به گزارش جماران به نقل از دیپلماسی ایرانی، جاوید قربان اوغلی، مدیرکل پیشین آفریقای وزارت خارجه با اشاره به واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی به کودتای ارتش علیه دولت مرسی معتقد است عجیب‌ترین موضع واکنش سخنگوی وزارت خارجه کشورمان به تحولات مصر بود؛ موضعی کاملا خنثی و حاکی از سر درگمی ایران در برابر تحولات مصر.

اولین رئیس جمهور مصر که در یک انتخابات قانونی به ریاست جمهوری رسیده بود بیش از یک سال نتوانست در پست خود بماند. در پی اعتراضات عمومی روزهای گذشته مخالفان مرسی در مصر، ارتش دولت مرسی را از کار برکنار کرده و مرسی و تعدادی دیگر از اعضای بلندپایه سازمان اخوان المسلمین را بازداشت کرد. ارتش مصر پس از برکناری محمد مرسی، قانون اساسی را به حالت تعلیق درآورد و اداره امور این کشور را به طور موقت به عدلی منصور، رییس دادگاه قانون اساسی، سپرده است. در مورد دلایل و بسترهای این اتفاق و واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی آن با جاوید قربان اوغلی، گفت‌وگو کرده‌ایم که در زیر می‌خوانید:

ارزیابی شما از برکناری دولت مرسی توسط ارتش چیست؟ آیا این اقدام را باید کودتای علیه دولت ارزیابی کرد یا پاسخ به خواست افکار عمومی مصر؟

پاسخ به این سوال که اقدام ارتش کودتا علیه دولت قانونی منتخب مردم بود یا پاسخ به خواست مخالفین که اکنون اکثریت جامعه مصر را شامل می‌شوند و توانسته بودند 22 میلیون امضاء جمع آوری کنند، مورد اختلاف کارشناسان است ولی از نظر حقوقی تردید نباید کرد که این اقدام یک کودتا بود. علت آن هم برکناری رییس جمهور قانونی، تعیین رییس جمهور موقت، تعلیق قانون اساسی و ... است. بنابراین هرچند نظامیان در ظاهر قدرت را در دست نگرفته و آزادیهای مدنی را متوقف نکرده‌اند، از نظر حقوقی این اقدامات کودتای نظامی است.

اینکه عملکرد مرسی و اخوان این شرایط را به وجود آورد، تغییری در ماهیت اقدام غیرقانونی ارتش نمی‌دهد. البته می دانیم که ارتش مصر نهادی سیاسی است که از زمان ناصر عملا بر کشور حکومت می‌کرد. آنان با هوشمندی بر موج اعتراضات مردم علیه مرسی و حاکمین اخوان المسلمین سوار شده و مرسی را قدرت برکنار کردند. اگر هدف ارتش جلوگیری از بی‌ثباتی و برقراری آرامش در کشور بود می‌توانست با فشار برمرسی او را به مصالحه با مخالفین در تمام موارد اختلاف منجمله قانون اساسی وادار کند نه اینکه او را از قدرت خلع و فرد دیگری را در راس حکومت قرار دهد. این اقدام هیچ تفسیری جز کودتا ندارد. تعلیق مصر از اتحادیه آفریقا نیز مهر تاییدی بر کودتای ارتش علیه دولت قانونی مرسی بود. بر اساس اساسنامه اتحادیه تعلیق عضویت کشورها در شرایط کودتا صورت می‌گیرد.

حمایت افکار عمومی مصر از دولت مرسی چه اندازه بوده است؟

باید توجه داشت که انتخاب آقای مرسی با مشارکت حداقلی (51 درصد واجدین شرایط) و رای ناپلئونی مرسی (52 درصد)، اصرار مرسی و احزاب حامیش (اخوان و سلفی‌ها) در نادیده گرفتن اکثریتی که به او رای نداده بودند و انحصار طلبی مرسی و احزاب اسلامی عملا این کشور را با یک بن بست سیاسی مواجه کرده بود. تصویب قانون اساسی مناقشه‌انگیز با رفراندمی که مشارکت حدود 41 درصد مردم را به دنبال داشت نشان داد که اخوان المسلمین و احزاب اسلامی قصد دارند همه میوه های قیام مردم علیه مبارک و دیکتاتوری 30 ساله را از آن خود کنند. این اقدامات انگیزه های مخالفین را برای تامین مطالبات خود تقویت کرد و با پیوستن بخش‌هایی که علیرغم رای به مرسی هیچ تغییری در وضعیت معیشتی آنان اتفاق نیفتاده بود عملا اکثریت مردم به جبهه مخالفین مرسی پیوستند.

واکنش مرسی و اخوان المسلمین به تحولات اخیر مصر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا مرسی در واکنش به اعتراضات اشتباه کرد؟

اشتباه مرسی در چند امر بود. اول ارزیابی غلط در میزان قدرت خود و حامیانش. او فکر می‌کرد در کشوری همچون مصر که در جهان سوم قرار دارد، انتخاب از طریق رای مردم برای مشروعیت قدرت کافی است. مسئله دوم میل به انحصار قدرت از طرف مرسی و احزاب اسلامی بود که نمود آن را در رفراندم قانون اساسی مناقشه برانگیز که مخالفان بسیاری داشت ملاحظه کردیم. نکته سوم اینکه مرسی تصور می‌کرد با برکناری طنطاوی و کنار گذاشتن تعدادی از نظامیان چاشنی این نهاد پرقدرت را کشیده که برداشت غلطی از وضعیت مصر بود. موضوع دیگر عدم توان مرسی در جدا کردن صفوف متحد مخالفان و جذب برخی از آنان بود. نکته آخر ناکارآمدی دولت و افزایش نارضایتی عمومی علی الخصوص در پاسخ دولت به مطالبات مشروع مردم در مسائل اقتصادی (بیکاری، بهبود وضع معیشتی....) بود به نحوی که واقعا مردم هیچ تغییری در وضعیت معیشتی خود پس از سرنگونی مبارک که پس از دو سال از آن می‌گذرد نمی‌کردند.

کشورهای محافظه کار عربی به سرعت از این تحول حمایت کردند. موضع آمریکا کاملا روشن نیست هر چند آمریکاییها حاکمیت نیروهای سکولار، ملی و دموکرات را بر دولتهایی که حامل ایدئولوژهای مذهبی هستند ترجیح می دهند..

چه کسانی و یا چه گروه‌هایی مخالفان اصلی مرسی را تشکیل می دادند؟

گروهای مخالف مرسی که در هفته های اخیر در جبهه ای تحت عنوان جنبش تمرد متحد شده بودند طیفی از نیروهای ملی، سکولار، جنبش جوانان 6 آوریل، مستقلین، حامیان رژیم سابق و اقلیتهای مذهبی (قبطی‌ها به طور مشخص) بودند. خواسته آنان هم یکسان نبود. اشتباه مرسی این بود که با عملکرد ناصواب خود عملا همه آن‌ها را در یک جبهه و تحت یک شعار (برکناری وی) متحد کرده بود.

آینده مصر در دست چه گروه‌هایی خواهد بود؟

آینده مصر غامض و نامشخص است. بدیهی است که در کنار مردم و احزاب و نیروهای سیاسی داخلی مصر، بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی همچنان‌که در این رویداد نقش داشتند در آینده مصر نیز نقش پررنگی خواهند داشت. در سطح داخلی ارتش ترجیح می‌دهد که همچنان بازیگری قدرتمند در صحنه بماند و تحولات را با پوشش‌های ظاهرا قانونی و بر اساس مطالبات مردم مدیریت کند. آنچه که مشخص است نمی‌توان در صحنه سیاسی مصر نیروهای حامی مرسی را نادیده گرفت. اکنون آنها در نقش اپوزیسیون وارد فعالیتهای سیاسی خواهند شد و حتی ممکن است بخش‌هایی از نیروهای مذهبی به فعالیتهای زیرزمینی و بدست گرفتن اسلحه متمایل شوند که قطعا به نفع مردم مصر و روند دموکراسی در این کشور که در مراحل اولیه است نخواهد بود.

واکنش منطقه‌ای و بین‌المللی به تحولات مصر را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا آمریکا با این تحولات موافق است؟

در صحنه بین‌المللی واکنش‌ها مختلف بود. کشورهای محافظه کار عربی به سرعت از این تحول حمایت کردند. موضع آمریکا کاملا روشن نیست هر چند آمریکایی‌ها حاکمیت نیروهای سکولار، ملی و دموکرات را بر دولتهایی که حامل ایدئولوژهای مذهبی هستند ترجیح می‌دهند. ضمن اینکه تحلیل‌هایی که این اقدام ارتش را با هماهنگی آمریکای‌ها ارزیابی کردند و دلیل آن را استقبال متحدان آمریکا (نوعا کشورهای محافظه کار عربی) می‌دانند چندان صحیح به نظر نمی‌رسند. دلیل آن هم این است که سوریه از اولین کشورهایی بودند که از خلع مرسی حمایت کرد. عجیب‌ترین موضع واکنش سخنگوی وزارت خارجه کشورمان به تحولات مصر بود. موضعی کاملا خنثی و حاکی از سر درگمی ایران در برابر تحولات مصر. البته ذکر این نکته هم ضروری است که علی‌رغم مشکلات مصر در هفته‌های اخیر هیچ یک از تحلیل‌گران پیش بینی نمی‌کردند که ارتش به طور مستقیم مداخله کرده و با برکنار کردن مرسی قدرت را به شخص دیگری واگذار نماید.

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.