دکتر داوود فیرحی، استاد دانشگاه و تحلیل گر مسایل جهان اسلام در میزگرد «تقابل شیعه- سنی چالش پیش روی جهان اسلام» تاکید می‌کند که مسئله امروز منطقه نه بحث شیعه و سنی که پدیده افراط گرایی مذهبی است.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران به نقل از دیپلماسی ایرانی، دکتر فیرحی گفت: تصور من بر این است که مسئله منطقه‌، بحث شیعه و سنی نیست بلکه مسئله منطقه پدیده‌ای است به نام افراط گرایی مذهبی که خود را در چهره تقابل‌های مذهبی ظاهر می‌کند. برداشت دومی نیز وجود دارد که یکی از عوامل اصلی افراط گرایی در منطقه انسدادهای سیاسی است. ممکن است این انسداد در سطح ملی بوده یا امکان دارد در سطح بین‌المللی باشد که تبیین های مذهبی نیز پیدا کرده اند.

اگر به تاریخ تحولات فکر اسلامی در دوره معاصر نگاه کنیم می‌توان دهه 1924 به بعد را نقطه عطف بدانیم که این نقطه عطف عبارت است از فروپاشی خلافت اسلامی و پیدایش دولت‌هایی که دو چهره داشتند: سکولار و اقتدارگرا.

او ادامه داد: این دولت‌ها سه ویژگی داشتند سکولار بودند و اقتدار گرا - که با سکولاریسم به مثابه یک ایدئولوژی برخورد می‌کردند - و دیگر اینکه دولت‌های ناکامی بودند و اهدافی همانند رفاه و امنیت و توسعه اجتماعی را برآورده نکردند. بنابراین جنبش‌هایی ظهور پیدا کردند که عکس این بودند، به معنای روشن تر جنبش‌هایی بودند که الف- خواسته‌های مذهبی داشتند، ب- کم و بیش گرایش‌های دموکراتیک پیدا کردند و ج- بیشتر با تکیه بر شکست دولت در سیاست‌های رفاهی و اجتماعی میل به نوعی عدالت اجتماعی داشتند. این جنبش‌ها در درون دنیای سنی دو جریان بزرگ هستند: جنبش‌های سلفی و جنبش‌های اخوانی.

جالب است که هر دو جنبش ابتدا گرایش‌های مسلحانه داشتند، یعنی هم سلفی‌ها شاخه نظامی داشتند به نام نظام خاص و هم اخوانی‌ها نیز اینگونه گرایش‌های نظامی را در پرونده خود داشتند. این نظامی‌گری در هر جایی که کشور با یک انسداد سیاسی مواجه شده است، رادیکالیسم جدی را تولید کرد که نمونه‌های آن نیز قابل مشاهده است.در این خصوص اندونزی و سوریه را می‌توان به صورت موردی مورد مطالعه قرار داد. در هر یک از کشورهایی که انسداد سیاسی رفع شد به عنوان مثال در سال‌های 2003 و 2004 یا انتخابات 1999 در مالزی سیستم انتخاباتی نسبتا شفافی شکل گرفت و دموکراسی پیدا شد با نام «The System of Open Party List» به معنای نظام لیست‌های حزبی باز. پس از آن در سال 2009 شاهد فروکش کردن رادیکالیسم و به ویژه ایده‌های جماعت اسلامی بودیم که تا حدود 86 درصد فروکش کرد.

فیرحی گفت: در سوریه نیز در زمان‌هایی شاهد حضور اخوانی ها هستیم. اساسا اندیشه های اخوانی گرایش چندانی به تاسیس حکومت اسلامی نداشتند اما اختلاف‌های 1965 و همچنین بحران 1982در سوریه سرانجام اخوان را به سمت تاسیس نهادهای نظامی همانند کتائب محمد و یا گردان‌های محمد رسول‌الله کشاند. بنابراین انسداد سیاسی با این وضعیت رابطه مثبت دارد، بدین معنا هرجا که انسداد شکل گرفت حتی دموکراتیک‌ترین گرایش‌هایی که در سوریه اخوانی‌ها بودند نیز رادیکال شدند که رادیکالیسم آنها روز به روز جدی تر هم می‌شود.

نکته مهم دیگر مسئله تغییر ماهیت در رادیکالیسم در منطقه بوده که آن جهانی شدن رادیکالیسم در منطقه است. اصطلاحا گفته می‌شود در کشورهای خاورمیانه رادیکالیسم خصلت پاتولوژیک، یعنی خصلت درد مزمن دارد و مفهوم این درد نیز بدین معناست که هر جا را معالجه کنید این درد به جای دیگری مهاجرت می‌کند که شرایط مساعدتر است. به عنوان مثال زمانی که اندونزی را معالجه می‌کنید بخش‌های رادیکال به افغانستان مهاجرت می‌کنند و زمانی که مثلا مصر را معالجه می‌کنید این بیماری به کشورهای دیگر منتقل می‌شود.

این استاد دانشگاه بیان کرد: تحلیلی که می‌توان در این باره گفت این است که تا زمانی که کشورهای اسلامی نتوانند مدیریت دموکراتیکی نسبت به افراط گرایی مذهبی داشته باشند این افراط گرایی به سمت جایی حرکت خواهد کرد که در آنجا انسداد وجود دارد. فرض کنید هر کشوری که مشکلات خود را حل کند رادیکالیسم به کشور دیگر مهاجرت می کند. به عنوان مثال اگر مشکل سوریه حل شود و تمامی جناح‌ها به توافقی دموکراتیک دست پیدا کنند به احتمال 90 درصد این رادیکالیسم به اردن یا عربستان مهاجرت خواهد کرد. این مسئله بدان معناست که رادیکالیسم پدیده منطقه‌ای جهانی است و هرکجا که این آسیب (انسداد سیاسی) وجود دارد شکل می گیرد و هر کجا که انسداد از بین رفت به جای دیگری مهاجرت می‌کند.

همانطور که شاهد هستید در سوریه این مهاجرت از کشورهای غربی نیز صورت گرفته است. برداشت من این است که به فرض آنکه اگر کشورهای اسلامی به ویژه در خاورمیانه بتوانند رادیکالیسم را از طریق دموکراتیزه کردن حل کنند (همین اتفاقی که در ترکیه و تونس و مصر رخ می‌دهد) به احتمال زیاد این رادیکالیزم جای خود را درمیان مهاجران مسلمان غربی پیدا خواهد کرد، یعنی از این منطقه عبور می‌کند.

نتیجه تحلیل این است که این خصلت پاتولوژیک به هر منطقه‌ای که نفوذ می‌کند ادبیات آنجا را می‌گیرد و در حال حاضر به دلیل آن‌که در هلال سبز و مناطق شیعه نشین قرار گرفته در حقیقت به روایت شیعه و سنی افزوده است و اگر قطع شود به احتمال زیاد دوباره با اتفاقی به منطقه بازخواهد گشت.

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.