شهید صدر، نخستین مرجعی بود که با صراحت، عضویت در حزب بعث را تحریم نمود. پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران در سال 1357 ، شهید صدر برای شکستن سد رعب و وحشت مردم عراق، قیام مسلحانه را بر ضد حزب بعث و سرکرده های آن انتخاب کرد.

آیت الله شهید سید محمدباقر صدر ، لحظهای از مبارزه و تلاش برای سرنگونی رژیم بعثی عراق آسوده ننشست و با سخنرانی ها ، فتواهای شجاعانه خود و برخی اقدامات عملی در برابر طرح های شیطانی حزب بعث می ایستاد. نظر ایشان در خصوص عراق این بود که مردم این کشور به یک نوع رخوت و بی ارادگی مثل زمان امام حسین (ع) دچار شده اند فلذا برای بیدارسازی مردم طرحی را آماده کردنده بود که طی آن ایشان و چند نفر از طلاب با ایمان، در حرم مطهر با نیروهای بعثی درگیر شوند تا شهادت ایشان در حرم مطهر زمینه بیداری مردم را فراهم آورد. علی‌رغم اینکه ایشان خود مجتهد بودند، تصمیم به کسب تکلیف از حضرت امام(ره) در این خصوص کردند. امام در پاسخ ایشان تنها میگویند که نمی دانم و سر تکان می دهند. شهید صدر از این حرکت امام ظاهرا استفاده مخالفت می کنند و به اقدامات بعدی خود می پردازند.(سالهای رنج، ص 118)‌
رژیم بعث زمانی طرح بعثی کردن آموزش و پروش را در دست داشت که بر اساس آن ، تمام دبیران و استادان باید به عضویت این حزب در می آمدند و متعهد به آموزش افراد می شدند، شهید صدر فتوایی تاریخی و حماسی را به این بیان صادر فرمودند:‌
بسم الله الرحمن الرحیم
به اطلاع عموم مسلمانان می رساند که پیوستن به حزب بعث، با هر عنوانی، شرعا حرام و هرگونه همکاری با آن، به منزله یاری ظالم و کافر و دشمنی با اسلام و مسلمانان است."( علمای مجاهد، ص 294)‌
شهید صدر ، نخستین مرجعی بود که با صراحت، عضویت در حزب بعث را تحریم نمود. یکی از سران حزب در باره تاثیر فتوای فوق گفته بود:‌ " فتوای سید محمدباقر صدر، همه نقشه های ما را نقش بر آب کرد و هیچ کس جز عده کمی ترسو و بزدل، عضویت در حزب و همکاری با آن را در زمینه طرح بعثی کردن نظام آموزش و پرورش نپذیرفت و اجرای این طرح با شکست روبه رو شد. (شهید صدر بر بلندای اندیشه و جهاد، ص 84)‌
پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران در سال 1357 ، شهید صدر برای شکستن سد رعب و وحشت مردم عراق، قیام مسلحانه را بر ضد حزب بعث و سرکرده های آن انتخاب کرد و چنین فتوا دادند:‌
‌" بر همه ملت مبارز و مسلمان عراق واجب کفایی است که به قیام مسلحانه بر ضد حز ب بعث و سردمداران آن اقدام و مسئولان این حزب کافر را ترور کنند تا خود را از چنگال این دژخیمان خونخوار نجات دهند. " ( علمای مجاهد، ص259)‌
صدور این فتوا وحشت عجیبی را بر نظام بعثی عراق وارد کرد به گونه ای که تمام کسانی را که حتی رابطه محدودی با شهید صدر داشتند بازداشت می‌کردند.‌ از آنجا که شهید صدر می دانست صدام حسین، روحیه قدرت طلبی دارد و در این راه از هیچ امری دریغ نمی ورزد، یکی از راههای پیروزی انقلاب اسلامی مردم عراق را از میان برداشتن شخص صدام می دانست. خلبان هواپیمای اختصاصی صدام، جوانی انقلابی و مقلد آیتاللهصدر بود که بارها نیز با ایشان تماس گرفته و آمادگی خود را برای هرگونه اقدام انقلابی بر ضد صدام اعلام کرده بود. آیت الله صدر پس از مطمئن شدن از این جوان، با او ملاقات کرد و در همان دیدار، طرح ترور صدام ریخته شد، ولی تقدیر چنین بود که این جوان هم به قافله شهدای مظلوم انقلاب اسلامی عراق بپیوندد. چند ساعت پیش از اجرای عملیات ترور، گارد مخصوص صدام از این طرح آگاه شدند و خلبان جوان را دستگیر و به شهادت رساندند.( صدر شهادت، ص 42)‌
از دیگر اقدامات شهید صدر در این خصوص تلاش برای ترور صدام از طریق وارد کردن یک پزشک به کادر ویژه پزشکی ریاست جمهوری بود که این طرح نیز به موفقیت نرسید و پزشک مزبوربه شهادت رسید.( سالهای رنج ، محمدرضانعمانی، ص 180) ‌
رژیم عراق قصدداشت تا از شهید صدر یک رهبر اسلامی - عربی در مقابل امام خمینی رحمه الله علیه ایجاد کند تا شاید از تاثیر انقلاب ایران بر مردم عراق بکاهد. در طی آخرین بازداشت شهید صدر از وی خواسته شد تا با پذیرش 4 شرط ذیل، مقدمات آزادی خود را فراهم آورد. این شروط عبارتند از:‌
پس گرفتن فتوای تحریم عضویت در حزب بعث
تحریم عضویت در حزب الدعوه الاسلامیه
تائید رژیم عراق
بیزاری جستن از جمهوری اسلامی ایران و اعلام مخالفت با امام خمینی رحمه الله علیه و انقلاب ایشان(جنبش های اسلامی در عراق از سال 1988 - 1958، منوچهر قربانی کشککی ، ص 308)
اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران آیت الله هاشمی شاهرودی در خصوص عکس العمل شهید صدر از شنیدن خبر فرار شاه از ایران و پیروزی نهضت اسلامی در ایران چنین میگوید:‌ ‌"شب فرار شاه ، آقای صدر درس نگفتندو با حال و بیان عجیب و سحر آمیز ولحن حماسی بعد از گفتن بسم الله گفتند: " الیوم تحقق آمال الانبیاء" یعنی امروز آرزوها وخواب انبیا در تاریخ محقق شد."(شاهد یاران، گفتگو با آیت الله سید محمود هاشمی، ص 6)‌
بعد از آن نیز در بهمن 1357 و درنخستین جمعه بعد از بازگشت امام به تهران، درخارج از مسجد الحضیره ، تظاهراتی به پا کرد که توسط نیروهای امنیتی عراق متفرق شد. از آن پس جوانان در نجف اشرف شروع به پخش جزواتی کردند که توسط حزب الدعوه منتشر می شد و شروع به نوشتن شعارهایی بر روی دیوار شهر با این مضمون نمودند که " بله به اسلام ، نه به عفلق وصدام" و پوسترهای امام خمینی رحمه الله علیه را پخش کردند.‌
در نتیجه اقدامات رژیم بعث عراق در اخراج بسیاری از طلاب به ایران و نهایتا شهادت شهید صدر، معارضه اسلامی از عراق به خارج از این کشور منتقل شد. گروهی از معارضان لندن را به عنوان پایگاه اصلی خود انتخاب نمودند و گروهی دیگر که عمدتا از طیف شاگردان شهید صدر و با افکار اسلامی بودند به ایران آمدند. در نتیجه جنگ تحمیلی رژیم بعث علیه ایران، معارضه اسلامی اعتقاد یافت که جنگ طولانی نخواهد بود و صدام در پایان این جنگ شکست خورده و ساقط می شود. این مسئله باعث شد که نوعی جنگ قدرت برای کسب قدرت بیشتر در آینده عراق در میان معارضین درگیرد. از جمله این اختلافات می توان به اختلافات میان تابعین سید محمدباقر حکیم، تابعین حزب الدعوه، و سازمان عمل اشاره کرد (جنبش های اسلامی در عراق از سال 1988 - 1958، منوچهر قربانی کشککی ، ص322)‌
البته امام خمینی رحمه الله علیه همواره در پی این بودند که عراقیها خود با مسائل و مشکلات خود برخورد کرده و آنها را حل نمایند، تا در مسائل مربوط به خویش تجربه و کارایی لازم را به‌دست آوردند. جنبش های اسلامی در عراق از سال 1988 - 1958، منوچهر قربانی کشککی ، ص328)‌
پس از شهادت شهید صدر و خالی شدن جایگاه رهبری دارای مقبولیت عامه موسسات مختلفی در جهت مبارزه با رژیم بعث تشکیل شد که نهایتا این موسسات در مجلس اعلای انقلاب اسلامی در عراق به بلوغ و کمال خود رسیدند.‌
این موسسات عبارت بودند از:‌
مجلس علمای انقلاب اسلامی در عراق
ارتش اسلامی انقلاب برای آزادی عراق
جماعه علمای مجاهد عراقی
دفتر انقلاب اسلامی عراق
مجلس اعلا‌ انقلاب اسلامی در عراق
در خصوص تاثیرات انقلاب اسلامی، در این مجال به بررسی برخی از موضعگیری های سیاسی و اساسنامه مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق می پردازد.‌
‌"مجلس اعلی اعتقاد دارد که انتخاب نوع حکومت و رهبر آینده عراق برعهده مردم مسلمان عراق خواهد ولی با تصوری که مجلس از خصوصیات و ویژگیهای اسلامی مردم عراق دارد و با توجه به شهدا و زندانیانی که این مردم در جنگ با رژیم طاغوتی عراق داده اند، این مردم چیزی به‌جز حکومت اسلامی و در مسیر ولایت فقیه را انتخاب نخواهند کرد. مجلس معتقد است که در رابطه با مسئله ولایت فقیه نیز با برادران اهل سنت مشکلی ندارد چرا که اهل سنت نیز در رابطه با شروطی که باید حاکم داشته باشد، شرایطی بیش از آنچه که ولی فقیه باید داشته باشد را نمی خواهد مثلا ولی فقیه باید نسبت به شریعت علم داشته باشد، عادل باشد، به احکام دین پایبند باشد و آگاهی و شایستگی برای اعمال ولایت داشته باشد که این شرایط به‌علاوه شرط عقل و مرد بودن و... از شروطی است که اهل سنت نیز به آن معترف هستند و کلا از نظر مذهبی مانعی برای اجرای قاعده ولایت فقیه وجود ندارد مزیدا اینکه فقیه در اجرای احکام شرعی شرط نیست که مطالق اجتهاد خود عمل کند بلکه ممکن است طبق اجتهاد عالمی دیگر و یا مذهبی دیگر دست به‌عمل بزند.
(کتابچه موضعگیری های سیاسی مجلس اعلا‌ برداشت شده از متن سخنرانی سید محمد باقر حکیم)‌
ماده اول اساسنامه مجلس اعلا‌ مصوب سال 1365 نیز چنین است:‌ به منظور تداوم حرکتی منسجم در راه واژگونی رژیم ضد مردمی و ضد اسلامی بعث، تحت رهبری عالی ولایت فقیه و هدایت سیاسی و مبارزاتی و هماهنگی میان همه نیروهای مسلمان و تلاشگر در راه خدا و در راه تحقق حکومت اسلامی در عراق، تشکیلات مجلس اعلا‌ انقلاب اسلامی عراق طبق این اساسنامه تشکیل می گردد.‌
ماده سوم اساسنامه اصلاح شده مجلس اعلا‌ در سال 1369 متذکر شده که‌ مجلس در تحرکات سیاسی عام خود باید خطوط سیاسی زیر را مد نظر قرار دهد:‌
الف.‌ شیوه تغییر در راه برپایی حکومت اسلامی در عراق به گونه ای که امام خمینی رحمه الله علیه انجام دادند و بر پایه دعوت به‌سوی خدا و ابلاغ رسالت الهی و تحمل انواع مختلف شکنجه و درد و فداکاری برای اقناع مردم و رویارویی با دشمنان.‌
‌‌ب.‌ سیاست نه شرقی نه غربی و جهاد بر ضد نیروهای استکبار جهانی و صهیونیسم و دستنشاندگان ایشان و تلاش برای حفظ استقلال و عدم ایجاد رابطه با غرب یا شرق در زمینه های نظامی و سیاسی.‌
قبل از تشکیل مجلس اعلا‌، مجاهدین عراقی که قصد مبارزه مسلحانه با رژیم بعث را داشتند، در گروه های مختلف و پراکنده در سپاه پاسداران مشغول به فعالیت بودند که با تشکیل اولین دوره مجلس اعلا‌ در سال 1403، این مجاهدین هستههای اولیه نیروهای نظامی مجلس را تشکیل دادند. این گروه نظامی در یک فرایند تکاملی از هنگ شهید صدر ، به تیپ 9 بدر به فرماندهی شهید اسماعیل دقایقی تبدیل شدند که در ادامه با پیوستن مجاهدین احرار ( اسرایی که اعلام آمادگی برای مبارزه با حکومت عراق کرده بودند) و هنگهای دیگری با نامهای عمار بن یاسر، مکانیزه ذوالفقار، جعفر طیار و... به لشکر 9 بدر تبدیل شد. نهایتا در تاریخ /17رمضان1408/ و در سالگرد جنگ بدر و در نتیجه مجاهدتها و مبارزات فراوان نیروهای بدر، لشکر 9 بدر به سپاه 9 بدر تغییر نام داد که از مهمترین فعالیتهای آن می توان به آزادسازی حلبچه در عملیات والفجر 10 و عملیات شاخ شمیران به عنوان کلید پیروزی عملیات های والفجر 10 و بیت المقدس 5 اشاره نمود.( نقل به تلخیص، جنبش های اسلامی در عراق از سال 1988 - 1958، منوچهر قربانی کشککی ، ص340)‌
در یک ارزیابی کلی از معارضه اسلامی پس از شهید صدر می توان به این نتیجه رسید که اختلافات عمده در میان معارضین باعث گردید که این مبارزان نتوانند موفقیت های چندانی را در مقابله با رژیم بعث به‌دست آورند. به طور کلی می توان به سه دسته اختلافات اشاره کرد:‌
‌‌الف-‌ اختلافات میان معارضین داخل ایران (طیف انقلابی) با معارضه اسلامی در اروپا بویژه لندن
‌‌ب-‌ اختلافات میان معارضین داخل ایران. به عنوان مثال اختلافات میان محمد تقی مدرسی با شیخ محسن حسینی، اختلافات شیخ علی کورانی با شیخ مهدی آصفی و اختلافات سازمان عمل با سید محمد شیرازی.‌
ج- اختلافات داخل مجلس اعلا‌. اساس تشکیل این گام برای وحدت بخشیدن به جنبش های اسلامی عراق بود در حالی‌که هر گروه یا دسته ای در برابر احتمال ذوب خود در مجلس مقاومت می کرد و سعی داشت که از مجلس به نفع خود استفاده کند. (عراق، حال و آینده، دیدگاههای علامه مدرسی،گردآوری: توفیق الشیخ، ص 65)‌
اما در نهایت اینکه معارضه اسلامی در عراق سالها قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران شعله ور گردیده بود و نمی توان پیدایش آن را به پیروزی نهضت اسلامی در ایران نسبت داد بلکه می توان گفت با پیرزوی انقلاب در ایران ، نهضت اسلامی در عراق جان تازه ای به خود گرفت و با نیروی بیشتری به پیش رفت اما با توجه به تجربه ایران و هشیاری نظام غرب و حاکمان متحجر خلیج فارس خصوصا شخص صدام حسین، بسیاری از نهضت ها سرکوب شدند و به نتیجه مطلوب نرسیدند.‌
آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.