«حکومت دینی یا دین حکومتی» این کلمات از زمانی که رئیس جمهور در مراسم محیط زیست عنوان کرد که «دولت دینی خوب است اما دین دولتی جای صحبت دارد؛ حتی تبلیغ دین باید به دست عالمان، مراجع، صاحب نظران و دلسوزان انجام شود و دولت نیز حمایت لازم را انجام دهد. » به بحثی عمیق میان مخالفان و موافقان این دیدگاه تبدیل شد. چنانکه برخی دینداری و محافظت از دین را وظیفه دولت عنوان می کردند و برخی دیگر وظایفی دیگر برای دولت عنوان می کردند که شامل عمران و آبادانی کشور و رسیدگی به وضعیت معیشت مردم می شد. در این راستا وزیر دادگستری در این گفت وگو به تشریح دیدگاه خود درباره دین دولتی و دولت دینی پرداخت. او یکی از اعضای جامعه روحانیت مبارز است که در رزومه مطالعات دینی خود انبوهی از شناخت اسلام و دین دارد. متن این گفت وگو را در ادامه می خوانید:

تفاوت دین دولتی و دولت دینی چیست؟

من جای این بحث ها را در حوزه های افکار عمومی نمی بینم. فکر می کنم به خصوص ما سیاستمداران بهتر است کم تر وارد مباحث تئوریک شویم. چون دیگران حرف های ما را خیلی مدرسه ای و کلاسی ارزیابی نمی کنند و با پسوندها و حاشیه های سیاسی تحلیل و برداشت می کنند. جای این بحث ها بیشتر در دانشگاه، حوزه و کانون های تخصصی است. چون بدون این حاشیه ها به آن پرداخته و رسیدگی می شود. البته خوب است که بررسی شود. حالا هم چون مطرح شده و به خصوص جناب رئیس جمهور محترم این تعبیر را به کار بردند باید تبیینی در این جهت صورت بگیرد. به نظر من دین فوق حکومت است. حکومت بر اساس آموزه های دینی طبق تعریف ما باید شکل بگیرد. دین، حاکم بر حکومت و دولت است. با این منطق فقط تعبیر حکومت دینی صحیح است. از این جهت اگر بگوییم دین حکومتی یا دین دولتی، احتمالاً این خلجان ایجاد شود که دین از حکومت خط می گیرد یا حکومت و دولت مقاصدش را به دین تحمیل، مواضع و مطالباتش را قاطی دین می کند. این حتماً یک دغدغه جدی است.

دین تابع حکومت نیست. دین ذیل حکومت و متاثر از حکومت نیست. البته من با آقای رئیس جمهور صحبت نکردم ولی بر اساس دغدغه ای که دارند و سوالی که کردند فکر می کنم قبول دارند که حکومت دینی مورد قبول است. من فکر می کنم نظر ایشان این باشد که اگر دین حکومتی و دولتی شود حتماً خطر بزرگی است. من هم قبول ندارم. با این تفسیر، دین دولتی و دین حکومتی غلط است. تعریف شدن دین در ذیل حکومت اشتباه است. چون دین امری حاکم بر حکومت است. حکومت باید طبق دستور دین و اوامر و احکام دینی عمل کند. طبق تعاریفی که ما داریم نه تنها حکومت بلکه همه آحاد شهروندان، همه مردم از بزرگ گرفته تا کوچک، حاکم و مردم عادی، رئیس و مرئوس، عالم و عامی و مجتهد،رئیس جمهور و همه مردم باید به دستور دین عمل کنیم و تابع دین باشیم. طبق این مبنا تبعاً حکومت دینی قابل دفاع و قابل قبول است. بایداین دو واژه را به روشنی تفسیر و تبیین کنیم. این مساله اصلاً محل منازعه نیست. تعجب می کنم عده ای این را موضوع منازعه قرار می دهند. یک اصطلاح است. شاید هر کس از آن یک منظوری دارد. باید منظورش را پرسید. اگر هم شبهه و تردیدی هست مثل امر مشتبه ومتشابهی می ماند. باید سوال کرد. واقعاً انسان نگران این است که عده ای دنبال تاویل و تحریف خیلی از مطالب باشند. آن هم با مقاصد ناصحیح و ناروا مثل حذف رقیب، ایجاد اختلاف، ایجاد کشمکش و تفرقه و ایجاد فتنه. همانطور که تعبیر قرآن «ابتغاء الفتنه / ایجاد فتنه» است.

بزرگ ترین فتنه هم اختلاف است. کلامی که بالاتر از کلام خدا نیست. اما بعضی ها از متشابهات کلام خدا و قرآن برای فتنه گری، ایجاد اختلاف، درگیری های بی حاصل و تاویل های ناروا استفاده می کنند. به هر حال اگر موضوعی مطرح شود باید سوال کنیم، توضیح بخواهیم و نظرمان را بگوییم. مثلاً از کسی مثل من بپرسید. بله، منِ مدرسه ای باید جواب دهم. به هر حال آنچه مطرح شد را توضیح دادم. این مساله موضوع اختلاف نیست. به هر حال اگر کسی از این تعبیر منظور دیگری متفاوت با آموزه های دینی ما داشته باشد، جای اعتراض و ابراز نگرانی است. البته آن جا هم باید به روش صحیح و منطقی بیان شود.

آیا جلوگیری از مظاهر فساد مثل بدحجابی و بطور کلی امور خلاف شرع از وظایف حکومت است؟

وقتی مردم به یک دین یک اصول و یک قواعد پایبندند و حکومتی را هم بر آن اساس پایه می ریزند، آن حکومت خودش را مقید به آن مبانی می داند و طبعاً باید مجری باشد. نمی توانیم بگوییم حکومت دینی هستیم و به احکام دینی بی تفاوت و بی توجه باشیم. اینکه معنا نمی دهد. آیه «الذین ان مکناهم فی الارض»هم نشان می دهد مخاطب اصلی اجرای این وظایف، خود افرادی هستند که به قدرت و حکومت رسیدند. حکومت موظف است پیگیری کند. در قوانین ما هم این آمده. الان بخش عظیمی از قوانین ما درباره اجرای دستورات دینی است. پس همه حکومت موظف هستیم. ازجمله دربرخورد با مفاسد. این همه با مفاسدی مثل مواد مخدر، مظاهر فسادهای اخلاقی، تولیدات فرهنگی ضداخلاقی، مفاسد اقتصادی و مفاسد اجتماعی مبارزه می کنیم. همه حکومت دارد برخورد می کند. اصلاً وظیفه حکومت است.

بخش عظیم این مفاسد خلاف دین است. یعنی دین می گوید اینها فساد و خلاف است. پس برخورد با اینها وظیفه حکومت است. البته نه به این معنا که دیگران وظیفه ندارد. به خصوص در مواردی مثل امربه معروف و نهی ازمنکر. این وظیفه عمومی است نه صرفاً وظیفه حکومت. البته آن قسمت که به قهر، یک خرده اعمال قدرت و همراهی نیروهای قانونی و قهریه نیاز باشد، در اختیار حکومت است و توسط حکومت اعمال می شود. ولی مردم باید همدیگر را راهنمایی و نصیحت کنند و تذکر و هشدار بدهند و حتی توبیخ کنند. یعنی امربه معروف و نهی ازمنکر جزو وظایف عمومی و متوجه همه ماست. اصلاً در این رابطه نباید تردید کنیم. اما این جا سوالی مطرح می شود که برای اصلاح جامعه چه روشی را باید اتخاذ کرد. همه مردم اعم از متدینین، مردم عادی، حکومت، مسئولین و غیرمسئولین وظیفه دارند دستورات دینی را اجرا کنند.

این بحث مطرح است که چه روشی نتیجه بخش تر و صحیح و چه روشی غلط است. به هر حال تردیدی در این نیست که دستورات دینی اجرا شود و نسبت به دین بی تفاوت نشویم. البته دولت مسئول تعیین وظایف دینی مردم نیست. اما کل نظام مسئول است. در قله این نظام هم رهبران دینی یعنی مقام معظم رهبری و مراجع هستند. در کنار آنها حوزه های علمیه مسئول تعریف، ترویج و تبیین دین و اجتهاد، تشخیص وظایف مردم، تشخیص فروع، تطبیق احکام با فروع و بیان احکام شرعی هستند. اینها مسئولند. دولت نباید اشتباه کند و خودش را جای آنها بنشاند. اتفاقاً به نظر من این تعبیر جناب آقای روحانی کاملاً درست است که علما مسئول تبیین و نشر و بیان احکام دینی هستند. دولت وظیفه اجرای احکام و حمایت از دین و دستورات و معارف دینی را دارد. این اتفاقاً نقطه ظریف و دقیقی است که باید به آن توجه شود و متخذ از آن است که آیا دین بر دولت حاکم است یا حکومت می خواهد دین را در خدمت خود بگیرد. متخذ از همان فکر است.

به هر حال اینها ظرایفی است و اتفاقاً اشکال ندارد بحث شود. حالا هم که بحث شده به نظر من باید مباحثه کنیم، حرف بزنیم، نظر بدهیم و مبانی مان را بگوییم. متاسفانه زود متهم می کنیم، نسبت می دهیم، خط ونشان می کشیم، حکم صادر می کنیم، احکام را تشخیص می دهیم، اجتهاد می کنیم، فتوا می دهیم، قضاوت می کنیم و بعد مجری می شویم، فرماندهی میدانی می کنیم و بسیج می کنیم که همه برای اجرای این حکم بیایند. اینکه رسمش نیست. اینکه مدل صحیحی نیست. به هر حال دین محور و مصدر همه امور جامعه ماست. این کاملاً موضوع روشنی است. دولت متخذ از معارف دینی است. جمهوری اسلامی برگرفته از تعالیم دینی ماست. دولت موظف به اجرای دستورات دینی است. نسبت به این هم خود را متعهد و ملتزم می داند. البته در راه اجرای این دستور باید با دقت و بررسی بهترین، موثرترین، کم هزینه ترین، کم آسیب ترین و پربهره ترین روش را انتخاب کند تا زودتر و با هزینه کم به هدف برسیم. اینها یک اصول صحیح و منطقی و عقلانی است. دین هم ما را به همین روش ها دعوت کرده و هدایت می کند.

چنین برخوردهایی سابقه تاریخی هم دارد؟

بله، زمان پیامبر(ص) و امیرالمومنین(ع) داشتیم. پیامبر می رفت جایی که مشروب بود و دستور می داد همه اینها را را بریزید بشکنید. نیز مثلاً زن ها تا قبل از اینکه آیه حجاب آمد رعایت نمی کردند. وقتی آیه حجاب آمد تذکر داده شد که همه رعایت کنند. زمان صدر اسلام، زمان خلفا و همچنین زمان حضرت امیرالمومنین اینها تذکر داده می شد. البته بیشتر در حوزه ظاهری جامعه بود. یعنی مسائل دینی باید در نظم و ظاهر جامعه رعایت شود. دولت هم نسبت به این ظاهر مسئول است.

در حوزه فردی خیلی دخالت نمی کرد.

اگر ظهور علنی داشت، فرق نمی کند. اگر علنی باشد حوزه اجتماعی یا فردی اش خیلی فرق نمی کند. وقتی اجتماعی باشد همه اش علنی و ظاهری است. تردیدی در آن نیست. چون اینها به همه مربوط است. حکومت و دولت نسبت به دین مسئولیت تام دارد. طبیعی است نسبت به حوزه فردی وقتی مسئول است که رفتارش ظهور اجتماعی پیدا می کند. نمونه های تاریخی داریم. به هر حال چون حکومت، به خصوص بر اساس آموزه های شیعی، کم تر در اختیار ما بوده تکه های تاریخی ما بسیار محدود و کم است.

به تعبیر مرحوم شهید مطهری دین راه است، منزل و توقفگاه نیست. یعنی اسلام متناسب با نیازهای روز جامعه برنامه دارد. وقتی اکراه در دین ما وجود ندارد، این تناقض را چطور رفع می کنید؟

ببینید من گفتم خوش ندارم به عنوان یک مدیر اجرایی وارد این ادبیات شوم ولی چون بحث مطرح شده دیگر این جا جای سکوت نیست و اگر مختصر اطلاع و نظری داریم، وظیفه ماست که نظرمان را ابراز کنیم. اسلام حتماً به انسانی احترام می گذارد که عاقل، مختار و آزاد باشد و آگاهانه تصمیم بگیرد. از این جهت اصلاً تکلیف در اسلام بر اساس عدم اکراه، عدم اجبار و عدم اضطرار است. پاداش، ثواب و عِقاب هم دقیقاً با این اصول ارتباط مستقیم دارد. از این جهت خداوند کسی که از باب اضطرار و اکراه عمل نامناسب و نامشروعی انجام داده را عقاب نمی کند و کسی که از روی ناآگاهی یا اجبار عمل خوبی انجام داده را مستحق ثواب نمی داند. مگر امتنانا. در فقه هم داریم که خدا منت می گذارد و به کسی تفضل می کند.

همانطور که به خیلی ها لطف می کند و نعمت می دهد، به این آدم هم می دهد. ولی او را مستحق ثواب و پاداش نمی داند. این اساس تفکر دینی ماست. اسلام از این جهت اصلاً کسی را قبول ندارد. از تفکر دینی این را می فهمیم. مگر می شود با زور و اجبار کسی به بهشت برود. نه، این منطق قابل دفاع نیست. حکومت هم نباید این کار را بکند. دین هم دنبال این نیست که مردم را با زور به بهشت ببرد. اصلاً بهشت برای انسان هایی است که عاقلانه، آگاهانه و از روی اختیار عمل ثواب و درست و خیر را انجام داده اند. روشن است که بهشت برای این آدم هاست. در آیات قرآن آمده: «الذین انعم الله علیهم من النبیین و الصدیقین و الشهدا و الصالحین» یا «اهدنا الصراط المستقیم صراط الذین انعمت علیهم». خیلی روشن است که بهشت برای این هاست. اما این جا یک مطلب خیلی جدی وجود دارد. به نظر من آنچه جناب آقای رئیس جمهور فرموده درست است اما ایشان به بخش های دیگر بحث اشاره نکرد. برخی بزرگان ما به بخش های دیگرش را اشاره کردند.

آن هم به نظرم کاملاً حرف درستی است. البته ما باید راه بهشت را برای مردم هموار کنیم. یعنی مردم را هدایت و راهنمایی کنیم. این کار دولت است. حکومت و دولت باید راه رسیدن به بهشت را برای جامعه هموار کند. طرف مقابلش هم کاملاً درست است. یعنی حکومت باید تا آن جا که می تواند راه سقوط و پرت شدن به جهنم، گمراهی و جهنمی شدن را محدود کند. البته نه محدودیتی که انسان ها دیگر نتوانند خلاف کنند. در آن صورت ارزش انسانی از دست می رود. ما نمی توانیم هیچ کس هم نمی تواند راه جهنم را بر کسی ببندد. اصلاً برخی از مفسرین «لا اکراه فی الدین» را امر تکوینی می دانند. یعنی می گویند خدا تکویناً نخواسته و اینچنین قرار نداده که انسان ها مکرهاً متدین شوند. اصلاً ساخت انسان اینچنین نیست. خدا انسان را آزاد و مختار آفریده. موجودی با این مختصات خلق کرده. طبعاً به موجودی که اینچنین خلق کرده اکراه و اجبار نمی کند. چون می داند او نمی پذیرد. چون او مصنوع و مخلوق این خداست و خدا با این مختصات خلقش کرده. بنابراین برخی مفسرین «لا اکراه» را امر تکوینی می دانند.

البته به نظر من نیاز نیست آن را امر تکوینی بدانیم. امر تشریعی می دانیم. تفسیرش مفصل است و نمی خواهم وارد آن شوم. در احکام دینی مان هم کاملاً روشن است. پس از این جهت همه اینها قابل جمع و روشن و درست است. اگر یک عالم بزرگ بگوید ما باید راه بهشت را باید هموار و راه جهنم را سخت کنیم، کسی نباید استنباط کند می خواهند با زور مردم را به بهشت ببرند. اگر کسی چنین استنباط کند اشتباه کرده. اگر جناب آقای رئیس جمهور بفرماید ما نمی خواهیم مردم را به زور به بهشت ببریم، کسی حق ندارد استفاده و استنباط کند که ایشان می گوید ما برای بهشتی شدن مردم وظیفه ای نداریم و کاری نمی کنیم یا در رابطه با جهنمی شدن مردم مسئولیت و دغدغه ای نداریم. اصلاً کسی نمی تواند دغدغه جهنمی شدن جامعه، مردم و هموطنانش و دیگر انسان ها را نداشته باشد. ما دغدغه همه انسان های دنیا را داریم که جهنمی نشوند. چرا دغدغه نداریم. ما دغدغه همه انسان های عالم را داریم که بهشتی شوند. چرا این دغدغه را نداریم.

این روزها حضرت آیت ا... مهدوی کنی در بستر بیماری است. از خدا می خواهیم که شفای عاجل نصیبش کند. ایشان یک جمله بسیار زیبا و شنیدنی دارد. یادی و تجلیلی از ایشان کنیم. همیشه می فرماید: ما بنا داریم برویم بهشت. بعضی وقت ها مطرح می کرد که وظیفه داریم مردم را هدایت و بهشتی کنیم. باید همه را بهشتی کنیم. این منطق علمای ما و همه ماست. در این زمینه وظیفه داریم. به هر حال طرح این مطالب اگر بی حاشیه، بدون سوءظن،گروکشی، انتقام گیری، حذف و کشمکش های ناروا و بی حاصل باشد، خوب است. اتفاقاً این بحث ها بحث های قشنگ و زیبایی است. جامعه هم از آن استفاده می کند و لذت می برد. ولی متاسفانه این برداشت ها می شود. باز توصیه می کنم که به خصوص ما مسئولین باید یک خرده از طرح این مطالب احتراز کنیم. به دلیل همان «فی قلوبهم زیغ».

به هر حال این طرف هم مشکلات زیادی داریم. بهشتی کردن مردم فقط با نماز و روزه که نمی شود. اما اصول و مبانی احکام دین لایتغیر است. یعنی حرام حضرت رسول تا قیامت حرام است. حلالش هم همین طور. تفسیر شما از اینکه اسلام با مقتضیات زمان تغییر می کند چیست؟در این سی وپنج سال ما چقدر موفق بوده بر اساس مقتضیات نیاز مردم تغییر ایجاد کند؟

به نکات خوبی اشاره کردید. ولی اینها چند موضوع است که باید هر کدام را به تنهایی مورد بحث قرار دهیم. اگر بخواهیم به فرهنگ جامعه توجه کنیم، همانطور که مقام معظم رهبری فرمود، باید به اقتصاد هم توجه کنیم. این کلام خیلی حکیمانه و خوب است. رهبری می فرماید امسال سال اقتصاد و فرهنگ است. باید رابطه اقتصاد و فرهنگ را کشف کنیم، تاثیر و تاثر فرهنگ و اقتصاد را ببینیم، از نگاه درون دینی و برون دینی به این مقولات بیندیشیم و راه های ارتباط آن دو را با هم ارزیابی کنیم. آن وقت این می شود یک منطق هوشمندانه و پیش برنده. فرهنگ بدون اقتصاد پایدار نخواهد شد، عمق پیدا نخواهد کرد و عوامل مخرب و مزاحمش زیاد خواهد بود. اقتصاد بدون فرهنگ جامعه را جلو نمی برد، اصلاحات عمیق در جامعه ایجاد نمی کند، نابرابری ها را حل نمی کند، تعالی روحی- معنوی در جامعه به وجود نمی آورد و توسعه اش توسعه ناقص خواهد کرد. اقتصاد، که موتور توسعه است، بدون فرهنگ توسعه ناقص به وجود می آورد. اینها مسائل اساسی است.

همانطور که اشاره کردید مگر می شود فرهنگ جامعه را اصلاح کرد در حالی که به جوان، نیاز و کشش های درونی اش بی توجه بود. مگر می شود نیازهای یک خانواده را تامین نکرد بعد به این خانواده گفت در مسیر سالم حرکت کند. متاسفانه بسیاری از سرقت ها، دزدی ها و روآوردن به تبهکاری های اجتماعی، ناهنجاری های اخلاقی، مواد مخدر و اعتیادها، افول شخصیت انسانی، مادی شدن شخصیت انسان و کالاشدن انسان به خاطر فقر، مشکلات معیشت افراد جامعه، عدم آموزش، عدم تحصیل، عدم تربیت و ضعف رفتاری اجتماعی است. ما به اینها توجه نکردیم. آن وقت انتظار داریم که جامعه ما خوب باشد و شهروندها، جوان ها، دخترها و پسرهای ما از هر عیب و نقصی مبرا باشند. نمی شود. این انتظار درست نیست. باید بطور جدی به آن پرداخت. در این مورد روایات عجیبی داریم. پیامبر(ص) می فرماید: «اللهم بارک لنا فی الخبز. لولا الخبز ماصلینا و لاصمنا و لاادینا فرائض ربنا عزوجل/ پروردگارانان ما رامبارک فرما! اگر نان نباشد نمی توانیم نمازبخوانیم ونه روزه بگیریم ونه دیگرواجبات پروردگارعزوجل راانجام دهیم». این قدر این عبارت عجیب و گویاست. از این بیان واضح تر. البته خبز به معنای نان نیست. همان معاش است.

در ادبیات دینی و روایات چنین تعبیری زیاد داریم. به هر حال اینها وظایف حکومت است. حکومت دینی یعنی این. یعنی حکومت دغدغه دین مردم را داشته باشد. دغدغه دین این نیست که فقط مدام بگوید درست راه برو، لباست را درست بپوش، نزاکت رفتاری داشته باش و این جا شلوغ نکن. تنها اینها نیست. می گوید زندگی، معاش، رفتار، دانش و رفاه واخلاق و دینش را درست کن، ضمناً تربیتش کن، واجبات دینی را به او آموزش بده و بستر را برای واجبات دینی آماده کن. وقتی محلات مسجد تمیز و مرتب ندارد جوان رغبت نمی کند برود نماز بخواند. یکی از دلایلی که رغبت جوان های ما در دانشگاه ها به نماز زیاد شده این است که مساجد خوب، بزرگ، تمیز و نظیف در دانشگاه ها ساخته ایم. البته کارهای خوب دیگری هم شده ولی این یک دلیل است. هر کجا یک مسجد خوب وتمیز، یک امام جماعت خوب و یک هیات امنای خوب داریم نمازخوان و به خصوص نمازخوان جوان زیاد داریم. این روشن است. رابطه ها خیلی مشخص است. نمی توانیم به اینها بی توجه باشیم. حکومت و دولت در این جا نقش زیادی دارد. از این جهت حکومت دینی آمده برای پاسخ گویی به همه حرف ها. واقعاً باور دارم جمهوری اسلامی کارهای بسیار بزرگ، قابل ستایش، قابل تقدیر و قابل مباهات انجام داده. ببینید ما یک فقر، کمبود و عقب ماندگی چندصدساله و بیش از هزارساله داریم.

نباید انتظار داشته باشیدجمهوری اسلامی بتواند به راحتی این فاصله طولانی را پر کند. اگر شما از ضعف ها، عیب ها و اشتباهات هم بگویید فکر می کنم بیشتر از شما اطلاع دارم و به آن اقرار دارم و معترفم. اما راه رفته مان راه بسیار بلند و قابل تقدیری است. اگر به آن راهِ رفته خوب نگاه کنیم می توانیم این امید و اعتماد و توان را برای حل مشکلات باقیمانده مان پیدا کنیم. به نظر من این نگاه دقیق است. اتفاقاً حضرت امام(ره) فوق العاده روی این مساله توجه داشتند. ایشان به ما یاد دادند که اصول چیست و اول سراغ اصول بروید. مقام معظم رهبری هم به دقت این خط را تعقیب کرد. اول باید به اصول توجه شود. آن وقت کم کم از اصول به فروع و مطالب بعدی می پردازیم. بله، الان واقعاً خیلی ضعف و کاستی داریم. مشکلات مان خیلی زیاد است. نباید اینها را پنهان کنیم. من جزو آدم هایی هستم که به پنهان کاری اعتقاد ندارم.

معتقدم باید مشکلات جامعه و ضعف ها را گفت. نباید هراسید. باید به مردم اعتماد کرد، اطلاعات مردم را بالا برد و از مردم کمک خواست. هرچه در این امور به جامعه اعتماد کنیم، فضایش را باز کنیم وبه آن اطلاعات بدهیم باید بدانیم که بازخورد و نتیجه بهتری به ما خواهد داد. اما معتقدم این اطلاعات را باید به همراه دیگر اطلاعات داد. اگر فقط این اطلاعات را بدهید یأس، بی امیدی، نگرانی و آینده سیاه و تاریکی در روال جامعه و مردم به خصوص جوان ها قرار داده اید. ولی اگر واقعیت ها را قشنگ گفتید اما توانایی ها، راه رفته، موفقیت ها، دستاوردها و ظرفیت ها را هم بیان کردید نه تنها جامعه پیام های منفی دریافت نمی کند بلکه انگیزه اش بیشتر خواهد شد، روحیه اش بالا خواهد رفت و اتفاقاً نسبت به حل مشکلاتش واقع بین خواهد شد. چون می بیند این ضعف ها، سنگلاخ ها، چاله چوله ها ودره ها جلوی پایش است. ضمناً می داند این توانایی را هم دارد. پس آگاهانه، هوشمندانه و با اراده می رود مشکلاتش را حل و از خطرها عبور کند. اگر با یک منطق عاقلانه به صورت متعادل و هوشمندانه به مباحث دینی، چه نظری و چه اجرایی، بپردازیم فکر می کنم هیچ دغدغه ای نداشته باشیم.

امام ما را وارد این میدان کرده. اتفاقاً شعار «ما می توانیم» بیش از آنکه به ما توان حل مشکلاتمان را بدهد، به ما روحیه بیشتر و ظرفیت تولید محتوای بیشتری می دهد. این موضوع مهم تری است. الان دنیا دنیای توان نرم، قدرت نرم و ثروت نرم است. در آینده دنیا را ظرفیت های نرم تشکیل می دهد. سهم قدرت نرم، ثروت نرم و ابزار نرم بسیار بزرگ تر خواهد بود. همه نظریه پردازان این را می گویند. امام در این دنیای پرادعا، پرآشوب و پرمکتب بااین همه زرق وبرق های مدعیان و تمدن سازان و فیلسوفان به ما جسارت داد. به ما گفت اتفاقاً شما صاحب ثروت بسیار بسیار عظیم و بزرگی هستید. من واقعاً از این جهت جامعه مان را توانا می دانم. نخبگان زیاد، اهل فرهنگ خوب، اهل هنر، نظریه پردازان زیاد و جوان های باانگیزه و باجسارتی داریم. به خصوص در حوزه های نرم و حوزه های مجازی. ما الان صاحب یک لشکر قدرتمند باانگیزه در حوزه مجازی هستیم. در حوزه مجازی نگران نیستم و معتقدم الان وقت هماوردی در این حوزه هاست. الان به جایی رسیده ایم که می توانیم به عنوان یک قدرت تاثیرگذار در این فضاها ورود پیدا کنیم و تاثیرگذار باشیم. البته جنگ است. کسی فکر کند تلفات نمی دهیم. اشتباه است اگر کسی چنین فکر کند. هر جنگی تلفات دارد. رفتن به میدان ها حتما همراه با تلفات است. ولی از تلفاتش نباید بترسیم. باید دقت کنیم و تلفاتمان را به حداقل برسانیم.

همچنین یک رکن اساسی این است که بدون سوءظن به همدیگر وارد این میدان ها شویم. به هم اعتماد کنیم، نسبت به همدیگر خوشبین شویم وسعی کنیم از ظرفیت های همدیگر خوب استفاده کنیم. اگر این طور شود نظام، که موفق بوده، در آینده موفقیت های بزرگی در انتظارش است. یعنی این رفتار ما را به قله های موفقیت بسیار بسیار نزدیک خواهد کرد. تبیینی که از اسلام، آموزه های اماممان ورهنمودهای رهبری و علما و بزرگان و نخبگانمان می فهمیم این است. فکر می کنم الحمدلله این ظرفیت در بین ما وجود دارد.

منبع: آرمان

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.