روزبه کردونی

در شهریور ماه 1377 سید محمد خاتمی رئیس جمهور وقت اسلامی ایران در حالی به نشست سازمان ملل رفت که اعلام کرده بود که می خواهد پیام رسان صلح برای ملتهای جهان باشد . 15 سال پس از آن زمان اینبار دکتر حسن روحانی با هدف اعلام اینکه که ملت ایران با هرگونه خشونت و افراط مخالف است راهی نیویورک شد. نظر به اهمیت سخنان مطرح شده توسط آقایان خاتمی و روحانی مقر سازمان ملل، این مقاله به بررسی سخنرانی های دو رئیس جمهور می پردازد . برای این منظور پیش فرضهای سخنان خاتمی و روحانی تبیین و بررسی خواهد شد . لازم به ذکر است در تحلیل گفتمان پیش‌فرض‌ها، افکار قالبی و پیشداوری‌ها، زیرساخت استدلال و استنتاج نویسنده یا گوینده را شکل می‌دهند. بنابراین شناخت پیش‌فرض‌ها، تحلیل‌گر را قادر می‌سازد به لایه‌های زیرین یا اهداف واقعی صاحب اثر (در اینجا سید محمد خاتمی و حسن روحانی ) پی ببرد . واکاوی اولین سخنرانی خاتمی و روحانی در مجمع عمومی سازمان ملل نشان می دهد حداقل در 8 مورد پیش فرضهای گفتمانی سید محمد خاتمی و حسن روحانی با یکدیگر مشابه بوده است .

1. نگاه امیدوارنه به آینده

هر دو رئیس جمهور به این نکته اشاره کردند که آینده بشریت روشن است . خاتمی سیر تاریخ را به سوی آزادی دانست و اعلام کرد تاریخ شاهد شکوهمندی حق و فعلیت یافتن عدالت خواهد بود و این سخن رامى توان بیان دیگری از نظریه دینى معروف مهدویت دانست. حسن روحانی هم اشاره می کند علیرغم همه مشکلات، من عمیقاً به آینده امیدوارم. وی همچنین تاکید می کند اعتدال، آینده جهان را درخشان خواهد کرد چرا که این باور مشترک همه ادیان آسمانی نشأت گیرد که جهان را سرانجامی نیکوست و روشن .

2. ضرورت حاکم شدن رابطه احترام آمیز در مناسبات بین المللی

هر دو رئیس جمهور بر ضرورت حاکم شدن روابط احترام آمیز در مناسبات بین المللی تاکید کردند . سید محمد خاتمی عنوان می کند رشد افکار عمومى غرب در جهت پذیرش رابطه صلح آمیز بر پایه احترام متقابل است . وی همچنین یکی از اصول انقلاب اسلامى را گسترش روابط با دیگر کشورها بر پایه احترام تحلیل می کند . حسن روحانی در این خصوص به تفصیل بیشتر سخن می گوید . در این چارچوب رئیس جمهور روحانی بیان می کند که هیچ پرونده و موضوعی نیست که با احترام متقابل قابل حل نباشد. وی در تشریح راه حل پرونده هسته ای ایران هم ضرورت احترام و همکاری بین المللی را اجتناب ناپذیر ارزیابی می کند . روحانی در خصوص مناسبات با آمریکا هم عنوان می کند که اختلافات با این کشور در چارچوب موضع برابر، احترام متقابل و اصول مسلم شناخته شده بین المللی قابل مدیریت است .

3. صلح

صلح از اصلی ترین کلید واژه های هر دو رئیس جمهور بوده است . یکی از پیش فرضهای گفتمانی سید محمد خاتمی این بوده است که در دنیای کنونی از صلح واقعى مبتنى بر عدالت کمتر اثر وجود دارد .خاتمی در همین راستا تاکید می کند جمهوری اسلامى ایران به اقتضای مبانى اعتقادی و مایه های تمدن دیرپای خود، خواستار جهانى سرشار از صلح و آرامش است. حسن روحانی نیز در گفتمان خود وزن فراوانی به کلید واژه صلح می دهد . روحانی که پیشنهاد خود به سازمان ملل متحد را " ائتلاف برای صلح " اعلام می کند با اشاره به اینکه باید افقی گشود که که درآن به جای جنگ ، درسراسرجهان بهتردیده شود موضع رسمی جمهوری اسلامی ایران را حمایت از صلح مبتنی بر دموکراسی و صندوق رأی در همه جای جهان اعلام می کند .

4. اشاره به موقعیت استراتژیک ایران و تمجید از ایرانیان

هم سید محمد خاتمی و هم حسن روحانی در سخنان خود تلاش کردند تصویری مثبت از ایرانیان ارائه دهند و بر موقعیت استراتژیک ایران تاکید کنند . سید محمد خاتمی ایرانیان را ملتى بزرگ و پرآوازه که از دهها قرن پیش صاحب تمدن بوده و دارای غنای فرهنگى و انسانى می باشند تعریف می کند . وی تاکید می کند مردم ایران پیشتاز تاسیس جامعه مدنى و نظام مشروطیت در شرق جهان بوده و از طلایه داران مبارزه با استعمار و منادی استقلال بوده اند . حسن روحانی هم ایران ر لنگرگاه ثبات در دریای ناآرامی های منطقه ای قلمداد می کند و تاکید می کند ایران نه فقط تهدید نیست، بلکه پیوسته منادی صلحِ عادلانه و امنیت همه جانبه بوده است.

5. اشاره به گفته های رهبر معظم انقلاب

هر دو رئیس جمهور در سخنان خود اشاراتی به دیدگاه های رهبر معظم انقلاب هم داشتند . خاتمی به دیدگاه رهبری معظم مبنی بر اینکه کشورهای اسلامى به نمایندگى از یک میلیارد و چند صد میلیون نفوس باید دارای یک کرسى دایم در شورای امنیت سازمان ملل متحد شوند اشاره می کند . روحانی هم در بحث مساله هسته ای ایران بیان می کند حق طبیعی، قانونی و مسلم ایران، بفرموده رهبر فرزانه انقلاب اسلامی، ساده ترین راه حل این موضوع است. لازم به ذکر است سید محمد خاتمی در سخنان خود از رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (س) هم نام می برد .

6. فلسطین

اشاره به مساله فلسطین از دیگر موضوعات مشترکی بود که در سخنرانی دو رئیس جمهور مورد اشاره قرار گرفت . سید محمد خاتمی بیان می کند که فاجعه های ننگینى که در فلسطین اتفاق افتاده است چهره انسانى این قرن را سیاه کرده است . خاتمی با اشاره به اینکه حق همه فلسطینیان برای حاکمیت بر سرزمین آباء واجدادیشان باید برسمیت شناخته شود تاکید می کند فلسطین خانه فلسطینینان ( اعم ازمسلمان و مسیحى و یهودی ) است نه آزمایشگاه هوسهای خشونت آمیز صهیونیست ها . حسن روحانی ، اما ، در گفتمان خود ضمن پرهیز از بکار بردن واژه صهیونیست عنوان می کند وضعیت حاکم بر مردم فلسطین را یک خشونت ساختاری بیان می کند و با تاکید بر اینکه سرزمین فلسطین در اشغال است بیان می کند که حقوق اولیه فلسطینیان به طور فاجعه باری نقض می شود.

7. تروریسم

واژه تروریسم دیگر محور مشترک سخنان خاتمی و روحانی بوده است . سید محمد خاتمی تروریسم را محصول نومیدی و پوچ انگاری تعریف و اشاره می کند در جهانى که بر مدار قهر و غلبه مى چرخد ، مبارزه جدی با تروریسم از حد حرف و شعار جلوتر نخواهد رفت . وی همچنین تاکید می کند مبارزه واقعى با تروریسم باید همراه با مبارزه برای عدالت باشد . حسن روحانی هم در نفی تروریسم سخن می گوید . روحانی تروریسم را اوج افراط و خشونت و بلائی خشن، فراگیر و فرامرزی تعریف می کند . توجه به این نکته ضروری است که در ساختار گفتمانی خاتمی کلید واژه عدالت نقش محوری ایفا می کند و لذا در اشاره به تروریسم هم خاتمی موضوع را از دریچه عدالت بررسی می کند . اما روحانی که خشونت و افراط را در کانون گفتمان قرار داده است تروریسم را از این دریچه نقد می کند . در این جا ذکر این نکته هم ضروری است که هم سید محمد خاتمی و هم حسن روحانی به این موضوع هم اشاره کردند که ایران از جمله کشورهایی است که قربانی تروریسم بوده است . خاتمی تاکید می کند انقلاب ایران بزرگترین قربانى تروریسم این پدیده شوم و نفرت انگیز قرن بیستم بوده است . حسن روحانی هم به ترور دانشمندان هسته ای ایران توسط اشاره می کند و این سوال را مطرح می کند که آنها به چه جرمی ترور شدند؟

8. نفی خشونت ، زور و نظامی گری

نقد خشونت و نظامی گری هم یکی دیگر از پیش فرضهای مشترک گفتمانی خاتمی و روحانی در اولین سخنان خود در سازمان ملل بوده است . سید محمد خاتمی بیان می کند که حکومت های سرکوبگر فرهنگ خشونت را در جامعه حکم فرما کرده و مخالفان خود را به استفاده از زور وخشونت تشویق مى کنند . وی همچنین تاکید می کند قرن گذشته شاهد جلوه خشونت و انسان آزاری استعمار قدیم و بیداد بى بوده است . حسن روحانی هم در نکوهش خشونت به دفعات سخن گفت . وی خشونت و افراط را در یک چارچوب به کار می گیرد و تاکید می کند در جهان امروز بیم نهادینه شدن خشونت و افراطیگری وجود دارد . روحانی خشونت های دولتی و غیردولتی وخشونتِ راهبردی را بسیار خطرناک و تنش آفرین ارزیابی می کند و تاکید می کند نظامی گری و استفاده از ابزارهای نظامی و خشن برای انقیاد دیگران، نمونه ناکارآمدی از تداوم کنش های کهنه در شرایط نوین است .

نتیجه گیری :

در سخنان بیان شده توسط سید محمد خاتمی و حسن روحانی در سازمان ملل کلید واژه های مشترک ، پیش فرضهای گفتمانی مشابه همراه با وجوه کانونی نزدیک به یکدیگر قابل تشخیص است . با این وصف می توان عنوان کرد گفتمان اصلاح طلبانه سید محمد خاتمی و گفتمان اعتدال گرایانه حسن روحانی که به نمایندگی از جمهوری اسلامی ایران در اجلاس عمومی سازمان ملل متحد بیان شده اند دارای وجوه مشترک فراوانی هستند و می توان جهت گیری و رویکرد این دو را یکسان ارزیابی کرد .

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.