پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران -تهران

گفت وگوی جماران با ظریفیان درباره لزوم تلاش برای گسترش تحصیلات تکمیلی رایگان؛

با اعلام نتابج کنکور امسال از میان ۷۹۶ هزار نفر تعداد ۷۶۷ هزار و ۲۵۷ نفر ظرفیت ایجاد شده تنها ۱۲۸هزار و ۵۱۶نفر مجاز به انتخاب رشته در دانشگاه های رایگان شده اند. این تعداد معادل 17 درصد از شرکت کنندگان خواهد بود و مابقی باید در رشته های مورد نظرشان را با پرداخت هزینه تحصیل نمایند. مطابق اصل سی ام قانون اساسی ایران، « دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد خود کفایی کشور به صورت رایگان گسترش دهد. » با توجه به این مسئله این سوال مطرح می شود که آیا نیاز کشور برای خودکفایی تنها 17 درصد از قشر تحصیل کرده است و اجرای چنین طرحی چه تاثیری بر آینده آموزشی کشور خواهد داشت.

به همین جهت خبرنگار پایگاه خبری و اطلاع رسانی جماران تصمیم گرفت تا با غلامرضا ظریفیان، معاون دانشجویی وزرات علوم در دولت اصلاحات گفت و گو کند، وی در این گفت و گو با بیان اینکه از چند جهت این موضوع قابل بحث است، اظهار کرد: اولین مبحث توسعه دانش بنیان است.

توسعه دانش بنیان راهکار بهبود آموزش عالی

وی تصریح کرد: ما در عرصه برنامه ریزی کلان کشوری تا برنامه توسعه چهارم درک صحیحی از اینکه توسعه کشور باید با دانش پیوند وسیع برقرار کند را نداشتیم و تا برنامه چهارم توسعه کشورمان متکی بر این بود که ما در آمدی از نفت داریم و این در آمد را صرف نیازهایمان می کنیم بدون اینکه منابع کشور را با مسئله دانش پیوند بزنیم.

ظریفیان درباره ضرورت داشتن توسعه دانش بنیان برای جامعه، ادامه داد: وقتی دانش و توسعه با هم پیوند می خورد سطح بهره وری جامعه رشد پیدا می کند و با حداقل امکانات حداکثر بهره وری رخ می دهد؛ اما زمانی که توسعه دانش بنیان نباشد و رفع نیاز بر مبنای درآمد باشد نمی توان به توسعه پایدار رسید و این مشکل تا برنامه چهارم ادامه داشت و دربرنامه چهارم به این نتیجه رسیدیم که باید توسعه دانش بنیان داشته باشیم.

این استاد دانشگاه با ابراز تاسف از اینکه برنامه چهارم در حالی تصویب شد که اجرای آن به دولت بعد افتاد، بیان کرد: دو دولت بعد از دوره اصلاحات به اجرای این برنامه اعتقادی نداشتند و بخش قابل توجهی از برنامه کنار گذاشته شد و به وضوح شاهد این بودیم که سیاست های دولت قبل متکی بر یک کار دانش بنیان نبود و بار ها اتفاق افتاد که بسیاری از کارشناس ها خیلی دلسوزانه با دولت جلسه هایی گذاشتند و صحبت کردند ولی نتیجه قابل ملاحضه ای نداشت.

وی در جهت تایید گفته خود اظهار کرد: گواه عدم عمل کردن دولت نهم و دهم به برنامه چهارم توسعه این است که با وجود چیزی نزدیک به 800 میلیارد درآمد دولت نتوانست کشور را در معرض توسعه پایدار قرار دهد. این نکته بسیار مهمی است که اگر توسعه و دانش به هم پیوند بخوردند نیاز کشور به فارغ التحصیلان چند برابر ظرفیت تولیدی ما خواهد بود و ما حتی نیروی تحصیل کرده کم هم خواهیم آورد.

ظریفیان با بیان مثالی درباره اینکه در کشور توسعه و دانش همسو نشده اند، توضیح داد: به عنوان مثال یکی از مزایای نسبی در کشور بحث کشاورزی و یکی از مشکلات جدی ما بحران آب است. ما علیرغم اینکه فارغ التحصیلان زیادی را در بخش کشاورزی و دامپروری داریم اما به این دلیل که کشاورزی ما با دانش پیوند نخورده است، ما چیزی کمتر از سه یا چهار درصد از فارغ التحصیلان مان چه در بخش های دولتی و چه در بخش های خصوصی مشغول به کار شده اند و مابقی کشاورزان با شیوه های سنتی و با اتکا به تجربه اداره می شوند و حاصل این اتفاق این می شود که با وجود داشتن مسئله و بحرانی به نام آب بیش از 90 درصد آب ها در بخش کشاورزی مصرف می شود و بیشترش هم هدر می رود.

معاون دانشجویی وزرات علوم در دولت اصلاحات ادامه داد: بنابراین اگر ما توسعه کشور را دانش بنیان کنیم اولاً به توسعه پایدار و همه جانبه در کشور می رسیم؛ ثانیاً می توانیم بخش عظیمی از فارغ التحصیلان و حتی بیشتر از این تعداد دانش آموخته را استفاده کنیم.

نیازمند نظام آمایش سرزمین هستیم تا بتوانیم توسعه دانش بنیان ایجاد کنیم

ظرفیان در بخش دوم صحبت های خود، به موضوع هزینه ها و نیازمندی بخش دولتی و خصوصی به دانش آموختگان پرداخت و گفت: ما برای بهره گیری از دانش آموختگان لازم است ببینیم که چه تعداد نیرو برای کل جامعه، چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی نیاز داریم. اتفاقا جامعه خوب جامعه ای است که بخش خصوصی آن به شدت فربه می شود و بخش دولتی آن کوچک می شود و نقش حاکمیتی و نظارتی در آن تقویت می شود. بنابراین هر چقدر که بتوانیم بخش خصوصی را تقویت کنیم به طوری که افراد بتوانند ارزش افزوده برای یک کشور ایجاد کنند طبیعتاً کار بزرگتری انجام داده ایم.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه برای فهم نیروی مورد نیاز دولتی و حد خودکفایی نیازمند اندازه گیری و آمایش هستیم، تصریح کرد: برای محاسبه تعداد افراد تحصیل کرده، نیاز داریم که نظام آمایش سرزمین داشته باشیم. در این نظام گفته می شود که مزیت های نسبی کشور در هر شهر و استانی نسبت به خودش و دیگر استان ها در چیست و هر مکانی چه توانایی بالقوه دارد، و در عین حال برنامه توسعه ما تا ده سال آینده متکی بر کدام بخش صنعت و یا کشاورزی و در کدام زیر شاخه از هر بخش است؟ و باید توجه کنیم که ما نمی توانیم در آن واحد همه شاخص ها را به طور یکسان و هم زمان رشد دهیم و باید اولویت بندی انجام دهیم.

تا نظام آمایش آموزش عالی نباشد درصد مورد نیاز برای خودکفایی معنا ندارد

وی با اشاره به اینکه نظام آمایش سرزمین تصویر روشنی می دهد که ما بدانیم در 10 سال آینده چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی به چه تعداد فارغ التحصیل در مقاطع مختلف نیاز داریم، افزود: در این شرایط است که نظام آمایش آموزش عالی شکل می گیرد که متکی بر نظام آمایش سرزمین است که دولت تکلیف خودش را می داند و مشخص است چه تعداد نیرو و در چه زمینه ای را نیاز داریم، در این صورت است که دولت می تواند بگوید که سطح خود کفایی من چند درصد است و من این درصد را پوشش می دهم در غیر این صورت نمی توان به طور دقیق تخمین زد.

ظریفیان در ادامه اظهار کرد: هر چند بعضی تحصیل را صرفا برای رشد علمی دنبال می کنند و برای اشتغال تحصیل نمی کنند. بنابراین بعد از ایجاد نظام آموزش آمایش عالی است که دولت می توان بگوید من تنها این درصد را پوشش می دهم شرایط کاری آنها را هم فراهم کرده ام.

هزینه تحصیل دانشجو را یا دولت بپردازد یا بخش خصوصی

معاون دانشجویی وزرات علوم در دولت اصلاحات در بخش سوم سخنان خود در گفت و گو با خبرنگار جماران بیان کرد: بعد از اینکه دولت با سنجش دقیق نیاز خود به افراد تحصیل کرده به منظور خودکفایی را شناسایی کرد، باید با بخش خصوصی مراوده داشته باشد. به این شکل که به بخش خصوصی بگوید که من برای تو نیرو تربیت می کنم ولی به جای اینکه پولش را از دانشجو بگیرند این پول و هزینه را از بخش خصوصی می گیرند و این یک امر متداول و مرسوم در همه دنیا است.

وی در ادامه گفت: به همین خاطر در همه دنیا تلاش براین است که یک نظام متکی بر وام را در اختیار افراد قرار می دهند تا جوانان مشکل ورود به دانشگاه را پیدا نکنند و اگر فرد وارد بخش دولتی شود به نحوی این وام مستهلک می شود و اگر وارد بخش خصوصی شود این بخش خصوص است که هزینه های این وام را پرداخت می کند و بر این اساس است که می توان مشخص کرد که در یک پروسه 10 ساله جامعه،چه تعداد فارغ التحصیل نیاز دارد و چه میزان از آنها را برای بخش دولتی و چه تعداد برای بخش خصوصی کار می کنند.

ظرفیان با اشاره عدم وجود آمایش سرزمین، تصریح کرد: علیرغم زحمتی که در آموزش عالی کشیده می شود، ما به نتیجه خوبی نمی رسیم و نیاز مندیم که کارهای آموزش عالی یک پیوند جدی با آمایش سرزمین داشته باشد تا کاربردی و جامع باشد.

آموزش عالی نمی تواند ادعا کند همه آحاد جامعه را پذیرا است

این استاد دانشگاه در ادامه تاکید کرد: با وجود اینکه آموزش عالی شاخص های کلان را ندارد، اما نباید وظیفه ذاتی خود یعنی امر آموزش را تعطیل کند، ولی برای اینکه پاسخگو باشد باید هزینه ها را تامین کند در غیر این صورت نمی تواند این ادعا را داشته باشد که همه احاد جامعه را در خود پذیرفته است و در نهایت همین 20 درصد را پاسخگو خواهد بود.

وی با بیان اینکه اگر جامعه دانش بنیان باشد بخش تولید دانشگاه را تولید بنیادین می بیند و نه یک بخش مصرف کننده، اظهار کرد: اگر چنین فکری به وجود بیاید، نوع سرمایه گذاری در ارتباط با آموزش و پژوهش متفاوت خواهد شد این دانشی هم که تولید می شود در عرصه عمل صد برابر برای کشور مفید می شود.

ظریفیان در ادامه با اشاره به اینکه سهم پژوهش در کشور کم است گفت: در بسیاری از کشورهای نسبت سهم پژوهش به تولید ناخالص ملی حدود 4 درصد در کشورهای توسعه یافته، و دو تا دو نیم درصد در کشورهای در حال توسعه است؛ به این معنا که هر کاری در کشور صورت می گیرد باید یک پشتوانه عظیم پژوهشی داشته باشد که آن کار به بهترین شکل ساماندهی و طراحی شود تا درصدخطا در آنها پایین بیاید. این درحالی است که در کشور ما تنها چیزی حدود نیم درصد از تولید ناخالص ما به پژوهش مختص می شود در حالی که مقام معظم رهبری به این موضوع تاکید دارند که سهم پژوهش باید به دو و نیم درصد برسد.

وی در پایان گفت: اگر توسعه دانش بنیان، آمایش سرزمین و نظام آمایش آموزش در کشور به وجود بیاید، بحث دانشگاه پولی به این مفهوم دیگر مطرح نمی شود. تا دانش به توسعه ملی پیوند نخورد این مشکل را خواهیم داشت.

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.