استاد سروش محلاتی با بیان اینکه اگر می خواهیم پاسخ سوالاتمان را از آیات قرآن کریم بگیریم ابتدا باید زاویه دیدمان را مشخص کنیم افزود: آیا ما برای ثواب اخروی آیات را می خوانیم؟ یا در آیات قرآن دنیال راه هایی برای گشودن گره های همین زندگی دنیوی نیز هستیم.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، حجت الاسلام والمسلمین سروش محلاتی در ادامه جلسات سخنرانی با موضوع دین در دنیای امروز در کانون توحید تهران با اشاره به اهمیت مباحث علمی در شبهای قدر اظهار کرد: شواهد و قراین نشان می دهد که شب بیست و سوم رمضان از حیث شب قدر بودن اهمیت بیشتری دارد. محدث قمی می گوید هر کس شب های 21 و 23 رمضان را با مباحثه علمی و گفت و شنود احیا کند افضل تر است. امید است مباحث مطرح شده در این جلسات نیز جزو این بحث های توصیه شده باشد.

وی با اشاره به اینکه منبع این گفته که طرح مباحث علمی در شب های قدر شیخ صدوق است، افزود: شیخ صدوق از مهمترین محدثان ماست که در چکیده ای از مباحث خود که برای شاگردان خود تهیه کرده نیز به این موضوع اشاره کرده است. او نگفته است که این نظر من است و معتقد بوده که این گفته نظر مذهب تشیع است.

این استاد حوزه و دانشگاه با مظرح کردن این سوال که ما در زندگی دنیایی تا چه حدی می توانیم از عقل استفاده کنیم به تشریح لایه های مختلف دین و عقل پرداخت و گفت: لایه های حضور عقل در رابطه با دین عبارتند از مستقلات عقلیه، بنائات عقلانی و شیوه ها و روش های عقلانیه که قسمت شیوه ها و روش های عقلانیه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. طوری که اگر به این قسمت توجه خوبی داشته باشیم و درست درک کنیم تا حدود 70 درصد از مشکلات ما حل می شود.

استاد سروش محلاتی با بیان اینکه در بخش چهارم، دین احکام و تکالیف را مشخص می کند ادامه داد: آیا در بخش چهارم نیز عقل می تواند ورود پیدا کند؟ برخی از دانشمندان می گفتند: برخی از احکام دینی بعد اخروی دارند و در آخرت نتایج شان را نشان می دهند. ما این مقدمه را قبول نداریم و معتقدیم احکام دین نگاه به زندگی دنیوی نیز دارد. گروه دیگری هم معتقد بود که عقل کلا ناقص و عاجز است که این نظر را نیز قبول نداریم.

وی ادامه داد: آیا دین به ما این اجازه را می دهد با ابزار عقل سراغ احکام رفته و در آنها کندو کاو کنیم؟ یا نه اینکه خداوند هم احکام را قرار داده و هم به انسان اجازه داده تا بررسی کند و ببیند احکام الهی چیست. در پاسخ به این سوالات دو نگاه وجود دارد؛ یکی اینکه ما دستورات الهی را اجرا می کنیم و نمی توانیم در بررسی این دستورات از عقل بهره ببریم. نگاه دیگر می گوید: دستورات دینی قابل درک و فهم است و با همین سرمایه عقلی می شود بسیاری از مسائل دین را فهمید. البته این مساله بسیار ظریف و خطرناک است.

این سخنران جلسات دین در دنیای امروز با اشاره به مثالی قرآنی افزود: آیه شریفه ای است که در آن گفته می شود: فرزندان خود را به ازدواج درآورید. که اگر نیازمند باشند نیز خداوند از بذل و کرمش آنان را کمک می کند. یک معنی که می تواند از این آیه استنباط شود این است که هر کسی ازدواج کند از عنایات غیبی الهی خداوند مشکلات آنان را حل می کند. اینجا لطف ویژه خدا مطرح است و ریشه نگاه متافیزیکی است. معنی دیگری که از این آیه می شود فهمید این است که؛ هر کس ازدواج کند به خاطر حس مسوولیت که در زندگی بر دوشش قرار می گیرد از حالت سستی و رخوت بیرون آمده و تلاش و کوشش بیشتری می کندو و در نهایت درآمد بیشتری هم کسب می کند. این دو نگاه متفاوت در سایر موارد دائما می تواند مطرح باشد.

وی در ادامه با اشاره به نظر آیت الله گلپایگانی به عنوان فقیهی سنتی در مورد آیه فوق اظهار کرد: آیت الله گلپایگانی اینکه خداوند فرموده ازدواج کنید تا در زندگی رزق و روزی پیدا کنید را امری ارشادی می داند.

استاد سروش محلاتی با بیان اینکه اگر می خواهیم پاسخ سوالاتمان را از آیات قرآن کریم بگیریم ابتدا باید زاویه دیدمان را مشخص کنیم افزود: آیا ما برای ثواب اخروی آیات را می خوانیم؟ یا در آیات قرآن دنیال راه هایی برای گشودن گره های همین زندگی دنیوی نیز هستیم.

وی با اشاره به اینکه امروزه متاسفانه مسائل احساسی جای مباحث علمی را گرفته اند گفت: علامه طباطبایی می فرماید: عقل مجاز است پیرامون احکام الهی به بحث بنشیند و دنبال این باشد که خوبی و بدی در احکام الهی را خودش بفهمد. این نگاه منجر به این می شود که تلقی صرفا تعبدی از دین از بین برود.

این استاد حوزه و دانشگاه با بیان خاطره ای از جلسات تفسیر المیزان که در سال های دهه 50 در تهران برگزار می شد یادآور شد: در سال های 50 و 60 که مباحث علمی رونق زیادی داشت چرایی بسیاری از مسائل مورد کندو کاو قرار می گرفت؛ برده داری چرا؟ حجاب چرا، حق طلاق برای مرد چرا و از این دست مواردی بودند که استدلال می شدند و در پاسخ به این سوالات هرگز ابعاد تعبدی مسائل مورد پرداخت قرار نمی گرفت. افراد خود را موطف می دیدند که این موارد دینی را توجیه عقلی کنند و البته جز این ابزار دیگری هم نبود. بعد از انقلاب ابزار دیگری هم در اختیار ما قرار گرفت و ابعاد استدلال و منطق کمتر مطرح شد. کسانی که به بسیاری از تریبون ها دسترسی دارند قوت و قدرت چنین مباحثی را ندارند.

استاد سروش محلاتی با اشاره به اینکه در برخی از احکام اسلامی به دلابل صدور احکام نیز اشاره شد است افزود: ائمه ما در مقابل سوالاتی که در مورد احکام اسلامی مطرح می شد راه را باز می گذاشتند و از آن استقبال می کردند. وقتی برای فهم و درک این سوالات جلو می رویم با مسائلی روبرو می شویم از جمله اینکه تغییر شرایط زندگی چقدر می تواند این احکام را تغییر دهد. احکام غیر عبادی با تغییر شرایط چه تغییراتی می کنند؟

وی با اشاره به سفر حج شهید بهشتی در سال های قبل از انقلاب مساله نفله شدن قربانی ها در حج را جزو مسائلی خواند که شهید بهشتی در کتاب حج به آن پرداخته و اضافه کرد: آیا مجاز هستیم که قربانی هایی را که در حج می کنیم را نفله کنیم؟ خداوند در مورد قربانی کردن و هم در مورد مصرف شدن گوشت قربانی هم سفارش کرده است. از آیت الله فاضل استفتاء شده است در حج قربانی ها نفله شده و از بین می روند، حکم چیست؟ ایشان می فرمایند: حج تعبد محض است و عقل ما ناقص و ما باید وظیفه خودمان را انجام دهیم.

این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: ما در این بحثه ا می خواهیم ظرفیت فقه شیعه را مورد بررسی قرار می دهیم. ما در مورد ظرفیت فتوای یک فقیه بحث نمی کنیم. ممکن است فتوای یک فقیه ظرفیت زیادی نداشته باشد. ظرفیت فقه فراتر از ظرفیت قانون اساسی یا فتوا است. می توانیم بر اساس فقه، مدلهای مختلفی از نظام سیاسی اسلام ارائه دهیم. اینطور نیست که بگوییم فتوا مساوی فقه و فقه مساوی اسلام است. ما نیامده ایم که نظر مراجع و ظرفیت فتاوای آنان را بررسی کنیم و نیز ظرفیت قانون اساسی را مورد بررسی قرار دهیم. ما به ظرفیت فقه شیعه در این جلسات می پردازیم.

وی با بیان اینکه امام بعد از انقلاب اسلامی پاسخهای متفاوتی را در مورد برخی سوالات داده اند افزود: امام مصلحت ها را هم می دید. از جمله در مورد مساله شطرنج نامه ای به ایشان نوشته شده بود و از ایشان خواسته شده بود برای محترم ماندن در مورد چنین مسائلی چیزی نگویند. امام پاسخ داده بود اگر قرار است با بیان حکم خدا حیثیت ما خراب شود بگذارید بشود. [ اگر بنا است با اعلام و نشر حکم خدا به مقام و موقعیتمان نزد مقدس‏نماهاى احمق و آخوندهاى بیسواد صدمه ‏اى بخورد، بگذار هر چه بیشتر بخورد ( صحیفه امام، ج21، ص 152 ) ]

سخنران جلسات دین در دنیای امروز با اشاره به اهمیت روش علمی امام خمینی (س) در فقه اضافه کرد: پروسه علمی که امام آغاز کرده بود با وجود اینکه ظرفیت های فراوانی دارد کمتر کار شده است و ادامه پیدا نکرده است. کاری که شهید بهشتی و شهید مطهری انجام می دادند که متاسفانه نیمه تمام ماند.

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.