جابر طهماسبی. کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی پژوهشگر حقوق قربانیان جنگ

به گزارش جماران، شرق نوشت:

26سال پس از پایان جنگ تحمیلی، مین و مهمات منفجرنشده کماکان در کمین نشسته‌اند تا جان یا مال شهروندی را بگیرند. این مهمات سال‌ها فرصت داشته‌اند تا از کنار اهداف دفاعی خود (پاسگاه‌ها، پایگاه‌های نظامی و تجهیزات و تاسیسات نظامی و ملی)، در شیب تند تپه‌ها و کوه‌ها با بارش برف و باران و فرسایش خاک جابه‌جا شوند و هزاران‌متر آن طرف‌تر در کنار چشمه‌ای، رودخانه‌ای یا جلوی مدرسه یا حیاط خانه روستایی و حتی در مرکز شهری سکنی گزینند و قربانی بگیرند. یکی از این مین‌ها مهرماه پارسال هفت‌کودک روستای نشکاش شهرستان مریوان را هنگام بازی در جلوی خانه خودشان به دام انداخت، گشین کریمی پای راستش و آلا روبینا چشم راستش را از دست داد و بقیه کودکان آسیب‌های جزیی دیدند. جدای از پاسخ این سوال مهم و اصلی که دلیل تاخیرها در پاکسازی مناطقی که مرز نیستند و بعضا ساعت‌ها با مرز فاصله دارند، چیست!؟ متاسفانه حمایت از قربانیان نیز ضعیف است. این درحالی است که دولت به طور مطلق موظف است که از هرآنچه موجب صدمه و آسیب به شهروندان می‌شود جلوگیری به عمل آورد و در صورت قصور از وظایف و تعهداتش جبران خسارت کند و در این خصوص مبانی حقوقی و فقهی ضمان‌آور و مسوولیت مدنی و اجتماعی دولت، روشن و قابل اثبات است. اما با سپری‌شدن نزدیک به یک‌سال از انفجار مین و معلول‌شدن کودکان روستای نشکاش هنوز هیچ رایی از کمیسیون مربوطه به خانواده قربانیان ابلاغ نشده و به همین جهت حمایتی صورت نگرفته است! کمیسیون موضوع تبصره چهار ماده واحده تنها قانون حمایتی در این زمینه که قبلا در استانداری‌ها- با عنوان کمیسیون ماده 2 آیین‌نامه اجرایی- تشکیل می‌شد و با اصلاحیه سال 1389 در فرمانداری‌های مربوطه برطبق ضوابط بنیاد شهید و امور ایثارگران تشکیل می‌شود «مرجع تشخیص فوت، معلولیت، خسارت، ضد انقلاب و عمد موضوع این قانون می‌باشد» و مطابق این تبصره ترکیب اعضای احصاشده شامل: 1- فرماندار به عنوان رییس کمیسیون2- مدیریت بنیاد شهید و امور ایثارگران3- ریاست اداره اطلاعات4-فرمانده سپاه پاسداران5- دادستان6- فرمانده هنگ مرزبانی یا مرزبان منطقه7- ریاست کمیته امداد و 8-پزشکی قانونی است که البته جای خالی نمایندگان -مجلس یا شورای شهر- در این کمیسیون به‌روشنی نمایان است. جدای از ایرادات شکلی و ماهوی این قانون که مشکلاتی برای قربانیان به‌دنبال داشته که البته ذکر آن در این مجال نمی‌گنجد، حمایت مدنظر قانون مذکور در بهترین حالت اجرایی آن فقط شامل حمایت مادی است که البته در این شرایط مهم‌ترین آنهاست. درخصوص حمایت از قربانیان می‌توان موارد ذیل را طرح و بررسی کرد که البته ضرورت اجرای آن روشن است:

حمایت‌های فوری: چون حمایت در این قانون به اظهارنظر کمیسیون مربوطه موکول شده است، عملا مبنا و مسوولیتی قانونی برای ارگان‌های حمایتی در این خصوص ایجادنشده- منظور تعهدی غیر از مسوولیت‌های اصلی ارگان‌هاست - این درحالی است که مراقبت‌های پزشکی و روانی در ساعت‌ها و روزهای اول بسیار حیاتی است.
حمایت‌های نهایی: در راستای تعریفمان از مفهوم صدمه و آسیب و مصادیق آن معنا می‌یابد و امروزه این مفهوم توسعه‌یافته و شامل خسارت‌های مالی و روانی، تحمل دردورنج و آلام جسمی و روانی، ازدست‌دادن فرصت انتفاع از زندگی و امید به زندگی است که همگی می‌تواند بیانی از آثار گسترده انفجار بر قربانی و خانواده وی باشد. بنابراین گستره حمایت‌ها باید در جهت ترمیم و جبران تمامی نیازها و رنج‌ها و مطابق با حقوق‌ بشردوستانه و نظرات و نگرانی‌های قربانی شامل مراقبت پزشکی، توان‌بخشی و حمایت‌های روانی و در نهایت توانمندسازی اجتماعی و اقتصادی باشد.
حمایت‌های افتراقی: اهمیت و ضرورت حمایت افتراقی بر مبنای اصل تبعیض مثبت نسبت به برخی از قربانیان براساس متغیرهای فردی نظیر جنسیت و سن را نباید از یاد برد، به عنوان مثال طبیعتا پیامدها، نتایج و اختلال‌های پس از ضربه استرس‌زا در کودکان به مراتب بیشتر از بزرگسالان است و به همین دلیل حمایت‌های روانی فوری جهت ترمیم و فاصله‌گرفتن از رویداد ضربه‌زننده ضروری به نظر می‌رسد. برای نمونه تفکرات تکراری و خواب‌های وحشتناک درباره انفجار که از علایم اصلی این اختلال است به‌وضوح در کودکان روستای نشکاش دیده می‌شود. حمایت افتراقی و ویژه به‌دلیل وضعیت خاص قربانی باید در نظر گرفته شود و حمایت‌ها متناسب با نیازها و مشکلات قربانی باشد و در معنای دیگر به‌دنبال رفتار به‌مثابه برابر باشیم نه رفتار برابر با قربانیان. امروز 26سال پس از پایان جنگ، حال به هر دلیلی پاکسازی کامل انجام نشده و مین‌ها و مهمات منفجر‌نشده کماکان وجود دارند و قربانی می‌گیرند. در چنین وضعیتی این تعهد و مسوولیت جدی بر دولت است که با همه توان در جهت کاهش آلام قربانیان این مواد بکوشد.

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.