ظهور شاهزاده بن سلمان به دهه ها سنت در خانواده سلطنتی که در آن به افراد بسیار مسن احترام گذاشته می شد و قدرت میان آنها تقسیم می شد، پایان داد.

برخی از جوانان سعودی بن سلمان را یک فرد تازه به دوران رسیده و تشنه قدرت می بینند که با تغییرات بیش از حد و بیش از حد سریع خطر بی ثباتی در این کشور را تشدید می کند.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی نوشت: «محمد بن سلمان» جانشین ولیعهد عربستان سعودی بودجه دولتی، قراردادهای دولتی و پرداخت حقوق به کارمندان را کاهش داده است، همه این اقدامات بخشی از اقدامات مربوط به ریاضت اقتصادی شدید پادشاهی عربستان سعودی در مواجهه با تبعات ناشی از بهای پایین نفت است.

اما سال گذشته محمد بن سلمان یک قایق بادبانی را دید که نتوانست در برابر خرید آن مقاومت کند.

شاهزاده بن سلمان در حالی که در تعطیلات در جنوب فرانسه به سر می برد، یک قایق بادبانی شناور در سواحل را مشاهده کرد. وی فردی را بی سر و صدا برای خرید آن که متعلق به «یوری شفلر» یک سرمایه دار روسی بود، فرستاد. این قرارداد در عرض چند ساعت امضا شد و وی حدود 500 میلیون یورو (حدود 550 میلیون دلار به قیمت امروز) پرداخت کرد. روسیه در همان روز قایق بادبانی را تحویل داد.

این یک تناقض رفتاری در شاهزاده بن سلمان 31 ساله عجول و بی پروا است - در حالی که در تلاش برای مقابله با سنت ها است. او در کمتر از دو سال یک رقابت بالقوه برای تاج و تخت ایجاد کرده است.

او تقریبا در تمام عناصر سیاست عربستان دست دارد - از جنگ در یمن که میلیاردها دلار برای این پادشاهی هزینه دارد و به انتقادات بین المللی از این کشور به دلیل کشتار غیر نظامیان منجر شده است تا فشار در داخل کشور برای مهار اسراف در هزینه ها و شکستن تابوی «اعتیاد» به نفت. او شروع به کاهش محدودیت های اجتماعی جوانان کرد.

ظهور شاهزاده بن سلمان به دهه ها سنت در خانواده سلطنتی که در آن به افراد بسیار مسن احترام گذاشته می شد و قدرت میان آنها تقسیم می شد، پایان داد. پیش از این هرگز در تاریخ عربستان تا این حد قدرت در اختیار معاون ولیعهد که فرد دوم پس از ولیعهد محسوب می شود، اعطا نمی شد. تمرکز قدرت بسیاری از بستگان وی را خشمگین کرده است.

جاه طلبی های به ظاهر بی حد و حصر وی بسیاری از سعودی ها و مقامات خارجی را به این شبهه کشانده که هدف نهایی وی نه تنها تغییر پادشاهی، بلکه دور زدن ولیعهد فعلی یعنی پسر عموی 57 ساله اش «محمد بن نایف» و تبدیل شدن به پادشاه بعدی است. این حرکت بیشتر می تواند خویشاوندان وی را نگران و پریشان کند زیرا در صورت موفقیت وی، این کشور با شرایطی مواجه خواهد شد که پیشتر به خود ندیده است: یک پادشاه جوان که می تواند برای چندین دهه بر این کشور حکومت کند.

بن نایف،ولیعهد، وزیر کشور و مسئول قدیمی مبارزه با تروریسم، دارای روابط عمیقی با واشنگتن است و از حمایت بسیاری از اعضای قدیمی تر خانواده سلطنتی برخوردار است. بسیاری از مقامات سعودی و آمریکایی می گویند شاهزاده بن سلمان در تلاش برای تضعیف شاهزاده بن نایف است.

این اقدامات سلمان مقامات در واشنگتن را واداشته تا با هر دو مقام ارتباط داشته باشند زیرا نمی دانند کدام یک در نهایت مالک تاج و تخت خواهد شد. کاخ سفید نشانه های اولیه صعود این شاهزاده جوان را در اواخر سال 2015 زمانی حس کرد که شاهزاده بن سلمان در طول یک جلسه بین پدرش ملک سلمان با «باراک اوباما» رئیس جمهور آمریکا سنت شکنی کرد و در مورد شکست سیاست خارجی آمریکا سخن گفت.

برخی از جوانان سعودی او را یک فرد تازه به دوران رسیده و تشنه قدرت می بینند که با تغییرات بیش از حد و بیش از حد سریع خطر بی ثباتی در این کشور را تشدید می کند.

افزایش تنش ها

در اوایل سال جاری، ولیعهد عربستان این کشور را برای سفر به ویلای خانوادگی اش در الجزایر ترک کرد. اگر چه او همچون سال های پیش به شکار رفت، اما بسیاری از کسانی که او را می شناسند گفتند که امسال متفاوت بود. او هفته ها در آنجا ماند، تا حد زیادی گوشه عزلت گزید و اغلب از پاسخ دادن به پیام های مقامات سعودی و همکاران نزدیکش در واشنگتن خودداری کرد. حتی «جان برنان» رئیس سازمان سیا که او را دهه ها است می شناسد، به سختی به او دسترسی پیدا کرد.

ولیعهد مبتلا به دیابت است و همچنان از تبعات طولانی مدت آسیب های ناشی از ترور مربوط به سال 2009 رنج می برد.

اما غیبت های طولانی مدت وی همزمان با قیمت های پایین نفت، آشفتگی ها در خاورمیانه و ناکامی جنگ به رهبری عربستان در یمن باعث شده که چندین نفر از مقامات آمریکایی به این نتیجه برسند که ولیعهد از درگیری با پسر عموی جوان خود می گریزد و اینکه شاهزاده نگران است که شانس او برای تصاحب تاج و تخت در معرض خطر باشد.

از زمان رسیدن سلمان به تاج و تخت در ژانویه 2015، قدرت های جدید را به پسر خود واگذار کرده و اقتدار ولیعهد را تضعیف کرده است. بخش مبارزه با تروریسم ازدیرباز در اختیار شاهزاده بن نایف بود، اما در طرح جدید هیچ نقشی به او واگذار نشده است.

رابطه شخصی دقیق بین این دو نفر نامشخص است و همین مسئله به بحث در عربستان سعودی و در پایتخت های خارجی در مورد اینکه چه کسی پادشاه بعدی است، دامن می زند. شاهزاده بن نایف تا حد زیادی در سایه است، اگر چه او ماه گذشته برای سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به شهر «نیویورک» سفر کرد.

در عین حال پسر عموی جوان او در تلاش است تا در کانون توجه باقی بماند: به پایتخت های جهان سفر می کند، با خبرنگاران خارجی گفت و گو می کند، با «مارک زوکربرگ» رئیس فیس بوک عکس می گیرد و خود را به عنوان یک چهره از عربستان سعودی جدید نشان می دهد.

از جمله مهمترین طرح های شاهزاده بن سلمان که به عنوان وزیر دفاع این کشور هم کار می کند، جنگ به رهبری عربستان در یمن است که شکست خورده است. این جنگ بسیاری را در یمن به سمت قحطی رانده و در عین حال هزینه ده ها میلیارد دلاری برای دولت عربستان سعودی داشته است.

به گفته مسئولان آمریکایی و اعضای خانواده سلطنتی عربستان، راه اندازی این جنگ توسط شاهزاده بن سلمان که هیچ تجربه نظامی ندارد، تنش ها بین او و عموزاده های مسن ترش را تشدید کرده است. اگر چه پس از اقدام حوثی ها در پایتخت یمن و تبعید رئیس جمهور این کشور همه شاهزادگان موافقت کردند که باید کاری کرد، اما شاهزاده بن سلمان جنگ یمن در مارس 2015 را بدون هماهنگی کامل با سرویس های امنیتی آغاز کرد.

شاهزاده «متعب بن عبدالله» رئیس گارد ملی اصلا در جریان نبود و در زمان آغاز اولین حملات در خارج از کشور به سر می برد.

مقامات آمریکایی نیز مدتی بعد در جریان این جنگ قرار گرفتند و به گفته بسیاری از مقامات آمریکایی، «اشتون کارتر» وزیر دفاع آمریکا چندین روز تلاش کرد تا توانست با بن سلمان دیدار کند.

این جنگ طولانی مدت همچنین تنش بین شاهزاده بن سلمان و شاهزاده بن نایف را برجسته کرد.

پیش از آغاز جنگ، شاهزاده بن سلمان اغلب در حال بازدید از سربازان و رهبران نظامی عکس هایی از خود منتشر می کرد اما پس از آنکه این جنگ به بن بست خورد، چنین بازدیدهایی به ندرت صورت می گرفت.

این جنگ بر برنامه های شاهزاده بن سلمان برای ادامه یک سیاست خارجی قوی برای این پادشاهی و کمتر متکی به قدرت های غربی مانند آمریکا تاکید می کند. او از ذوب شدن یخ روابط امریکا با ایران انتقاد کرده است.

این بخشی از آن چیزی است که تحلیلگران می گویند تلاش شاهزاده بن سلمان به پرورش حس هویت ملی عربستان است که از زمان تاسیس این کشور پادشاهی در سال 1932 وجود نداشته است.

مطرح شدن بن سلمان

عربستان سعودی یکی از معدود پادشاهی های مطلق باقی مانده در جهان است، که این بدان معنا است که شاهزاده بن سلمان تمام قدرت خود را با یک رای دریافت کرده است: پدرش.

مطرح شدن این شاهزاده در اوایل سال 2015 یعنی پس از مرگ ملک عبدالله بر اثر ابتلا به سرطان ریه و دستیابی ملک سلمان به تاج و تخت آغاز شد. در یک سری از احکام سلطنتی، پادشاه جدید دولت را بازسازی کرد.

مهم تر از همه اینکه وی یک نظم جدید جانشینی مقرر کرد و «مقرن بن عبدالعزیز» را با شاهزاده بن نایف جایگزین کرد.

در حالی که همه پادشاهان قبلی و شاهزادگان عربستان پسران موسس پادشاهی بودند، انتصاب شاهزاده بن نایف در این خصوص یک تابو شکنی محسوب می شد. بسیاری این اقدام را به دلیل موفقیت این شاهزاده در مبارزه با القاعده مورد ستایش قرار دادند؛ و چون او تنها دختر داشت و پسری نداشت، این امید را به وجود آورد که پادشاه بعدی با توجه به صلاحیت و نه والدین انتصاب شود.

موضوع تعجب برانگیز بعدی این بود که پادشاه شاهزاده بن سلمان را جانشین ولیعهد کرد. او در آن زمان تنها 29 سال سن داشت و تقریبا نزدیک ترین متحدان این کشور هم او را نمی شناختند.

این اقدام پادشاه آرمان های سیاسی بسیاری از خویشاوندان مسن تر از بن سلمان را که بسیاری از آنها چندین دهه تجربه در زندگی اجتماعی و در بخش های کلیدی مانند دفاع و سیاست های نفتی داشتند، نقش بر آب کرد. برخی هنوز هم از این کار پادشاه 80 ساله عصبانی هستند.

از آن زمان، شاهزاده بن سلمان به سرعت در جهت مطرح کردن خود گام برداشت و خود را به دیگر کشورها به عنوان مرد کلیدی این کشور شناساند.

در داخل کشور، تمرکز وی بر روی یک طرح بلند پروازانه برای آینده این پادشاهی به نام «چشم انداز 2030 »بوده است. این طرح در ماه آوریل منتشر شد و هدف آن، تنوع بخشیدن به اقتصاد این کشور و کاهش وابستگی آن به نفت، افزایش اشتغال عربستان و بهبود آموزش، بهداشت و سایر خدمات دولتی بود.

اکنون لزوم تغییر این کشور با توجه به کاهش بهای نفت به نصف رقم سال 2014 و ورود سالانه صدها هزار جوان سعودی به بازار کار افزایش یافته است. با این حال بسیاری از سعودی ها معتقدند سن و جاه طلبی های بن سلمان در صورتی مفید است که روش های قدیمی تفکر هم تغییر کرده باشد.

برخی از طرح های وی زشت به نظر می رسد. در ماه دسامبر او در اولین کنفرانس خبری خود از تشکیل یک اتحاد نظامی از کشورهای اسلامی برای مبارزه با تروریسم خبر داد. اما تعدادی از کشورها پاسخ دادند که هیچ چیزی در مورد این ائتلاف نمی دانند و یا هنوز منتظر مانده اند قبل از تصمیم گیری برای پیوستن اطلاعاتی در این خصوص به آنها ارائه شود.

شاهزاده فاصله خود را از شورای علما حفظ کرده است زیرا اعضای این شورا بیشتر افراد مسنی هستند که اغلب دستورات مذهبی صادر می کنند که جوانان سعودی آنها را به سخره می گیرند.

در عوض، او به دنبال روحانیون جوانی است که میلیون ها طرفدار در رسانه های اجتماعی دارند.

پیش بینی شهرت امروز شاهزاده بن سلمان در طول سال های اولیه کارش دشوار به بود و وی از رادار مقامات غربی که اعضای جوان خانواده سلطنتی سعودی را زیر نظر دارند دور مانده بود.

چند تن از پسران دیگر ملک سلمان که در خارج از کشور تحصیل کرده بودند و کاملا مسلط به زبان های خارجی بودند، رزومه ای در نزد غربی ها داشتند. یکی از آنها اولین فضانورد عرب، دیگری معاون وزیر نفت و یکی دیگر والی مدینه شد.

اما شاهزاده بن سلمان در عربستان سعودی ماند و زبان انگلیسی را خوب صحبت نمی کند، گر چه به نظر می رسد آن را می فهمد.

آینده تاج و تخت عربستان

از آنجا که طرح های شاهزاده بن سلمان فراگیر و بلند مدت هستند، ممکن است به نتیجه مطلوب نرسد. حتی هواداران شاهزاده هم اذعان دارند که مطمئن نیستند که پس از مرگ پادشاه او بتواند نقش فعلی خود را حفظ کند.

در عین حال، او باید با گذر زمان دست و پنجه نرم کند تا بتواند شهرتی برای خود فراهم کند و جایگاه خود را در ساختار قدرت پادشاهی محکم کند.

پیشرفت سریع او، و سفرهای خارجی کاملا علنی اش به واشنگتن، اروپا، خاورمیانه و مناطق دیگر آسیا باعث شده تا مقامات ارشد دولت اوباما به این چشم انداز برسند که او می تواند پادشاه بعدی عربستان سعودی باشد.

اما همه سوالات در مورد آینده بن سلمان به این مسئله بستگی دارد که پدر وی چقدر زنده بماند. اگر او زود بمیرد، بن نایف پادشاه خواهد شد و می تواند پسر عموی جوان خود را با همکاری اعضای خانواده سلطنتی رد کند. در واقع این ملک سلمان بود که سابقه چنین حرکتی را با رد ولیعهد و واگذاری سمت او به معاونش داشت.

«بروس ریدل» کارشناس پیشین سیا گفت: «اگر حال ملک سلمان وخیم شود، بسیار محتمل است که تلاش کند محمد بن نایف را از صحنه خارج کند.»

اما هر چه ملک سلمان بیشتر حکومت کند، شاهزاده جوان باید بیشتر قدرت خود را تحکیم بخشد.

اکثر ناظران عربستان انتظار ندارند در درون خانواده درگیری رخ دهد، زیرا تمام اعضای خانواده سلطنتی درک می کنند که چنین شکافی تا چه حد می تواند این پادشاهی را بی ثبات کند.

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.