عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم در مراسم سالگرد شهید بهشتی در موسسه مطالعات دین و اقتصاد، با موضوع «اندیشه های قرآنی و تفسیری آیت آلله بهشتی» گفت: مرحوم بهشتی در 3 بخش از حوزه مطالعات قرآنی، کار و پژوهش انجام دادند که امیدواریم این مجموعه منتشر شود. این مجموعه در 3 بخش قابل تقسیم است. ابتدا مباحثی که در ایران و آلمان در محافل و مجالس به صورت دسته‌ای از آیات و سوره‌های قرآن تفسیر کردند. دوم دسته‌ای از آیات و کتابهایی که تفسیر موضوعی هستند و موضوع خاصی که آیات خاصی در آن زمینه به بحث و بررسی گذاشته شده است.

به گزارش جماران به نقل از شفقنا، حجت الاسلام والمسلمین ایازی، دسته سوم از پژوهش‌های تفسیری شهید بهشتی را برشمرد و گفت: این دسته از مطالعات و پژوهش‌ها که بخشی از آن منتشر شده است؛ کاری است که میان شهید بهشتی و شهید مطهری و آیت الله اردبیلی شروع شده و انبوهی از مباحث را ایشان یادداشت می‌کردند که متاسفانه هنوز بر روی آنها کار نشده ولی بسیار قابل توجه است.

او در ادامه در توضیح حرکت تفسیر، افزود: حرکت تفسیر از نخستین مرحله‌ای که آغاز شده، در زمان پیامبر(ص) یک شکل ساده و بسیار ابتدایی داشته است و در حد شرح واژه ها یا در نهایت فضایی که آن آیه نازل شده، بوده است. تا امروز تحولات بسیار زیادی در حوزه تفسیر رخ داده است. در واقع تفسیر همان کسب و بهره برداری از کلام الهی است. در تفسیر کلام الهی باید توجه داشت قرآن فقط برای آن زمان نازل نشده است و برای تمام زمان ها و تمام اقوام بشر صحبت دارد.

ایازی منشا تحول در حرکت تفسیر را مفسرین دانست و اظهار کرد: در دوره ها و زمان‌های مختلف این مفسرین هستند که وقتی به متن مراجعه می کردند، فقط کلمات و الفاظ را نمی‌دیدند بلکه دغدغه ها، شبهات و مسائل زمان، آنها را درگیر می کرده است و مفسر معنایی را غیر از آنچه مفسر دیگر می دیده متوجه می‌شده است. کاری که تفسیرپژوهی می‌کند این است که رابطه میان فکر و اندیشه مفسر را بازکاوی می‌کند تا گاهی آن را تحلیل، اثبات یا نقد کند. این دانش به این اهمیت است که این متن جاودان را چگونه می‌توان فهمید و متوجه شد کدام یک از روش های قبل درست بوده است و کدام روش قبل ایراد داشته است.

این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه در تفسیرپژوهی شهید بهشتی، نیاز است روش مفسر و اندیشه او را شناخت، گفت: نکته‌ای که راجع به اندیشه‌های قرآنی و تفسیری شهید بهشتی وجود دارد «عصریت در اندیشه‌های قرآنی مرحوم بهشتی» است. ذهن بشر یک ذهن خالی نیست و وقتی یک پدیده یا اتفاق را می بیند مانند بقیه تفسیر نمی‌کند. ذهن یک مفسر درگیر با واقعیت‌های جامعه خود است. وقتی یک مفسر می‌خواهد دین را در جامعه عرضه کند به گونه‌ای که این دین در جامعه باقی بماند، دغدغه بزرگی است که یک مفسر را با مفسری که این دغدغه را ندارد متفاوت می‌کند.

ایازی در توضیح مفهوم عصریت، تصریح کرد: مفسری که نگاه عصریت دارد فرزند زمان خودش است. در جامعه خودش زندگی می‌کند و دغدغه‌های جامعه را می‌شناسد و وقتی در برابر متن قرار می گیرد دغدغه های جامعه را از آن استخراج می‌کند. به تعبیر امیرالمومنین‌(ع) «قرآن حرف نمی‌زند، این شما هستید که باید از قرآن سوال در بیاورید» از نکات بسیار جالب که در تفسیر شهید بهشتی وجود دارد، همین نگاه عصریت به تفسیر است که در آثار ایشان مشاهده می‌شود.

او نگاه اجتماعی را از دیگر ویژگی‌های تفسیر مرحوم شهید بهشتی عنوان کرد و افزود: در فقه ما باب شده است که بگوییم، فقهای ما و فقه آن‌ها یک فقه فردی است و نگاهی که به حوزه مطالعات احکام کرده‌اند بیشتر از منظر فرد است. از نمونه های بارز این مدعا را می‌توان مسئله بین حق و تکلیف مثال زد، مسئله‌ای که امروز با آن مواجه شده‌ایم، مسئله حقوق شهروندی است. صرف نظر از اینکه کسی مسلمان است یا نیست، بالاخره این فرد حق و حقوقی دارد. متاسفانه در جای جای فقه ما بیشتر به تکلیف نگاه شده است. اما دغدغه اینکه انسان بما هو انسان چه حقوقی دارد، کمتر بوده است. نمونه های آن را در بحث حقوق زن، حقوق مخالفان، اقلیت‌های مذهبی و دگراندیشان می‌توان مثال زد که این مباحث را در فقه نمی‌بینیم.

ایازی با بیان این‌که آیات زیادی در زمینه حقوق افراد موجود است که بر روی تفسیر آن‌ها کار نشده است، اظهار کرد: به عنوان نمونه آیه 8 سوره ممتحنه:«انما ینهکم الله عن الذین قاتلوکم فی الدین و اخرجوکم من دیارکم و ظاهروا علی اخراجکم ان تولوهم و من یتولهم فاولئک هم الظلمون» این آیه می‌گوید: کسانی که با شما نمی‌جنگند و شما را از شهر و دیارتان بیرون نمی‌کنند، فرقی نمی‌کند مسلمان باشند یا نباشند به این‌ها نیکی کنید و عدالت به خرج دهید.

او در پایان ویژگی دیگر در آثار شهید بهشتی را بعد تربیتی در اندیشه‌های تفسیری ایشان مطرح و خاطرنشان کرد: در دوره مرحوم شهید بهشتی، یک جریانی به وجود آمد که ما اسم آن را تفسیر علمی می‌گذاریم یعنی جریانی که تلاش داشت تا آیات قرآن را با نظریه‌های علمی تطبیق دهد. ولی مرحوم بهشتی نمی‌خواست به دنبال این بحث برود و می‌خواست به هدف اصلی قرآن که دعوت به هدایت انسان است تکیه کند. به عبارتی پیام اصلی قرآن کریم بیان علوم اجتماعی، روانشناسی، اقتصاد و دیگر علوم نیست و کار قرآن هم این نیست و کار عقلا است. قرآن وظیفه تریبت و هدایت و دعوت انسان را به معنویت دارد. مسئله بعد تربیتی در اندیشه‌های تفسیری آیت‌الله بهشتی به خوبی مشهود است.

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.