پایان نامه «مبانی تفسیری، فلسفی، و عرفانی تسبیح موجودات از نظر امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره)» از «نجیب الله تابش» ‌به بررسی و شناخت حقیقت تسبیح موجودات و شناخت نظریات فلسفی و عرفانی امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره) در این مسأله می پردازد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران و به نقل از رسا، پایان نامه «مبانی تفسیری، فلسفی، و عرفانی تسبیح موجودات از نظر امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره)» پژوهشی از «نجیب الله تابش»‌، به بررسی و شناخت حقیقت تسبیح موجودات و شناخت نظریات فلسفی و عرفانی امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره) در این مسأله اهتمام ورزیده است.

بر اساس این گزارش، در چکیده این پایان نامه می‌خوانیم: مسأله تسبیح موجودات در کل آفرینش یک بحث هستی شناسی بوده و از اهمیت خاصی برخوردار است؛ چنان که درک حقیقت آن می‌تواند در بُعد نظری و عملی فرد تأثیر خوبی داشته باشد. بنابراین در تحقیق حاضر مبانی قرآنی-فلسفی و عرفانی تسبیح موجودات از دیدگاه دو دانشمند بزرگ معاصر، امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره) مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و اندیشه های آنان راجع به این موضوع مورد ارزیابی قرار گرفته است. و سرانجام این نتیجه به دست آمد که حضرت امام (س) و علامه طباطبایی(ره) با توجه به این که هر دو، از حکمت متعالیه و عرفان نظری اسلامی و تفاسیر و احادیث شیعی متأثر بوده‌اند اختلاف نظر کلی و اساسی ندارند و تسبیح همه موجودات را تسبیح حقیقی و همراه با درک و شعور می‌دانند. هر دو بزرگوار مبانی قرآنی تسبیح موجودات را آیاتی می‌دانند که به تسبیح کل موجودات صراحت دارد و یا حیات، علم و شعور و دیگر کمالات را برای تمامی موجودات اثبات می‌نماید. قهراً نسبت به تسبیح همه مراتب هستی حکایت از معرفت فراگیر و عمومی در تمام مراتب هستی دارد. زیرا عقلاً امکان ندارد که تسبیح بدون حیات، علم و شعور میسر باشد و مبانی فلسفی‌اش را اصالت وجود، تشکیل وجود، بساطت وجود، حرکت جوهری، سریان حیات در تمام موجودات و برخی از لوازم اصالت وجود که به عنوان مبنای مستقلی گرفته شده است، بیان کرده‌اند و مبانی عرفانی‌اش را وحدت شخصی وجود، آیت و اسماء بودن نظام هستی، ملکوتی بودن حقیقت موجودات، اتحاد ظاهر و مظهر، سریان عشق در تمام موجودات و برخی از لوازم وحدت شخصی وجود دانسته‌اند.

شناخت حقیقت تسبیح موجودات، روشن شدن این که آیا موجودات دارای تسبیح هستند یا خیر؟ و اگر تسبیح دارند، به چه صورت و کیفیتی است؟ و شناخت نظریات فلسفی و عرفانی امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره) در این مسأله با تأکید بر قرآن، فلسفه و عرفان نیز اهداف این پژوهش دانشگاهی هستند.

تسبیح در اصطلاح یعنی تنزیه و تقدیس خداوند از آن چه که شایسته و لایق بر ذات و فعل او نسبت به این صورت که خداوند هیچ گونه فعل قبیحی را انجام نمی‌دهد و آن ساحت از تمام نقص‌ها پاک و منزه است. واژه تسبیح و مشتقات آن 92 مرتبه در 88 آیه از قرآن، در 49 سوره به صورت مصدر، فعل ماضی، مضارع، و اسم آمده است.

جمع بندی و مقایسه دیدگاه های امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره) در باب تسبیح موجودات:

- مبانی قرآنی تسبیح موجودات: امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره) بر اساس آیات قرآن تسبیح حقیقی را برای تمامی موجودات ثابت کرده و در باب تسبیح، دو دیدگاه اساسی را مطرح می‌کند:

1- تسبیح موجودات ذی‌روح، حقیقی است و تسبیح موجودات غیر ذی‌روح مجازی است.

2- هم تسبیح موجودات ذی‌روح حقیقی است و هم تسبیح موجودات غیر ذی‌روح و تسبیح هرگز به صورت مجازی در قرآن استعمال نشده است. امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره) با توجه به آیات قرآن نمونه‌هایی برای این که تسبیح همه موجودات حقیقی است، ذکر می‌کنند: نمونه ای که قرآن گزارش می‌کند داستان مورچه است. لشکریان سلیمان آن گاه که به وادی مورچگان رسیدند، یکی از آن‌ها با زبان مخصوص خود به دیگران گفت: به خانه‌هایتان داخل شوید، مبادا سلیمان و لشکریان او ندیده و ندانسته شما را پایمال کنند.

- مبانی فلسفی تسبیح موجودات: امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره) بر اساس و مبنای اصالت وجود، واقعیت‌های عینی را مصادیق بالذات مفهوم وجود می‌دانند. و خود موجودات را همه، بسیط دانسته و هر چه غیر وجود باشد، باطل دانسته و معتقدند که ماهیات برگرفته از حدود وجودند. بر اساس اصالت وجود، در جهان تنها یک حقیقت گسترده و نامتناهی وجود دارد که آن هم وجود است و جز وجود چیزی در میان نیست و ماهیات از مراتب وجود که فاقد هرگونه کمالاتی می باشند انتزاع می‌شود. از آن جا که محل و جایگاه ماهیات ذهن است و ذهن هم بخشی از اعیان است غیر از وجود در خارج وجود ندارد و سراسر هستی را وجود احاطه کرده است.

مبانی عرفانی تسبیح موجودات:

در حوزه عرفان، تنها مبنای تسبیح موجودات، وحدت شخصیه وجود است و سایر مبانی، که با عنوان مبنا مطرح شده‌اند از فروعات بحث وحدت شخصیه وجود است. امام خمینی(ره) با دریافت وحدت شخصیه وجود ارتباط کثرات را با حقیقت هستی چنین عمیق می‌داند که تماثیلی همچون «ظل و ذی ظل» «واحد و احد» و ... را ناتمام می‌داند و بهترین مثال در نزد ایشان، تمثیل موج و دریا است. هم امام خمینی(ره) و هم علامه طباطبائی(ره) سریان عشق را در تمام مراتب وجود، یک امر مسلم و قطعی می‌دانند از آنجایی که هر خیر و زیبایی و حسنی، به وجود باز می‌گردد و حقیقت وجود در تمامی موجودات حضور دارد بنابراین حب، که تعلق خاصی به جمال و زیبایی است در تمامی مراتب وجود سریان دارد.

افتراقات علامه طباطبائی(ره) و امام خمینی(س):

آن چه به نظر می‌رسد نقطه تفاوت این دو شخصیت باشد تنها، اختلاف در روش است که البته روش هر کدام از این شخصیت‌های والامقام در جای خودش مهم و قابل توجه است. که به صورت مختصری به آن اشاره می‌شود:

- روش علامه طباطبائی: به گفته محققین و اهل فن، ایشان هیچ گاه فلسفه‌اش را با عرفان و عرفانش را با تاریخ و ... در هم آمیخته نکرد. و این کاری بس سنگین و دشوار است. ایشان در تفسیر المیزان چنین روشی را داشته است و هیچ گاه از مسیر (ان القرآن یفسر بعضه بعضا) خارج نشده است. و نظرهای فلسفی و عرفانی خودش را با عنوان بحث فلسفی و یا بحث عرفانی یا ... مطرح کرده است.

- روش امام خمینی(س): در میان رویکردهای علمی امام خمینی(س) تفسیر قرآن جایگاه ویژه ای دارد. ایشان با روش فلسفی و عرفانی به تفسیر قرآن پرداخته است. و ایشان بر این عقیده است که روش فلسفی و عرفانی با ادبیات خاصی که دارد مناسب‌ترین روش برای انتقال معارف بلند وحیانی است.

- جمع برهان و عرفان در خدمت قرآن: علامه طباطبائی و امام خمینی(ره) با آن که حاکمیت کاملی که بر مشرب‌های فلسفی گوناگون داشتند از میان آن‌ها، مشرب حکمت متعالیه را برگزیده و مشی فلسفی خودشان را بر اساس حکمت متعالیه قرار داده‌اند. بنابراین هر قدر، گوشه‌ها و زوایایی از این حوزه فکری باز شود زوایای اندیشه امام(س) و علامه طباطبائی(ره) روشن می‌شود.

شایان ذکر است، پایان‌نامه «مبانی تفسیری، فلسفی، و عرفانی تسبیح موجودات از نظر امام خمینی(س) و علامه طباطبایی(ره)» پژوهش پایانی «نجیب الله تابش»، برای اخذ مدرک کارشناسی ارشد جامعةالمصطفی العالمیة (مجتمع آموزش عالی امام خمینی(س)) بوده و در سال 1389 دفاع شده است و استاد راهنمای آن «حجت‌الاسلام والمسلمین محسن غرویان» و استاد مشاور آن «حجت‌الاسلام والمسلمین محمدمهدی گرجیان» بوده‌اند.

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.