پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران- در ٥٦ سال زندگی او، دورانی هست که هنوز هم با افتخار از آن یاد کند. دورانی که با پرچمداری اصلاحات، کابینه‌ای تشکیل می‌شود تا نام معصومه ابتکار به عنوان نخستین زن هیات دولت برای همیشه در تاریخ این کشور به ثبت برسد، همچنان برای او یادآور خاطرات خوش مدیریتی است. در میزبانی طبقه نهم ساختمان سازمان حفاظت محیط‌زیست ایران، پای صحبت‌های بانویی نشسته‌ایم که به موازات دغدغه‌های محیط‌زیستی، نگرانی‌هایی هم از عرصه سیاسی کشور دارد. عرصه‌ای که راه همواری برای تخریب‌کنندگان ساخته، تا در آخرین ماه‌های منتهی به انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم دست به هر ادبیاتی برای تضعیف این دولت بزنند، برای ابتکار هم بی‌هزینه نبوده است.

معصومه ابتکار که با بالاترین حد از تخریب‌ها در این دوره روبه‌رو بوده، پیشینه سیاسی خود را یکی از مهم‌ترین بهانه‌های مخالفان می‌داند. دانشجوی خط امام و انقلاب و پس از آن معاونت محیط‌زیست سید محمد خاتمی، سبقه بانویی است که اگرچه هزینه زیادی برای آن پرداخته اما همچنان از آن به عنوان افتخار خود یاد می‌کند. اما فعالیت‌های این دوره رییس سازمان محیط‌زیست از دیگر مواردی است که او را به یکی از سوژه‌های تخریب تبدیل ساخته است. آنجا که او از اقدامات سازمان تحت مدیریت خود می‌گوید و از پرونده‌های بزرگ زمین‌خواری که با اغماض دولت گذشته شکل گرفته، یاد می‌کند. از یک مورد باور نکردنی هم نام می‌برد و آن ٥٠ پرونده حکم قطعی قلع و قمع در ورجین است که در منزل رییس اداره حقوقی پیدا می‌شود. این عملکرد، همه‌چیز را برای زدن بانویی که خیلی‌ها هنوز هم خوش ندارند در عرصه مدیریتی کشور حضور داشته باشد، فراهم می‌آورد. اما ابتکار، گله ما از عدم بیان دستاوردهای دولت از سوی دولتمردان را بی‌پاسخ نمی‌گذارد.

او بر احتیاطی تاکید می‌کند که در بیان دستاوردهای دولت وجود دارد و دلیل آن را هم این‌گونه عنوان می‌کند که «دولت فعالیت تبلیغاتی توخالی نمی‌کند.» اما بر این نکته هم تاکید دارد که آنجا که دستاوردها به نقطه مطلوبی می‌رسد آن را گفته‌ایم، ولی انعکاسش درست انجام نشده است. در این میان ابتکار از صدا و سیما به عنوان رسانه‌ای یاد می‌کند که در بیان دستاوردها، دولت را همراهی نکرد تا تنها یاور دولت تعدادی از روزنامه‌ها و البته فضاهای مجازی باشند. ابتکار اگرچه هجمه‌هایی که بر دولت اصلاحات می‌رفت را خیلی زیادتر از این دوره می‌داند اما معتقد است که به دلیل گستردگی فضای مجازی، این هجمه‌ها در دولت تدبیر و امید شکل دیگری به خود گرفته است و نتیجه می‌گیرد که آن تخریب‌ها در آن دولت جواب نداده و در این دولت هم جواب نخواهد داد. اما تداوم انسجام اصلاح‌طلبان تا انتخابات ریاست‌جمهوری دوازدهم از موضوعاتی بود که ابتکار با ربط دادن آن به موفقیت سیاسی اسفندماه سال گذشته، آن را قابل حصول می‌داند. معاون محیط‌زیست حسن روحانی با اطمینان اعلام می‌کند که انسجام سال ٩٢ با قوت بیشتری در سال ٩٦ تکرار می‌شود، چون او همدلی «هاشمی»، «روحانی» و «خاتمی» را همچنان برقرار می‌داند.


گفت‌وگوی تفصیلی با معصومه ابتکار را در ادامه می‌خوانید:

از بازگشت شما به عرصه اجرایی کشور شروع کنیم. دوره‌ای هشت ساله را به عنوان نخستین زن کابینه ایران در دولت اصلاحات حضور داشته‌اید. پس از آن دوره، با وقفه‌ای چندین ساله که البته در این مدت در شورای شهر تهران هم عضو بوده‌اید، با آمدن دولت اعتدال به سازمان محیط‌زیست بازگشتید. با گذشت سه سال از این حضور، از بازگشت خود رضایتمندی دارید؟


اگر فرد از کار خود راضی باشد، باعث سکون و ایستایی می‌شود و گمان می‌کند کاری که انجام داده بدون اشکال و ایراد است. نه؛ من فکر می‌کنم همیشه جا برای کار و تلاش بیشتر، به خصوص در عرصه محیط‌زیست و در جهت ارتقای کارایی و ابعاد مختلف اثربخشی و کیفیت فعالیت‌ها وجود دارد. به ویژه اینکه کار جمعی و سازمانی یک کار فرابخشی است. محیط‌زیست ابعاد بسیار متنوع و گسترده‌ای دارد. هرچه پیش بروید به ابعادی می‌رسید که در کشور ما بنا به دلایلی کنار گذاشته شده بودند و به آن توجهی نمی‌شد. بنابراین هرچه در این زمینه‌ها کار کنید جا دارد. اینکه انسان در آن جایگاهی که هست راضی باشد شاید مانع از ادامه حرکت او شود.

شاید بهتر باشد که نخست ببینیم هدف از قبول مسوولیت چه بوده است تا شاید شما هم راحت‌تر بتوانید یک ارزیابی درست از خود داشته باشید؟


ارزیابی من از خودم این است که حداکثر توان خودم را گذاشته‌ام. حتی یک جاهایی هم باور نمی‌کردم که بتوانم اما این توان را خداوند به من داد. اگر نیت کاری برای رسیدن به یک ارزش متعالی وجود داشته باشد، باید از سوی خداوند و مردم این رضایت کسب شود، چون صاحب اصلی همه این مسائل مردم هستند و ما هم داریم برای همین مردم کار می‌کنیم. حوزه محیط‌زیست هم حوزه خیلی سختی است. حوزه‌ای نیست که برویم جایی را بسازیم. اصل کار این سازمان هم کاری نیست که خیلی ظهور و بروز پیدا کند. اگر همه‌چیز خوب باشد، هوا خوب باشد، طبیعت سالم باشد همه خوشحال و راضی هستند و شرایط هم شرایط مطلوبی است و خیلی به چشم نمی‌آید اما مشکلات خیلی سریع به چشم می‌آید. ما مشکلات زیادی داریم و متاسفانه به دلیل وجود دورانی از کم‌توجهی مدیران خیلی از این مسائل تبدیل به مسائل بحرانی و علنی شده است. مسائلی که شاید سال‌ها زیرپوستی اتفاق می‌افتاد و به آن بی‌توجهی می‌شد الان آشکار شده و چالش‌های زیادی را در حوزه‌های اجتماعی و اقتصادی و سلامت به وجود آورده است.

خانم دکتر ابتکار چرا همواره سوژه خوبی برای مخالفان و تخریب‌کنندگان دولت بوده و هستند؟


این سوال را خیلی‌ها مطرح می‌کنند. شاید دلیل آن چند جنبه داشته باشد. نخست اینکه خانم‌ها سوژه هستند. بالاخره هنوز هم یک عده‌ای هستند که خیلی از حضور خانم‌ها در عرصه‌های عالی مدیریتی خوش‌شان نمی‌آید یا باور ندارند یا حتی موانع فرهنگی ممکن است در این زمینه وجود داشته باشد.

مساله دوم ممکن است سوابق سیاسی من باشد. اگر پیشینه من را نگاه کنید، من دانشجوی خط امام و انقلاب بودم و این پیشینه را همراه خودم دارم و هیچ‌وقت هم آن را انکار نکرده‌ام و در دوره اصلاحات هم عنوان معاونت آقای خاتمی، رییس‌جمهور را داشتم که همیشه با افتخار از آن نام برده و به آن دوران افتخار کردم. این می‌تواند یک عاملی برای زدن من باشد.

همه اینها در کنار هم به مساله بزرگ دیگری می‌رسد و آن اینکه بحث محیط‌زیست با منافع گروه‌های زیادی تلاقی پیدا می‌کند. اگر این گروه‌ها قانونمند باشند -که البته در مورد خیلی‌ها این موضوع صدق می‌کند- در چارچوب قانون با سازمان همراهی می‌کنند. ولی در کل با بسیاری از گروه‌هایی که منافع خاص دارند، ما دچار مشکل می‌شویم. از روزی که آمده‌ایم تاکنون، با زمین‌خواری درگیر هستیم. ما متوجه شدیم که بخش‌هایی از مناطق حفاظت شده را زمین‌خواران چپاول کرده‌اند. پناهگاه حیاط وحش میانکاله یکی از زیباترین و بکرترین نقاط طبیعت ایران در ساحل دریای خزر بود، ولی بخش‌هایی از آن در دولت قبل چپاول شد.

ما درگیری‌های سنگینی در این موضوع داشته‌ایم اما با همکاری دادستان و با تلاش و فداکاری مدیران استان توانستیم بخشی از این منطقه را آزاد کنیم. بالاخره زمین‌خواران خیلی دل خوشی از ما ندارند. همین اتفاق در برجین، منطقه‌ای نزدیک تهران هم روی داد. در هزاران هکتار که هر متر مربع آن بین ١٢ تا ١٤ میلیون تومان می‌ارزد ساختمان‌هایی که چند میلیارد تومان ارزش داشتند ساخته شد که ما ناچار به تخریب آن شدیم. چون همه اینها غیرقانونی تصاحب و تصرف شده بود.

در این دوره یک برخورد خیلی جدی سازمان با متخلفان شکار و صید داشته است. در چندین نوبت هم در ستاد و هم در استان‌ها با کسانی‌که در قاچاق حیات وحش نقش داشتند به‌طور جدی برخورد شد و محموله‌های بزرگی هم کشف شد. روی این موضوع ما خیلی جدی ایستادیم و همه تلاش‌های محیط‌بانان ما و گروه‌های بازرسی سازمان در این زمینه به نتیجه رسید و ما افتخار می‌کنیم. ولی خب بالاخره این فعالیت‌ها یک عده‌ای را ناراحت می‌کند یا در عرصه برخورد با تخلفاتی مثل جنگل‌خواری، با وجود اینکه مسوولیت مستقیم در این مورد با سازمان ما نیست اما به دلیل اعتقادی که بر بحث حفاظتی بودن جنگل‌ها و مقابله با بهره‌برداری تجاری از آن داشتیم کاری را در این دوره شروع کردیم تا موضوع واردات چوب را جایگزین بهره‌برداری‌ها کنیم.

در همان اوایل کار دولت در سال ٩٢ مصوبه‌ای را به تصویب هیات وزیران رساندیم و به عنوان مدیریت پایدار جنگل‌ها، پایش و حفاظت، مصوبه مهمی بود و طبق آن بهره‌برداری غیر از درختان آسیب دیده و بیمار را ممنوع اعلام کردیم. البته خیلی تلاش شد که این مصوبه لغو شود، حتی پیشنهاد آن را هم به دولت آوردند. اما با گزارشی که من دادم و از واقعیت‌های جنگل‌های ایران گفتم، دولت یکپارچه در حمایت از جنگل‌ها به مصوبه رای داد. حتی پیشنهاددهنده لغو این مصوبه هم به لغو آن رای نداد و گفت من جوگیر شده بودم. مساله قاچاق چوب هم کم چیزی نیست. در کشور ما متاسفانه این مساله کماکان هست یا خیلی از موضوعات دیگر. من بسیاری از این موضوعات را می‌توانم نام ببرم. به ارزیابی زیست‌محیطی که خیلی تشریفاتی بود، خیلی جدی در این دوره پرداختیم.


وقوع این حجم از زمین‌خواری را می‌توان تحت حمایت دولت قبل دانست؟ وگرنه چگونه می‌شود این میزان از تخلفات روی دهد و اقدامی برای جلوگیری و پیگیری انجام نگیرد؟

مدیران قبل متاسفانه یک جاهایی اغماض کرده‌ بودند. نمی‌توانم بگویم زمین‌خواران به‌طور مستقیم مورد حمایت دولتمردان گذشته بودند ولی در این زمینه بی‌توجهی شده بود. ٥٠ پرونده با حکم قطعی قلع و قمع در منطقه ورجین، که در دایره حقوقی اداره کل تهران در دوره قبل صادر شده بود بعد از ورود بازرسی سازمان محیط‌زیست و اداره آگاهی و قاضی ویژه به این موضوع، در منزل رییس اداره حقوقی پیدا شد. یعنی وی آن پرونده‌ها را بدون اینکه احکام آنها اجرا شود به منزل خود برده بود. ما هم به‌طور اتفاقی آن را فهمیدیم. چون یک‌بار بازرسی سازمان آمد و به من گزارش داد. گفتم بروید و ببینید اینها واقعا به اجرا درآمده است یا خیر. بعد رفتند و گفتند نه؛ این احکام اجرایی نشده است. گفتم دوباره چک کنید، باز هم گفتند نه هیچ‌کدام اجرا نشده است. ما واقعا نمی‌دانیم چگونه کپی احکام هست اما اصل حکم بدون اجرا در خانه این مسوول بود؟ از این موارد متاسفانه داشتیم. یا مثلا در پارک ملی سرخه حصار ما مجموعه‌ای را داشتیم که در اواخر دوره من در حد خانه‌های حلبی آبادی بود، اما بعد از بازگشت من به سازمان، تمام تصاویر هوایی نشان دادند که همه اینها تبدیل به ویلا شده است. این پارک یکی از قدیمی‌ترین پارک‌های ملی جهان است و در مجاورت تهران قرار دارد. اگر اجازه دهیم که این حریم بشکند، دیگر هیچی حفظ نمی‌شود. کما اینکه متاسفانه یک سری از تعاونی‌ها در دولت قبل آمدند و ساخت و سازهایی را کرده‌اند که همه خلاف قانون بود. این اتفاقات در حریم تهران رخ داد و در حریمی که مغایرت قانونی زیادی داشت اما مسوولان گذشته اغماض کرده بودند.


از عملکرد خودتان در این سه ساله گفتید. گفتید که با چه تعداد و مواردی از تخلف برخورد کرده‌اید. اما انگار سیاست دولت و تک تک اعضای کابینه این است که دستاوردهای خود را اعلام نکنند. شاید همین امر یکی از دلایل تخریب‌هایی باشد که علیه دولتی‌‌ها صورت می‌گیرد. چرا دولتی‌ها فکر می‌کنند با در پیش کشیدن سکوت، می‌توانند دستاوردهای خود را به مردم نشان دهند و بهترین پاسخ به تندروها را در قالب سکوت می‌بینند؟

این موضوع ناشی از چند مساله است. یکی اینکه ما احتیاط می‌کنیم و تا چیزی واقعا به نتیجه نرسد، سعی می‌کنیم که اعلام نکنیم. دوست داریم تصمیمات را به نتیجه برسانیم و بعد آن را بیان کنیم. فعالیت تبلیغاتی توخالی نمی‌کنیم. شعار نمی‌دهیم. چیزی را که نمی‌توانیم عمل کنیم وعده نمی‌دهیم. مثلا من به خوزستان و کرمانشاه می‌روم می‌گویند خانم ابتکار رفت خوزستان و برگشت اما مشکل گرد‌و غبار حل نشد. خب یکجایی را بیاورند که من گفته باشم که مشکل گرد و غبار را می‌توانم با یک سفر، با یک اقدام، با یک دستور و با یک کار یک‌ساله و دو‌ساله حل کنم. اصلا می‌شود حل کرد؟ اصلا برای گرد‌و غباری که بخشی از آن از کشوری می‌آید که تحت اشغال است و بخشی از سرزمین آن اصلا در اختیارش نیست و یک کانون عظیم گرد و غبار را به سمت ایران می‌فرستد، راه‌حلی وجود دارد؟ گاهی این‌گونه مسائل مطرح می‌شود، اما ما سعی می‌کنیم واقعیت‌ها را به مردم بگوییم و حقایق را با آنان در میان بگذاریم.


اما دستاوردها چه؟ آنها که دیگر به واقعیت تبدیل شده‌اند...

ما آنجایی‌که دستاورد بوده گفته‌ایم، اما انعکاسش درست انجام نشده است. رسانه ملی اصلا به‌طور مطلق تا حدود چند ماه قبل و پیش از آمدن آقای علی عسگری با ما همکاری نداشت و نه تنها اقدامات ما را انعکاس نمی‌داد بلکه جنبه‌های منفی آن را در خبرها می‌‌آورد. در این زمان انعکاس دستاوردها تنها به شبکه‌های اجتماعی و برخی روزنامه‌ها محدود می‌شد. در واقع رسانه ما بیشتر به همین موارد محدود بود. در بسیاری از موارد سعی کردیم در دستاوردهای خود آنچه را که واقعا اتفاق افتاده، بگوییم ولی واسطه اطلاع‌رسانی، ما را همراهی نکرد. به ویژه رسانه ملی که بیشترین تاثیر را دارد. در کنار این مسائل، شبهه افکنی‌ها هم خیلی زیاد بوده است. یکی از این خبرگزاری‌ها طبق تحقیق روابط عمومی سازمان، نزدیک به ٣٧٠ مورد جعل خبر، تهمت و دروغ در عرض این سه سال فقط علیه بنده و سازمان داشتند.

واقعا نمی‌دانم اینها به دنبال چه هستند و هزینه صرف چه می‌کنند؟ یک نفر بپرسد که این همه خبر تخریبی و دروغ برای چه هست؟ من که نمی‌دانم، خودشان بنشینند و ارزیابی کنند که آیا به همان هدفی که می‌خواستند رسیدند؟ به هدفی که می‌خواستند خانم ابتکار را زیر سوال ببرند رسیدند؟ واقعا این هزینه‌ها هدر نرفت؟ این انرژی‌ها هدر نرفت؟ واقعا کشور می‌تواند و این امکان را دارد که انرژی‌ها را این‌گونه هدر دهد با این همه کار عقب‌مانده که وجود دارد؟ با این همه کمبود اعتبارات و امکانات و این همه نیازمندی که مردم دارند به‌جای اینکه به آنها اطلاع‌رسانی درست کنیم و آگاهی‌شان را بالا ببریم تا به دولت کمک کنند و یک اتفاق خوبی برای کشور بیفتد، دست به چه کارهایی می‌زنیم؟ جوانان ما به امید نیاز دارند نه امید توخالی و واهی بلکه امید به اینکه کاری در کشور در حال انجام است و عده‌ای دارند تلاش می‌کنند. دولت از مشارکت جوانان از نظر و دخالت آنها در کارها استقبال می‌کند، اما آیا این استقبال به گوش آنان می‌رسد؟ ما سعی داریم جوانان را پای کار بیاوریم و به آنها میدان بدهیم این می‌تواند روحیه ملی را بالا ببرد، این می‌تواند برای همه خوب باشد. یک ارزش مشترک فراجناحی باشد. از موضوعاتی است که به یک جناح و به یک طیف و به یک دولت ربط ندارد، یک بحث ملی است. بهتر نبود هزینه‌هایی که برای تخریب می‌شود را صرف اینچنین فعالیت‌هایی کنند؟ البته ما این کار را می‌کنیم.
رویکرد مهم سازمان حفاظت محیط‌زیست بحث مشارکت مردمی و جوانان بود و خوشبختانه در مورد تشکل‌های مردم نهاد و ان‌جی اوها رشد خیلی چشمگیری داشتیم البته این رشدی بود که از اول در دولت خاتمی شکل گرفت. بالاخره دولت اصلاحات فضایی را برای فعالیت و تلاش به وجود آورد که امکان نقد و آزادی بیان وجود داشت.


آیا در دولت روحانی هم این کار انجام گرفت؟ با توجه به اینکه رییس‌جمهور از همان ابتدا خود را مجری قانون اساسی دانست و بر اجرایی شدن همه اصول آن تاکید داشت، هرچند در برخی موارد نتوانست به وعده خود عمل کند- چقدر این امر مورد توجه قرار گرفت و برای دستیابی به آن تلاش شد؟
دکتر روحانی نگاه بلندی بر این نوع مسائل دارند. ایشان بر بحث حقوق مدنی و آزادی بیان تاکید داشته و دارند. ما هم سعی کردیم همچون گذشته، باز هم این فضا را به وجود بیاوریم. در این دوره خوشبختانه تشکل‌ها دوباره شکل گرفتند و از این فضا استفاده کردند. رشد تشکل‌ها و همچنین ثبت‌نام تشکل‌های جدید، گستردگی فعالیت‌هایی که دارند و نگاه تخصصی که روز به روز بیشتر می‌شود، همه ناشی از توجهات ویژه این دولت است. الان این تشکل‌ها به صورت سازماندهی شده فعالیت می‌کنند و در سیاستگذاری‌ها هم دخالت دارند.

با مصوبه دولت این شبکه عضو شورای برنامه‌ریزی و عضو کارگروه آمایش و محیط‌زیست شورای مرکزی استان شد. البته عضو رسمی با حق رای. این یعنی، دخالت نهادهای مدنی در تصمیم‌سازی‌ها که گام خیلی مهمی بود که برداشته شد. همین‌طور در تدوین برنامه ششم، دو صندلی برای تشکل‌ها در نظر گرفته بودیم و آنها هم خیلی فعال حضور پیدا کردند. خب فضا بسیار امیدوار‌کننده است. ما فقط سعی می‌کنیم جلوی کارشان را نگرفته و ناامیدشان نکنیم. بعد هم در جلب مشارکت مردم، سعی می‌کنیم زمینه‌ها را فراهم‌سازیم. موضوعات را طرح و نیازهای خود را در قالب آن عنوان کنیم. در این میان از فضای نقد هم سعی کرده‌ایم استفاده کنیم هرچند یک جاهایی ممکن است تلخ باشد، ولی استقبال می‌کنیم.


دامنه تخریب‌ها علیه دولت این روزها به توهین‌هایی رسید که متاسفانه از سوی هم لباسان آقای روحانی هم صورت می‌گیرد. دلیل این رفتارها را چه می‌دانید و اینکه دولت با این حجم از کارها تا پایان نخستین دوره، در برابر این هجمه‌ها چه اقداماتی باید انجام دهد؟

فکر می‌کنم که این نوع عکس‌العمل‌ها حاکی از تزلزلی باشد که در طیف رقیب دولت ایجاد شده است. واقعا استفاده از این نوع ادبیات و این نوع تهمت‌زنی به نفع هیچکس و هیچ گروهی نیست. بیشتر از همه به نفع خود کسی که این کار را انجام می‌دهد، نیست و به نظر می‌رسد که به یک نوعی از استیصال و ناامیدی دچار شده‌اند که به چنین واژه‌هایی دست پیدا می‌کنند. چون به هرحال در حکومتی هستیم که منتسب به ارزش‌های دینی است و به‌کار بردن چنین اتهاماتی برای مقامی که رییس‌جمهور منتخب و محبوب و مورد تایید مردم و مورد قبول رهبر معظم انقلاب است، حاکی از قوت تهمت زنندگان نیست.

رقیب این را باید به‌خوبی بداند که استفاده از چنین ادبیاتی آن هم در شرایطی که ما مذاکرات دشوار هسته‌ای را با موفقیت پشت سر گذاشتیم و نه تنها در داخل کشور یک پیروزی بود، بلکه در سطح بین‌المللی هم، پیروزی گفت‌وگو بر جنگ و درگیری و خشونت بود. حالا که داریم با دشواری این موفقیت را اجرایی می‌کنیم و گام به گام اهداف آن را با سختی زیادی پیش می‌بریم، به کار بردن این ادبیات صحیح نیست. خودشان هم شاید در یک شرایط استیصال هستند وگرنه نه از نظر اخلاقی و نه از منظر سیاسی هیچ کاربردی ندارد.

این رفتارها اگر بخواهد تهدید تلقی شود ما سازو‌کار قانونی برای آن داریم، اما انتخابات در نهایت تکلیف این دولت و در نهایت سرنوشت بقای آقای روحانی را روشن خواهد کرد نه این نوع الفاظ. چون پشت این صحبت‌ها استدلال نیست تا اثرگذار باشند. این افراد اگر می‌خواهند مواضع سیاسی آقای رییس‌جمهور را چه در حوزه داخلی و چه در حوزه بین‌المللی مطرح کنند، با افکار عمومی آگاه مواجه هستند. همه به‌خوبی می‌دانند که اقدامات دولت در چه چارچوبی بوده و با چه پشتوانه‌هایی انجام شده و ما هم خوب می‌دانیم که میزان رضایتمندی مردم چقدر نسبت به این مسائل زیاد بوده است. بنابراین منطقی پشت سر به‌کار بردن این الفاظ وجود ندارد. فکر می‌کنم این افراد باید به یک رقابت قانونمند تن دهند.

در کشور ما قانون حاکم است و این مردم هستند که سرنوشت سیاسی خود را تعیین می‌کنند. خوشبختانه در این دوره خیلی کار شده تا یک فضای سالم سیاسی فراهم شود. البته هنوز تا شکل‌گیری احزاب موانع و سختی‌های زیادی وجود دارد ولی امکان فعالیت طیف‌های متنوع سیاسی بر خلاف دوره گذشته وجود دارد. تقریبا در دوره‌ای تک صدایی بر کشور حاکم شده بود. حتی یک جایی گفته بودند اصلاح‌طلب‌ها را می‌خواهیم داخل شیشه کنیم تا صدای‌شان در نیاید. اما الان نه. الان فضا برای طرح دیدگاه‌های کسانی که فعالیت‌شان در چارچوب قانون اساسی است، وجود دارد.

در مقایسه با آنچه بود، فضا خیلی بهتر شده است. هرچند باید بگوییم که هنوز نیاز به تلاش بیشتر داریم. همین امر به امید خدا یک انتخابات سالم و خوب را فراهم خواهد کرد و امیدواریم که به دور از تخریب و تهدید باشد.


اما نگرانی در مورد اثرگذاری اقدامات طیف‌های مقابل دولت همچنان وجود دارد. هرچند که شما آن را به دلیل بی‌منطق بودن دارای اثر نمی‌دانید، اما فکر نمی‌کنید ممکن است بر پایگاه اجتماعی دولت تاثیر منفی بگذارد؟

ممکن است این افراد به‌طور موقت بتوانند این ابهام‌آفرینی را به وجود بیاورند و ممکن است بتوانند فضا را مقداری خاکستری کرده و گرد و خاکی ایجاد کنند، اما در واقع مردم قدرت تشخیص دارند و برای خود ملاک و شناخت دارند، جوانان ما قدرت تشخیص دارند و ملاک‌هایی را در ذهن دارند. ملاک‌هایی که آنان در انتخابات ٩٤ به‌کار بستند مشخص می‌کند که به بلوغ فکری رسیده‌اند.

در آن انتخابات با توجه به تمام سختی‌ها، کسی‌که اجازه صحبت کردن در تریبون‌های علنی نداشت، کسی که تصویرش ممنوع بود، اما صدا و نظرش به گوش مردم رسید. یا خود آقای روحانی و خط مشی‌ای که ایشان برای انتخابات تعیین کردند، در رای و نظر مردم تاثیر داشت. با توجه به همه محدودیت‌هایی که به وجود آمده بود و اتفاقات روی داده در مراحل ابتدایی انتخابات که کار را بسیار سخت کرده بود به نحوی که ائتلاف امید در خیلی از استان‌ها نتوانست کاندیدا معرفی کند اما، انتخابات مجلس شورای اسلامی درس روشنی بود. به هر حال باید همه تلاش کنیم جناح رقیب هم تلاش کند نقد منصفانه کند و مسائل و مشکلات را مطرح کند. امیدواریم در فضای سالمی این کار پیش برود. فضای تخریب و تهدید و توهین، به نفع هیچکس نیست، نه به نفع جناح راست و نه به نفع جناح چپ.

هم در دولت اصلاحات حضور داشته‌اید که همواره از آن به افتخار یاد کرده‌اید و هم در دولت تدبیر و امید؛ فکر نمی‌کنید که دولت اصلاحات با مشکلات بزرگ‌تری در مقایسه با این دولت روبه‌رو بوده، مسائلی که بعضا امنیتی هم بود؟ با این حال به‌خوبی توانست پایگاه اجتماعی خود را حفظ کرده و هنوز هم حامیان میلیونی خود را دارد...

هر کدام شرایط خاص خود را دارند. واقعیت این است که می‌توانیم بگوییم مشکلات این دو دولت در یک جاهایی هم وزن بوده است اماالان به دلیل گستردگی ارتباطات و شبکه‌های اجتماعی و ابهام آفرینی‌ها و فعالیت‌هایی که دارد صورت می‌گیرد مخصوصا در شبکه‌های مجازی که با بودجه عمومی اداره می‌شود کار را برای دولت سخت می‌کند. متاسفانه در دولت اصلاحات هجمه‌ها زیاد بود اما الان هم شکل دیگری به خود گرفته است.

بالاخره به نظر می‌رسد که طیف‌هایی در کشور وجود دارند که احساس می‌کنند در برابر این مسائل مصونیت دارند. حال این مصونیت شرعی است و اخلاقی و اجازه تهمت و بهتان زدن دارند. مثلا بعضی‌ها فتوایی برای خود صادر می‌کنند با این مفهوم که اگر کسی باشد که لطمه و آسیبی به امور مسلمانان وارد کند می‌توانند برای او یک بهتانی را تعریف کنند. یعنی تحت عنوان فتوای مباهته، می‌توانند از این راه وجهه افراد را در جامعه اسلامی خراب کنند. عده‌ای بالاخره چنین فتوایی را جور می‌کنند و به این اعتبار دست به توهین می‌زنند. در شرایطی که برخلاف این؛ در قرآن کریم و احادیث و روایات نکوهش غیبت و تهمت صراحت دارد. بالاخره اینها چیزهایی نیستند که بخواهیم آن را تفسیر کنیم. اینها بحث‌هایی اخلاقی است که خیلی روشن در سوره حجرات آمده است و من فکر می‌کنم که به طریق اولی نسبت به کسانی که در عرصه سیاسی کشور که ویترین نظام است حضور دارند، صدق می‌کند.

مقامات مسوول ما که از تریبون‌ها سخن می‌گویند و از موضع مسوولیتی که دارند چه دولتی و چه غیردولتی، سخنرانی می‌کنند باید این شوونات را رعایت کنند. اما متاسفانه رعایت این امر، آن دوره (اصلاحات) نبوده الان هم نیست. یک عده‌ای برای خود مصونیت شرعی و سیاسی و حقوقی تعریف می‌کنند و خیلی بی‌پروا وارد این عرصه می‌شوند. اما مردم در نهایت تشخیص درست را خواهند داد.
این افراد در دولت اصلاحات به نتیجه نرسیدند و الان هم نمی‌رسند. بالاخره یواش‌یواش همه باید یاد بگیریم که در داخل چارچوب قانون، سیاست‌ورزی قانونی انجام دهیم، اگر جایی اکثریت هستیم شوونات اکثریت را بپذیریم و حق اقلیت را هم برایش قایل باشیم. یک جایی هم اقلیت را بپذیریم و قاعده بازی را بر هم نزنیم. به نظرم این مورد خیلی مهم است. امیدوارم خرد عمومی و جمعی در بین سیاسیون کشور و همه ایجاد شود.


بعد از انتخابات ٩٢ اعلام کردید که یکی از اهدافی که برای رسیدن به گزینه روحانی منجر به شکل‌گیری ائتلاف شد، ایجاد جریانی برای گفت‌وگوی ملی و درونی در کشور و کم کردن فاصله میان اقشار مختلف جامعه و سلایق مختلف بود. اما این موضوع تنها در حد حرف باقی ماند هیچ اقدامی از سوی هیچ یک از بزرگان سیاسی انجام نگرفت. چرا چنین برنامه‌ای پیگیری نشد و فکر نمی‌کنید اگر این ائتلاف ادامه پیدا می‌کرد، وضعیت دولت از لحاظ آرامش فضای سیاسی خیلی بهتر از اکنون بود؟

چرا، ممکن است که بگوییم دولت یا فعالان سیاسی در این عرصه می‌توانستند تلاش بیشتری صورت بدهند اما تلاش‌هایی صورت گرفت. فکر می‌کنم باز شدن تدریجی فضا در بسیاری از عرصه‌ها و پیگیری مشکلاتی که در فضای سیاسی کشور وجود داشته در واقع تلاشی بود که از سوی رییس‌جمهور انجام گرفت. ایشان طیف‌های مختلف سیاسی و حتی فرهنگی را دعوت می‌کند و در جلسات مختلف نظر آنها را می‌شنود. بنابراین تلاش‌هایی صورت گرفت. مهم‌تر از همه اینکه دولت سعی کرده انتقادات را - هرقدر هم در برخی جاها منتقدان از در تهمت وارد می‌شوند و لازم است که با آنها با ابزار حقوقی برخورد شود- شنیده و اجازه بدهد این فضا برای نقد باز باشد. برای حمایت از رسانه‌ها دولت تمام تلاش خود را انجام داده تا جایی که ممکن است با آنها برخورد نشود.

این فضاها برای ایجاد زمینه گفتمان ملی بود. یا تلاش‌هایی برای ایجاد زمینه حضور جوانان در عرصه‌های مختلف و مشارکت آنها صورت گرفته است، بله به نظر می‌آید که می‌توانست قوی‌تر باشد اما یک بخشی را باید به‌عهده خود گروه‌های سیاسی بگذاریم. خود ائتلاف امید در واقع یک نوع ایجاد گفت و گوی داخلی را پایه‌گذاری کرد. اما در این راه باید بیشتر به سراغ احزاب برویم تا آنها حرکت را پایه‌گذاری کنند و فضا را برای گفت‌وگوی درونی فراهم سازند.

فکر می‌کنم در آستانه انتخابات فرصت خیلی خوبی باشد برای اینکه این موضوعات مطرح و در یک فضای خوب و صمیمی آزاد گفت‌وگو شود. امیدواریم این فضا در رسانه‌ها و دانشگاه‌ها و در احزاب و محافل مختلف سیاسی و اجتماعی ایجاد شود.

به ائتلاف امید اشاره کرده‌اید که منجر به تغییر ترکیب مجلس و پیروزی نسبی اصلاح‌طلبان شد. بحثی که این روزها مطرح می‌شود، لزوم انسجام اصلاح‌طلبان است. اما در همین ماه‌های پایانی عمر دولت عنوان می‌شود که این انسجام از بین می‌رود و حتی بعضی اعلام می‌کنند که به گزینه‌ای غیر از آقای روحانی هم باید فکر کرد. وضعیت الان اصلاح‌طلبان چگونه است و این انسجام تا انتخابات ٩٦ ادامه پیدا می‌کند یا نه؟


فکر می‌کنم با انتخابات اسفند ٩٤ قدم به قدم هویت اصلاح‌طلبی روشن‌تر و آشکارتر شد و ائتلافی که شکل گرفته بود قوی‌تر و منسجم‌تر می‌شود. چون دلایل وجوبی این ائتلاف روزبه‌روز آشکارتر شده و حقانیت آن مشخص‌تر می‌شود. البته ممکن است که مشکلاتی وجود داشته باشد و علایمی هم بوده که سبب شده این نگرانی به وجود بیاید که شاید در مجلس انسجام کافی وجود نداشته باشد، اما خوب است بدانیم که برخی از این اشخاص سابقه کار تشکیلاتی نداشتند.

بعضا می‌بینیم که درست هم هست دوستانی که آمدند خیلی سابقه کار تشکیلاتی ندارند. در حالی که لازمه این نوع فعالیت‌های سیاسی و جمعی فعالیت‌های تشکیلاتی و اجماع‌سازی است. خود فرآیند اجماع‌سازی بحث مهمی است. یعنی ما دیدگاه‌های متنوع و بعضی وقت‌ها دیدگاه‌هایی که با هم متضاد هستند را بتوانیم به هم نزدیک کنیم و بتوانیم از بین اینها به یک نتیجه مشترک برسیم. گاهی وقت‌ها در سازمان ملل ١٩٥ کشور با ادیان، فرهنگ‌ها زبان‌ها و نیازهای مختلف با شرایط جغرافیایی و اقلیمی و سیاسی و اقتصادی کاملا متنوع باید بر سر یک سند به توافق برسند.

مثل سند پاریس در مورد توافق اقلیمی باید به نتیجه مشترک می‌رسیدند. اگر بر سر این سند توافق حاصل نمی‌شد دیگر یک توافق جهانی نبود و شاید آن چیزی بود که یک عده‌ای می‌خواستند. یعنی می‌خواستند چندجانبه‌گرایی باز هم شکست بخورد و یک عده‌ای بتوانند یکجانبه بر برنامه‌های خود پافشاری کنند. به هر حال رسیدن به اجماع یک هنر است و باید در این زمینه بین گروه‌ها و احزاب سیاسی کار شود. اینکه بین گروه‌ها و احزاب بتوانیم با همدیگر گفت و شنود کرده و بتوانیم خیلی شفاف با هم صحبت کنیم، مسائل را موازنه کنیم و به توافق برسیم و ائتلاف‌های قوی تشکیل دهیم و در شرایط حساس آن اهداف مشترک را که حتی خواسته‌های طرف‌های مخالف را هم ممکن است در‌بر‌بگیرد، اجرایی کنیم، هنر بزرگی است.

یعنی این نیست که لزوما رقبا در مقابل هم باشند. رقبا در جاهایی واقعا با هم همکاری می‌کنند. الان هم همین‌طور است. همین رقبا در یک سری مسائل ملی با هم اشتراک دارند. ولی به یک نقاطی که می‌رسند یک سری اختلافات مانع از این می‌شود که کنار هم قرار بگیرند. طبیعی هم هست. ولی این ائتلاف در جمع جریان امید کماکان با قوت پابرجاست و دلایل آن هم این است که هرچه در سال ٩٢ بوده امروز در سال ٩٥ خیلی قوی‌تر، وجود دارد و فکر می‌کنم کماکان اصلاح‌طلبان و همه گروه‌هایی که در ائتلاف امید بودند، اعلام کردند که از روحانی به عنوان تنها گزینه حمایت می‌کنند حالا ممکن است انتقاداتی هم به نحوه اجرای برنامه‌های آقای رییس‌جمهور داشته باشند. این هم طبیعی است. بالاخره در امور اجرایی کشور مشکلات خیلی زیاد است.

رییس‌جمهور ممکن است به چند تا از وعده‌های خود خیلی‌خوب پایبند بوده مثلا برجام، رفع تحریم‌ها و لغو قطعنامه‌های سازمان ملل که مسیر توسعه کشور را در همه زمینه‌ها قفل کرده بود که خوشبختانه دستاورد هم داشت. ممکن است که بگوییم همه دستاوردها هنوز حاصل نشده است که آن هم‌زمان می‌برد. برای احیای دریاچه ارومیه آقای رییس‌جمهور خیلی تلاش کردند. اتفاقات خوبی افتاد که شاید ما پیش‌بینی هم نمی‌کردیم این میزان بهبود پیدا کند یا بهبود شرایط سیاسی کشور. از سال ٨٨ به بعد خیلی فضای سختی بر کشور حاکم شد. در سال ٩٢ هم خیلی فضا سخت بود و آقای رییس‌جمهور همه تلاش خود را برای بهبود این فضا انجام داد و الان وضعیت خیلی بهتر است. شاید وضعیت مطلوب نباشد اما همه قبول دارند که وضعیت عمومی خیلی بهتر شده است. خیلی جای امید است.

همه می‌دانیم که وضعیت تورم چگونه بود. تورم ٤٠ درصد یعنی چه؟ یا همین شاخص امید. چقدر در دوره قبل همه نگران این موضوع بودیم؟ اما امروز این امید وجود دارد به این دلیل که مردم دیدند و می‌بینند که دولت با همه کاستی‌ها در حال حرکت روبه جلو است. برای اشتغال کار می‌کند، برای رونق صنعت کار می‌کند، برای محیط‌زیست هم کار می‌کند. اینها حوزه‌های دشواری است که با آن همه گرفتاری‌ها و مشکلاتی که دولت کشور را تحویل گرفت، ممکن است به این سرعت نتیجه ندهد اما مردم حداقل می‌دانند مطالبی که می‌شنوند و کارهایی که می‌بینند دولت انجام می‌دهند، در چارچوب یک منطق و برنامه است. دولت هدفمند حرکت می‌کند. برنامه دارد. این‌گونه نیست که کارشناسی بیاید و خلق‌الساعه چیزی بگوید و بشود برنامه بدون پایه، بشود موج‌سواری تبلیغاتی، پوپولیزم و ایجاد فضاهایی که پشتوانه‌ای ندارد. حساسیتی که در مورد سلامت اداری وجود دارد را در نظر بگیرید. دولت با موضوع فیش‌های حقوقی خیلی قاطع و محکم برخورد کرد. آقای روحانی در حل این موضوع پیشگام بودند و خیلی سریع دستور دادند که مساله را حل کنند. این اتفاق مهمی بود، شاید اگر در شرایط دیگری این اتفاق روی می‌داد، روی آن سرپوش می‌گذاشتند کما‌اینکه مسائلی شبیه یا بدتر از این بود که رویش سرپوش گذاشته شد.

در دوره‌ای نه جریان آزاد خبری بود و نه خبرنگار آزادی بود که بتواند روی موضوعاتی از این دست کار کند. یعنی فضا اینقدر امنیتی بود که کسی جرات نداشت این موضوعات را مطرح کند. اگر روی این موضوعات همان موقع نور انداخته می‌شد خیلی از این تخلفاتی که دولت یازدهم با آن مواجه شد همان زمان باز می‌شد و قبل از اینکه به گره کور تبدیل شود مثل ماجرای فیش‌های حقوقی، برای آن، راه‌حل اندیشیده می‌شد. همان موقع متخلفان متوجه می‌شدند فضا برای تخلف، اختلاس، دروغ و تخریب امن نیست و ممکن است که همه‌چیز آشکار شود. این آشکار‌سازی و آزادی بیانی که برای رسانه است برای شبکه‌های اجتماعی هم وجود دارد و فضا را برای تخلف ناامن می‌کند و این خیلی خوب است.

ممکن است پذیرش انتقادات سخت باشد و یک جاهایی هم عده‌ای سوءاستفاده کرده و به سمت تخریب حرکت کنند. اما در مجموع اعتقاد دارم این خیلی بهتر از آن فضای بسته امنیتی است که هیچ صدایی در آن شنیده نمی‌شد و خیلی اتفاقات هم به دلیل همین شرایط افتاد. من فکر می‌کنم آرمانی که دنبال تحقق آن هستیم، جامعه سالمی است که این‌گونه مسائل در آن به صورت شفاف و روشن مطرح شود و دولت و حکومت هم پاسخگو باشند و مردمی که صاحبان این کشور نامیده می‌شوند، اگر جایی تخلفی می‌بینند تذکر دهند یعنی همان امر به معروف و نهی از منکر را نسبت به حاکمان انجام دهند. این تفکر و اندیشه است که یک کشور را نجات می‌دهد و می‌تواند مشکلات را حل کند.

بنابراین برای اینکه به آن نقطه برسیم باید اجازه دهیم فضا مهیا باشد و همان‌طور که نقد می‌کنند، همان‌طور هم مشارکت کنند. اگر فضا بسته باشد مردم هرگز برای مشارکت به میدان نمی‌آیند. چون از خود می‌پرسند وقتی حرف‌شان شنیده نمی‌شود، وقتی حکومت عزتی برای آنها قایل نیست و وقتی حاضر نیستند دردهای‌شان را بشنوند دیگر مشارکت و همراهی چه معنا دارد؟ باید امیدوار باشیم، ما راه دیگری نداریم جز سیاست‌ورزی و تلاش در عرصه‌های مختلف سیاسی و اجتماعی و اینکه در نهایت صندوق رای تعیین‌کننده خواهد بود.

ما اصلا گزینه دیگری پیش روی خود نداریم و همه سعی خود را خواهیم کرد که در همین چارچوب حرکت کنیم و مطمئن باشید ائتلافی که سال ٩٢ شکل گرفت با قوت بیشتر سال ٩٦ هم تکرار شود.

با حضور در دولت اعتدال همچنان روابط شما با بزرگان اصلاحات برقرار هست؟ منظورم شخص رییس‌جمهور اصلاحات است.

من فکر می‌کنم همه دوستان روابط خوبی با ایشان دارند. من بارها خیلی از دوستان دولت را در جلسات و در برنامه‌هایی که آقای خاتمی داشتند، دیدم. بله این ارتباطات وجود دارد و خیلی هم طبیعی است. اعضای دولتی که سال‌ها با هم کار کردند طبیعی است که هنوز هم با هم همفکری و تبادل‌نظر داشته باشند.

با وجود همه محدودیت‌هایی که برای آقای خاتمی وجود دارد جلسات و نشست‌های ایشان برقرار است. ما هم هر وقت فرصت کنیم در برنامه‌های ایشان شرکت می‌کنیم. البته من خیلی درگیر کار اجرایی هستم و متاسفانه فرصت کافی برای پرداختن به کارهایی که علاقه‌مند به انجام آن هستم پیدا نمی‌کنم و برای برخی دیدارها فرصت کافی ندارم.


با توجه به تعلق‌خاطری که خیلی از دولتمردان به رییس‌جمهور اصلاحات دارند کاری برای رفع ممنوع التصویری ایشان انجام گرفته است؟

خیلی تلاش می‌شود. خود آقای روحانی کاری که در یزد کردند، اینکه آقای خاتمی را برادر خود خواندند و با آن کلام فاخر از ایشان نام بردند، نشان از تلاش برای حل این مشکل دارد و فکر می‌کنم این تلاش واقعا صورت می‌گیرد و دنبال می‌شود. به هر حال عواملی است که مانع از حل این موضوع می‌شود اما به نظرم ایشان تاثیرگذاری عمیق خود را در فرهنگ، سیاست و در ادب مردم ایران به‌جای گذاشته‌اند. مهم این است که این همدلی بین سه سران سیاسی کشور، روحانی، هاشمی و خاتمی وجود دارد و کارها با اعتماد و علاقه و احترام انجام می‌شود. فکر می‌کنم این موضوع خیلی به آینده کشور کمک خواهد کرد. ما فضا می‌خواهیم برای اینکه بتوانیم کار کنیم. آرامش و اعتدالی می‌خواهیم برای اینکه بتوانیم مشکلات را از پیش رو‌ برداریم و کشور را از خیلی مخاطرات جدی نجات دهیم. الان بحث محیط‌زیست و خصوصا آب یک تهدید جدی است و متاسفانه یک دوره بی‌توجهی مطلق به بحث محیط‌زیست، کشور را به این نقطه رسانده است. در نتجه همین بی‌توجهی‌ها، شورای‌عالی محیط‌زیست را منحل و بحث محیط‌زیست را از دستور کار دولت خارج کردند.

بسیاری از مسائل مثل دریاچه ارومیه را نادیده گرفتند، سفره‌های آب زیرزمینی ایران را به سمت نابودی کامل بردند، اجازه خشک شدن تالاب‌ها و دریاچه‌های ایران را دادند. در کل بحث محیط‌زیست در اولویت‌ها نبود مسائل دیگر مثل مدیریت جهانی اولویت داشت و مهم‌تر بود. ما الان احساس مخاطره جدی داریم برای آینده ایران. الان بحث این نیست که بخواهیم دولت قبل را زیر سوال ببریم و آنها را نقد کنیم. نه اصلا این موضوع نیست.

بحث این است که ما در این شرایط بسیار خطرناک قرار داریم. فرصت اندک است و باید بتوانیم در یک تعامل سیاسی داخلی و بین‌المللی، عقب ماندگی‌های شدیدی را که در حوزه محیط‌زیست و آب داریم سریعا جبران کنیم. زمان علیه ما است. وقتی می‌گوییم مشکل آب تهدید تمدنی است پس چرا داریم فرصت‌ها را برای آینده ایران هدر می‌دهیم. الان وقت این نیست که وارد یک سری منازعات سیاسی بشویم. چه خاصیتی برای ما دارد؟ مردم با قوت پای نظام ایستادند و رای دادند. ناامید کردن مردم به نفع کیست؟ برخی چهره‌ها چه منافعی را دنبال می‌کنند؟ در راستای کدام یک از برنامه‌ها هستند؟ وقتی این همه رهبر معظم انقلاب تاکید بر همدلی دارند و سال قبل را به این نام اعلام می‌کنند برای این است که بتوانند کار کنند.

اما با همه مشکلات دولت با تمام وجود کار می‌کند و هدف ما همین است. بله درست است ما جهت‌گیری سیاسی داریم اما وقتی که کار اجرایی می‌کنیم دیگر به دنبال مقاصد سیاسی نیستیم. در کار اجرایی دنبال مقاصد واقعی کاری هستیم و می‌خواهیم به هدف‌گذاری‌هایی که برای نجات کشور انجام می‌دهیم برسیم. این فرصتی که الان پیش آمده باید از آن استفاده کنیم و نگذاریم این فرصت‌ها از دست برود. داریم می‌بینیم که در منطقه چه اتفاقاتی افتاده و متاسفانه چه آسیب‌هایی به مردمان آن وارد شده، با احتساب همه ابعاد موجود باید سعی کنیم با همکاری و مشارکت بین قوا و مشارکت بین گروه‌های سیاسی، کشور را به سمت شرایطی ببریم که در آن بتوانیم آینده و توسعه پایداری را برای کشور ترسیم کنیم.

آقای رییس‌جمهور خود به‌طور مستقیم پیگیر مسائل محیط‌زیستی هستند؟

آقای روحانی خود پیشگام و در جاهایی هم پرچمدار این موضوع هستند. گاهی اوقات هم تاکیداتی بر مسائل محیط‌زیست دارند. رییس‌جمهور خط و مشی‌ها را تعیین می‌کند. اولویت‌ها خیلی زیاد است. نمی‌گوییم که مثل کشورهای اروپایی همه مشکلات را حل کرده‌ایم آنها نرخ اشتغال خوبی دارند، رشد اقتصادی خوبی دارند، رفاه عمومی خیلی خوبی دارند شاخص‌های توسعه انسانی دارند، محیط‌زیست هم برای‌شان اولویت است.

اما ما این‌گونه نیستیم. ما واقعا بحران‌های اقتصادی و اشتغال برای مان مساله است. صنایع و تولید وضعیت دشواری دارند و خروج از رکود برای دولت خیلی اهمیت دارد. هنوز بسیاری از استان‌ها در شاخص‌ها دچار عقب ماندگی هستند. به قول آقای خاتمی فقر چهره خشن خود را در این استان‌ها نشان می‌دهد. هنوز که آسیب‌های اجتماعی داریم. اما در کنار همه این مسائل و اولویت‌ها آقای روحانی هرگز از بحث محیط‌زیست از روز اول تا به الان کوتاه نیامده است. در همین نشست اخیر با استانداران اعلام کردند که اگر یک موقعی حفظ محیط‌زیست مستحب بود امروز واجب است و در برخی موارد از اوجب واجبات است.

وقتی می‌گوییم در طرح سلامت موفق بوده‌ایم خوب است که توجه داشته باشیم پایه این طرح، محیط‌زیست است. اگر هوا ناسالم باشد، اگر آب ناسالم باشد دایما بیمار تولید می‌کنیم. اگر طبیعت دستخوش مخاطرات شود سلامت جامعه آسیب می‌بیند. استانداران درگیر کار اجرایی هستند. خط و مشی‌ای می‌خواهند تا آن را به‌کار بگیرند. بارها و بارها آقای روحانی خیلی محکم در رابطه با دستاوردهای زیست محیطی کشور حرف زدند و از اهمیت آن گفتند.

اگر می‌خواهیم توسعه پایدار داشته باشیم، بحث محیط‌زیست همه جا باید جاری و ساری باشد. خوشبختانه این حمایت از سوی رییس‌جمهور رخ می‌دهد و این خیلی کمک می‌کند به ما و تاکنون هم خیلی راهگشا بوده است. گرچه مشکلات دیگری مانند کمبود بودجه و امکانات وجود دارد ولی حمایت‌های صورت گرفته از سوی آقای روحانی به ما پشتوانه قوی داده است. بالاخره بخش مهمی از کار ما اثرگذاری است و به همین منظور باید با دستگاه‌های مختلف کار کنیم تا سیاست‌های محیط‌زیستی در آن دستگاه‌ها هم اجرا شود.

حاصل این تلاش‌ها و اثرگذار‌ی‌ها، نخستین کارنامه زیست محیطی دولت بوده که همه دستگاه‌ها در آن حضور دارند. این نشان می‌دهد که مجموعه دولت در این زمینه در حال حرکت است و مکلف شده که عملکرد زیست محیطی داشته باشد و هر کدام بتوانند نقش خود را ایفا کنند.


چند ماه از اجرایی شدن برجام می‌گذرد و اما به‌طور محسوس تاثیرات آن در زندگی مردم دیده نمی‌شود و همین امر باعث شده انتقادات زیادی علیه دولت روحانی شکل بگیرد. حتی هشدارهایی از سوی حامیان دولت برای بهبود وضعیت معیشتی مردم داده شده است. آیا برجام نیاز به فرصت بیشتری برای اثربخشی دارد؟

این دقیقا مانند همان مواضعی است که نسبت به سازمان محیط‌زیست گرفته می‌شود. اگر هوا خوب باشد خیلی دیده نمی‌شود، اما اگر بد باشد همه آن را می‌بینند. الان یک اتفاقاتی افتاده که متاسفانه دیده نمی‌شود.

مخاطرات جدی که تحریم‌ها داشت و آنچنان بر کشور فشار آورده بود که دیگر همه‌چیز در حال نابودی بود، کنار رفته است. فشارهای سنگینی که وجود داشت و تمام مراودات و ارتباطات بین‌المللی را قطع می‌کرد و ما کماکان آن روند صعودی تورم و اختلالات در بازار ارز را داشتیم، به پایان رسیده است. فضای بین‌الملل بسته بود، اگر آن فضا را بسنجیم و حساب کنیم که آن منحنی ما را به کجا می‌رساند و مقایسه کنیم و ببینیم که امروز کجا هستیم، آن‌وقت است می‌فهمیم که چرا برجام در وضعیت ما تاثیر گذاشته اما شاید آن تاثیری که انتظار می‌رفت نباشد.

شاید این واقعیت هم باشد که تندروها و مخالفان دولت در جهت تحقق نتایج برجام اختلال ایجاد می‌کنند. در اجرایی شدن برجام پیچیدگی‌هایی هست که شکی در آن نیست. یعنی این مساله به منافع خیلی‌ها در عرصه بین‌المللی بر‌می‌گردد که شاید مایل نباشند که این اتفاق بیفتد. از آن طرف عده‌ای هستند که خیلی تمایل دارند با ایران کار کنند. من در حوزه محیط‌زیست کار می‌کنم ولی یک بخشی از رویکرد ما در مناسبات بین‌المللی توجه به فناوری‌های پاک و سبز است. در این زمینه سرمایه‌گذاری‌های صورت می‌گیرد که پس از اجرایی شدن برجام بسیاری برای آن ابراز علاقه کردند. این افراد معتقدند که سرمایه‌گذاری در ایران توجیه اقتصادی دارد که البته تا به امروز خیلی از کارهای ما در این زمینه شروع شده است.

بنابراین اتفاقاتی دارد می‌افتد اما زمان می‌برد، تا اینکه مردم مستقیم آثار و نتایج را ببینند. کلا تحولات اقتصادی زمانبر است و آنی نیست. اما اگر تصور کنیم که چه شرایطی داشته‌ایم، اگر تحریم‌ها برداشته نمی‌شد، اگر قطعنامه‌ها ادامه داشت، چه سرنوشتی در انتظار ما بود، به نتایج مثبت برجام می‌رسیم. تصور کنید هر روز صحبت از این بود که با ایران وارد جنگ بشویم. ولی الان خیلی فضا تغییر کرده اگرچه معتقدم هنوز کار زیادی برای اجرای برجام باید انجام شود و امیدوارم مجال از دست تندروها مخصوصا در امریکا گرفته شود تا به این توافق خیلی ارزشمند آسیبی وارد نشود. امیدوارم که همه طرفین برجام به وظایف خود عمل کنند. برجام یک توافقنامه جمعی بود. بالاخره موفقیت این برجام موفقیت چندجانبه‌گرایی و طرفداران صلح و ثبات در دنیاست. دنیایی که ترور، نا امنی و افراط‌گرایی آن را فراگرفته، چنین توافقی پیام محکم و قوی به آن دارد. اگر به این توافق آسیب بخورد و اجرایی نشود، می‌تواند اثر منفی زیادی به اندیشه‌های تفکری در تایید افراط‌گری داشته باشد. بنابراین همه باید تلاش کنند و همچنین فرصت باید منصفانه به دولت داده شود تا این مناسبات را حل و فصل کرده و بتواند فضا را برای فعالیت و تلاش و کار مخصوصا برای جوانان فراهم سازد.


منبع: روزنامه اعتماد

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.