جان گری در بی بی سی نوشت: وقتی شما ابوبکر البغدادی رهبر گروه داعش را می بینید که در موصل ایجاد یک خلافت اسلامی را اعلام می کند، خیلی آسان تصور می کنید چیزی را که شاهدش هستید یک نمایش مربوط به دوران های گذشته است. بیرحمی های وحشیگرانه ای را که این گروه جهادی دربرابر هرکس مخالفش باشد انجام می دهد به نظر می رسد همه از گذشته های دور آمده باشد. این واقعیت که گروه داعش (دولت اسلامی عراق و شام که بعد نامش را به دولت اسلامی تغییر داد) مدعی است می خواهد یک نوع اسلام قدیمی را دوباره احیا کند، خیلی ها را به این باور رسانده است که پس این گروه تلاش می کند ارزش های دوران قرون وسطی را از نو احیا کند.

اما به نظر من، این همان باوری است که گروه داعش خود می خواهد آن را نشان دهد زیرا به طور کلی باید گفت شباهت اندکی بین رژیم ستمگر و مخوف داعش که در بخش هایی از عراق و سوریه استقرار یافته با دولت های دقیقا اسلامی قرون وسطی وجود دارد. برای مثال با دولت اسلامی اندلس در اسپانیا که وقتی ویرانی ها اروپا را تهدید می کرد تا حدود زیادی دولتی مبتنی بر مدارا و تساهل دینی را به نمایش گذاشت. گروه داعش با ویران کردن مساجد و مراقد قدیمی تلاش می کند هر گونه سنت اسلامی غیر از خود را در مناطق تحت کنترل ریشه کن کند. این گونه رفتارهای بی رحمانه و انتقام جویانه رفتاری است که حتی از طالبان در زمان به قدرت رسیدنش سر نمی زد. بر عکس باید گفت این گونه رفتارها به جای اینکه شبیه الگوهای سنتی باشد بیشتر شبیه به گروه های اقتدار گرای قرن بیستم است.

با کمال تعجب باید گفت گروه داعش در موارد زیادی مثل القاعده پیش تر از اینها، کاملا مدرن برخورد می کند. این گروه های جهادی مثل یک شرکت سهامی پربازده در ابتدا با کمک های اعطایی دیگران تشکیل می شوند و بعد به سرعت خودکفا می گردند. گروه داعش از راه آدم ربایی، اخاذی، قتل و غارت و فروش اجناس عتیقه ای و قاچاق نفت از مناطق تحت کنترل خود یا ربودن شمش های طلا و مصادره موجودی بانک ها و تصاحب بخش بزرگی از سخت افزارهای جنگی آمریکا در عراق توانست به یکی از بزرگ ترین و ثروتمندترین گروه جهادی در سراسر جهان با سرمایه ای معادل 2 میلیارد دلار تبدیل شود.

گروه داعش از این ثروت درجهت توسعه پایگاه مردمی خود استفاده کرد. ارایه خدمات عمومی و ترمیم برخی زیرساخت های ویران شده در مناطق تحت کنترل بخشی از این کارها بود. این گروه همچنین به صورتی کاملا حرفه ای از رسانه ها استفاده می کند. در وب سایتی که دارد گزارش های نوبه ای را ارایه می دهد که در آنها با جزییات دستاوردهای گروه داعش اعم از خرابی ها، بمب گذاری ها، ترورها و عملیات انتحاری را شرح می دهد. این گروه به صورت موثری از اینترنت استفاده می کند تا رفتارهای بی رحمانه خود را نسبت به هرکس که به عنوان دشمن معرفی شده باشد به نمایش بگذارد. ارتکاب این اعمال وحشیانه از روی هوس نیست بلکه یک استراتژی حساب شده است که از چند سال پیش تاکنون جریان دارد. وقتی این گروه ویدیوهایی را درباره افرادی پخش می کند که کشته یا سربریده می شوند چندهدف را تعقیب می کند. ازجمله اینکه هم زمان به دشمنانش تفهیم می کند که چنین سرنوشتی درانتظار آنهاست. به جوامع تحت کنترل خود می آموزد که هرگونه مخالفتی با داعش چه عواقبی می تواند داشته باشد. در قرون وسطی هرگز چنین ترکیبی از بیرحمی و تجارت هم زمان با آن وجود نداشت و هرگز این خشونت های وحشیانه یا جنایت های سازماندهی شده به چشم آورده نمی شد. گروه داعش خود را وقف آن کرده است که جامعه ای را از هیچ به وجود آورد و این تمایل اتفاقا شباهت زیادی با جریان های انقلابی مدرن دارد.

البغدادی در اصل به تاریخ اخیر اسلام تعلق دارد. تصوری را که او از جامعه مورد نظرش دارد در تاریخ گذشته سابقه ای نداشته است. این تصور برعکس بسیار شبیه به دولت های اتوپیایی است که انقلابیون غربی در روزگاری برای آینده در نظر داشتند. همه می دانند متفکرانی که به اندیشه اسلامی وجه رادیکالی دادند تا چه حد تحت تاثیر آنارشیست ها یا کمونیست های اروپایی بودند. بخصوص تحت تاثیر این تفکر خاص بودند که با داشتن یک گروه پیشگام انقلابی و جوان می توان با زور هم که شده جامعه ای را از نو ساخت. ژاکوبن های فرانسه، بلشویک های طرفدار لنین، خمرهای سرخ در کامبوج همه و همه بر این عقیده بودند که با ترور نیز می توان نسل بشری را پاکسازی کرد و این می تواند یک عمل اخلاقی نیز باشد.

گروه داعش بیش از آنکه با دولت های قدیم اسلامی تناسب داشته باشد با سنت های انقلابی دوران مدرن اشتراک دارد. آنها خوش نمی دارند بشنوند که اتفاقا خشونت هایی را که مرتکب می شوند به خاطر نوع تشکیلات ونیز همان اهداف اتوپیایی است که از غرب مدرن گرفته شده است. آنها تنها تفکر و اهداف خود را از غرب نگرفته اند بلکه شیوه ها و متدها را هم از غرب گرفته اند و در واقع می توان گفت اگر دخالت نظامی غرب در عراق نبود اساسا داعش شانسی برای به قدرت رسیدن نداشت.

در واقع هنگامی که صدام حسین تحت تعقیب قرار گرفت هیچ گروه جهادی در عراق وجود نداشت. صدام به رغم همه جرم و جنایاتی که مرتکب می شد، رژیمی داشت که مبتنی بر قوانین سکولاریسم بود و از رهایی زنان دفاع می کرد. در نگاه من سرنگون کردن صدام منجر به ازهم پاشیدن یک دولت سکولار در عراق شد. حتی اگر رهبران آمریکا با انحلال ارتش و حزب حاکم بر این کشور دچار اشتباهی نشده باشند با تصوری که نسبت به عراق پس از صدام داشتند دچار اشتباهات فاحشی شدند و این کشور را به سمت انفصال و از هم گسیختگی سوق دادند. زیرا عراق اساسا از چند استان بعد از سقوط دولت عثمانی از سوی انگلستان تشکیل شده بود. اقلیت سنی از سال 1938 گروه حاکم بر این کشور را تشکیل می داد و کردها نیز به دلیل همکاری با انگلیسی ها از امتیازاتی برخوردار بودند. اما بعد از سقوط صدام، ایده دست یافتن به ثبات از طریق سیستمی فدرالی در چنین کشوری بسیار دور از دسترس بود. سقوط صدام شرایطی را در عراق به وجود آورد که گروه هایی شبیه به داعش توانستند در آن بخوبی نشو و نما کنند. البته در آن زمان این تصور وجود داشت که عراق از طریق فدرالیسم می تواند الگوی خوبی برای سایر کشورهای خاورمیانه باشد و آنها را به سمت دموکراسی هدایت کند. حتی تاچند ماه پیش این تصور وجود داشت که چنین الگویی برای سوریه هم می تواند مفید باشد.

از یک منظر دیگر نیز می توان به قضیه نگریست و گفت گروه های شبیه به داعش وجه تاریک جهان معاصر را بازتاب می دهند. وجهی که تلاش می کند با بهره گیری از ترور و خشونت به اهداف و آرمان هایی غیر ممکن دست یابد. داعش ممکن است به لحاظ اقتصادی ثروتمند باشد اما این گروه با بسیاری از گروه های دیگر جهادی مشکل داشته و خواهد داشت. گروه هایی نظیر القاعده که دیگر نمی توان گفت فقط داعش با شیعیان است که اختلاف دارد.

فراتر از اینها، البغدادی مدعی است طرفدارانش تنها در بین کشورهای اسلامی یا خاورمیانه نیستند بلکه او همه مسلمانان در سراسر جهان را خطاب قرار می دهد و این مساله می تواند خطر داعش را تا حد زیادی جهانی کند. از این رو باید گفت تغییر رژیم در عراق که با برخی از رویکردهای ایده ئولوژیک نیز همراه بود این بخش تاریک جهان معاصر را بیدار کرده و به صحنه آورد. حال تنها ما زمانی می توانیم با خطر امثال گروه داعش مقابله کنیم که از قبل بدانیم این گروه ها بخشی از همان آشوب های انقلابی دوران مدرن تلقی می شوند.

منبع: بی بی سی

ترجمه: شفقنا

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.