. مبادا سخنی درباره شخصی یا اشخاصی بر زبان و قلم بیاوریم که به پشیمانی از کردار ما منجر شود، در روزگاری که هیچ امکان بازگشت وجود ندارد. در این جهت به برخی پیامبران و رفتار پیروان آنان استناد کرده و مردمان را به پند آموزی فراخوانده است.

بخش دوم سورۀ فرقان، در راستای تکمیل بحث توحید و نیز برای هدایت روشن مشرکان به سوی نور و روشنایی، به بیان علامات و نشانه‌های توحید و خلقت جهان پرداخته و با بیان آثار عظمت پروردگار جهان، آنان را به سوی حق رهنمون گشته است.

در این زمینه به گستردگی سایه و ساکن نبودن آن و نشانه بودن خورشید بر آن، اشاره می‌کند. آنچه آشکار و روشن و قابل دیدن است، نه با خرافه گویی و سخنان چند پهلو و نامفهوم، بلکه با دلایل روشن و آشکار که منطق قرآن و دین است. سپس می‌فرماید: ما آن را آهسته جمع می‌کنیم. شب را لباس شما و روز را مایه حرکت و برکت قرار دادیم. بادها، بشارت گران به سوی شمایند و باران پاک فرود آمده از آسمان، برای زندگی بخشیدن به مردگان زمین و زمینیان. ما این آیات را به صورت‌های گوناگون قرار دادیم تا متذکر شوید که لا اله الا الله؛ پس چرا بنده زر و سیم و بندگی غیر خدا می‌کنید؟

در این بخش به شگفتی و شاهکار دیگری از خلقت دریاها اشاره می‌کند و می‌فرماید: دو آب گوارا و شیرین و آب شور و تلخ را در کنار هم با برزخی قرار دادیم که با هم هرگز مخلوط نشوند، و در نهایت به خلقت انسان از آب و گسترش نسل انسان که نشانة دیگری از قدرت اوست، اشاره دارد.

بخش سوم و آخرین بخش این سوره، به خصوصیات «عبادالرحمن» می‌پردازد. در ابتدا به صورت مقدمه می‌گوید: ولکن انسانها غیر او را می‌پرستند، پرستش آنان که هیچ سود و زیانی برای آن‌ها ندارد و توانمندی در این زمینه ندارند.

در اینجا به پیامبر یادآور می‌شود که به اینان بگو:‌ من اجر و مزدی از شما نمی‌خواهم و دلبستۀ مال و منال شما نیستم، تنها اجر من راه یابی شما به سوی پروردگار است.

رهبری فارق از همه آنچه حاکمان و مالکان به آن دلبستگی دارند. آزاد از هر بندگی غیر حق و توکل کننده به خداوند رحمان و خالق جهان، که بلافاصله بر این امر تکیه می‌کند که من به ماورائی نامتناهی و خدایی که سلطنت و قدرت او بر عرش است اتکا دارم.

قرآن کریم با اشاره‌ای بسیار گذرا و گویا، به آسمان و ستارگانش، ماه منیر و خورشید تابان آن و نیز جایگاه شب و روز، به آنان که در طلب هدایت و شکرگذاری از این همه نعمت هستند، به توصیف «عبادالرحمن» می‌پردازد.

در بخش های بعدی در باره اوصاف عباد الرحمن سخن خواهیم گفت.انشاالله

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.