تشکیلات داعش برای تبلیغ عملیات خود در عراق از فضای مجازی استفاده می کند. این تشکل درحال حاضر جنگ در دو میدان عراق و شام را به پیش می برد و بجز فضای واقعی می خواهد از فضای مجازی نیز برای پیشبرد کار خود استفاده کند.

به گزارش جماران به نقل از شفقنا، داعش برای شرح فعالیت های خود در عراق سایت های مختلفی ایجاد کرده است. برای مثال برای هر استانی یک حساب کاربری در توییتر دایر کرده است و با ارایه نوشته یا تصویر از آنها به عنوان یک تریبون استفاده می کند. از بین 7 حساب کاربری که مخصوص استان های صلاح الدین، دیالی، انبار و نینوا دایر شده 5 تای آنها بسته شد. کما اینکه دولت عراق حساب کاربری این گروه را در شبکه فیسبوک نیز بست.

همانطور که آثار ویرانی درتعدادی از استان های عراق، وحشی گری جنگ را عریان می سازد، به سرعت لحن طایفه گری بخصوص بین شیعیان و اهل سنت در فضای مجازی نیز بین کاربران تشدید می شود. در این میان گروهی از داعش و گروهی دیگر از دولت نوری المالکی دفاع می کنند به شکلی که به نظر می رسد داشتن افکاری میانه و معتدل کاملا در اقلیت هستند.

پرسشی که مطرح می شود اینکه چه حد این حرف ها واقعا برخاسته از احساسات فرقه گرایانه است و تا چه حد جنبه احساسی و واکنشی داشته و به محض اتمام این نزاع به پایان خواهد رسید؟ آیا آنچه در عراق اتفاق می افتد احساسات فرقه گرایانه را در سایر کشورهای عربی نیز دامن خواهد زد؟

مساله استفاده از فضای مجازی در کشورهای عرب با جنبش های موسوم به بهار عربی شروع شد زیرا این شبکه ها در بسیج توده های مردم به ویژه در انقلاب های مصر و تونس و یمن کارکرد مهمی داشت. تا آنجا که شروع کار توییتر به بهار منطقه خلیج فارس تعبیر شد زیرا در کشورهای این منطقه بیشترین مشتری را داشت. برای مثال سعودی ها بیش از همه در جهان از توییتر استفاده می کنند و بسیاری از آنان توییتر و فیسبوک را پنجره ای به روی آزادی می دانند که هرگز نمی توان آن را نادیده گرفت.

همین امر موجب شد تا تعداد زیادی ازکاربران و فعالان فضای مجازی در تعدادی از کشورهای عرب به دلیل انتشار مطالبی در فیسبوک یا توییتر بازداشت شوند و حتی سیاستمداران این کشورها شبکه های اجتماعی را تهدیدی برای امنیت ملی خود تلقی کردند.

زهیر حطب که یک پژوهشگر جامعه شناسی در دانشگاه لبنان است می گوید: « شبکه های اجتماعی نقش مهمی را در هدایت جوامع عربی بازی می کنند و این بسیار مهم است. زیرا کاربران از اسم های مستعار استفاده کرده و با پنهان کردن هویت شان هرچه را می خواهند می گویند. البته به این وسیله از هرگونه مسوولیتی نیز فرار می کنند».

داعش سال 2013 و زمانی مطرح شد که ابوبکر بغدادی امیر القاعده در عراق اعلام کرد حاضر به تبعیت از جبهه النصره در سوریه نیست. ابومحمد الجولانی رهبر النصره مخالف ادغام جبهه النصره در داعش بود. وی با ایمن الظواهری رهبر القاعده بیعت کرد اما ابوبکر بغدادی از این بیعت سرباز زد. همین امر شکافی را در این گروه به وجود آورد و سازمان داعش راه خود را پی گرفت. تشکیلات داعش می گوید خلافت اسلامی را به عراق باز خواهد گرداند.

به گفته زهیر حطب « جنگ داعش از هرگونه مفهوم منطقی و قانونی تهی است. از تمدن و شهرنشینی به دور است و طبعا مردم وحشت می کنند و از این خون ریزی ها حیرت می کنند. ما امروز در برابر جنگی قرار گرفته ایم که به شیوه ای افسار گسیخته از هرگونه قید و بند تاریخی و منطقی و قانونی جدا بوده و تنها به غریزه و کینه توزی و عقده های سرکوفته در ناخود آگاه افراد متکی است.

نقش رسانه ها

گروه داعش چند روز پیش تصاویری وحشتناک را در توییتر منتشر کرد که مربوط به عملیات اعدام دسته جمعی تعدادی از سربازان عراق بود. پخش این تصاویر خشم جهانی را برانگیخت. در این تصاویر اسرایی دیده می شدند که روی زمین دراز کشیده و افرادی مسلح با پرچم های داعش آنها را احاطه کرده بودند.

مساله استفاده از رسانه ها در تحولات عراق هم اکنون مناقشاتی را بین تحصیل کردگان عرب برانگیخته است. حطب می گوید: «واکنش های اولیه موقتی است و زود از بین می رود. اما مشکل در رسانه هایی است که مسئولیت بیشتری برعهده دارند گاه تصور می شود آنچه درشبکه های اجتماعی منعکس می شود بیانگر افکار عمومی جامعه است لکن من با این نظر مخالفم. زیرا اشخاص مجهولی در پشت این اظهار نظرها قرار دارند که ما آنها رانمی شناسیم».

کاربران فضای مجازی از آنچه در عراق اتفاق می افتد به شدت متاثر می شوند و این مساله از گفتمان نفرت پراکنی بین آنها نیز مشهود است. اما این برای نخستین بار نیست که در عراق چنین اتفاقاتی می افتد. زیرا حوادث سال 2006 میلادی همچنان در اذهان باقی است که عناصری از القاعده اقدام به انفجار مرقد امامین عسکریین در سامراء کردند و درمقابل این اقدام عناصر ناشناسی که گفته می شد مرتبط با ارتش المهدی هستند سه مسجد سنی را در بابل منفجر کردند. آن زمان این نگرانی تشدید شد که ممکن است عراق به سمت یک جنگ فرقه ای بین شیعیان و اهل سنت کشیده شود اما این کشور توانست به مرور خود را از آن مصیبت خلاص کند.

دکتر مونا فیاض، نویسنده و تحلیلگر سیاسی عراق به بی بی سی می گوید: «افکار عمومی اعراب در معرض حملات چند جانبه ای قرار گرفته است. وقتی حزب الله به صورتی آشکار با برافراشتن پرچم شیعه وارد سوریه شد گفته می شد منطقه وارد یک جنگ طایفه ای خواهد شد». به گفته این تحلیل گر «اهل سنت احساس می کنند تحت ستم قرار گرفته اند. از سوی دیگر شیعیان نیز این احساس را دارند که از سوی سازمان ها و تشکل های مسلح سنی هر روزه هدف قرار می گیرند. لیکن تمام این یک برنامه است».

وی در ادامه توضیحات خود می گوید: «اهل سنت و شیعیان عراق ناچار هستند بین دو شیطان یکی را انتخاب کنند. اهل سنت به جهنم داعش پناه می برند تا خود را از چنگ مالکی خلاص کنند. شیعیان نیز مجبورند به رغم خواست شان مالکی را قبول کنند زیرا وجود او به آنها امنیت می دهد. این درحالی است که برخی از عراقی ها احساس می کنند بودن در زیر پرچم مالکی، به صلاح کشورشان نیست».

فقدان میانه روی

در پی حوادث عراق، روحانیون این کشور نیز به دو گروه تقسیم شدند. درحالی که آیت الله سیستانی بزرگ ترین مرجع شیعیان عراق مردم را به مقابله با داعش فراخوانده بود، اتحادیه علمای مسلمان که یوسف القرضاوی ریاست آن را برعهده دارد سیطره داعش بر تعدادی از شهرهای عراق را یک نوع «انقلاب مردمی» توصیف کرد و دولت مالکی را مسوول وضعیت کنونی عراق دانست. این درحالی است که احمد الکبیسی روحانی معروف سعودی خواستار جنگ با «داعش» شد!

حسن فرحان یکی از پژوهشگران سعودی می گوید: « روحانیون شیعه و سنی مسوول تشدید نفرت پراکنی های فرقه ای هستند و نباید بگذارند این فضا حادتر شود. بخصوص در این باره باید علمای سنی را سرزنش کرد که فتوای مشخصی درباره تحریم کارهای داعش صادر نمی کنند». وی می افزاید: «حرف های قرضاوی بخصوص اینکه حرکت داعش را یک انقلاب در موصل توصیف کرد، برای ما شگفت آور بود. هم او بود که اتحادیه علمای مسلمان را که شامل افراد میانه رویی بودند به دنبال خود کشید».

به گفته این پژوهشگر، «دولت مالکی در عراق اشتباهات زیادی دارد اما آنچه را که القاعده در یمن انجام می دهد یا داعش در سوریه و عراق، جنایاتی است که نمی توان آنها را توجیه کرد. روحانیون سعودی و الازهر این ها را قبول ندارند اما صدای روحانیون میانه رو خاموش است. برای همین است که مردم بیشتر صداهای بلند را می شنوند». به اعتقاد این پژوهشگر سعودی علت اصلی این اختلافات، سیاسی است نه دینی!

وی ابراز نگرانی می کند که «کنار کشیدن عقلای قوم ممکن است منجر به جنگ های فرقه ای شود اما اگر روحانیون مثل کاری که در مورد القاعده کردند در مورد داعش هم انجام دهند، آن وقت طرفداران این گروه منزوی خواهند شد».

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.