معاون پژوهشی مؤسسه تنظیم و نشر آثار حضرت امام خمینی (س) - نمایندگی قم - با اشاره به اینکه امام(س) هیچ وقت قائل به دخالت روحانیون در همه ارکان اجرایی کشور نبودند؛ تاکید حضرت امام(س) بر کارکرد نظارتی روحانیون در ساختار حکومت را یادآور شد.
حجت الاسلام والمسلمین حسن پویا، معاون پژوهشی مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) - نمایندگی قم- و سردبیر نشریات قرآنی بینات و بشارت، از پژوهشگران فعال در زمینه تحلیل دیدگاه های حضرت امام خمینی (س) هستند که به اقتضای دامنه وسیع منویات حضرت امام (س) خطاب به روحانیون، منشور روحانیت ابلاغ شده از سوی بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی را بعنوان محوری اساسی در تحلیل این بخش از دیدگاه های حضرت امام(س) مورد واکاوی قرار داده و در مصاحبه ای با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران ابعاد این سند تاریخی انقلاب اسلامی ایران را تبیین کرده است که مشرح این مصاحبه در ادامه آمده است.

دغدغه اصلی حضرت امام خمینی (س) در قبال قشر روحانیت چه بود که منجر به ابلاغ منشور روحانیت از سوی ایشان شد؟
حضرت امام خمینی (س) پیش از اینکه شخصی انقلابی در عرصه اجتماعی و سیاسی باشند، یک روحانی به تمام معنا هستند که از نوجوانی تا آخر عمر شریفشان را در حوزه های علمیّه گذرانده اند. ایشان از آن دسته روحانیون نبودند که گوشه گیر بوده و فقط در کتاب و درسشان خلاصه شوند و خودشان در همین راستا اشاره دارند که از ایام جوانی و اوایل طلبگی تفنگ در دست می گرفتند و با مسائل اجتماعی سروکار داشتند. امام (س) خودشان را حوزوی می دانستند و علاوه بر پرداختن به درس های تخصصی حوزه مانند فقه و اصول، به مباحث اخلاقی و عرفانی اعم از نظری و عملی هم می پرداختند. لذا می بینیم که در سنین جوانی بزرگ ترین و پرمحتواترین کتاب های اخلاقی و عرفانی همچون سرالصلاة، آداب الصلوة، شرح دعای سحر ومصباح الهدایة الی الخلافة والولایة و شرح چهل حدیث و حدیث جنود عقل و جهل و... را می نویسند.در عین حالی که ایشان فردی عارف مسلک بودند، گاهی به حجره های برخی از طلاب سر می زدند و در مسائل اجتماعی که صاحب نظر بودند وارد می شدند و صحبت می کردند. لذا وقتی که کتابی مانند اسرار هزار ساله کسروی چاپ می شود، تنها کسی که علیه این کتاب به میدان می آید، ایشان است و در همین رابطه کتاب کشف احرار که در واقع کشف احرار هزار ساله است را می نویسند. امام (س) در همه زوایای حوزه و روحانیت حاضر و ناظر بودند به طوری که علاوه بر مسائل علمی و تخصصی حوزه به مسائل غیرتخصصی حوزه نیز می پرداختند؛ لذا طبیعی است که دغدغه ایشان مسائل حوزوی باشد؛ چرا که تا آن زمان، بخش بسیار کم و کوچکی از حوزویان در متن مسائل بودند ولی بعد که انقلاب می شود، اصل انقلاب به نام روحانیت است. اگر واقع بینانه به این منشور نگاه کنیم، در می یابیم که امام، چقدر به موقع و به جا این منشور را ابلاغ کرده اند.

حضرت امام(س) در بخشی از منشور روحانیت، تلاش های روحانیون در صیانت از اصالت و هویت علوم دینی را به جهاد فی سبیل الله تعبیر می کنند. رویه امروز حوزه های علمیه در حفظ هویت اسلام ناب محمدی(ص) چگونه است؟
ما روایاتی داریم در باب علما از جمله "علما امتی افضل من انبیاء بنی اسرائیل "و یا علما در صف مقدم شهدا هستند. اینها نشان دهنده اهمیت علم و عالم است که از نگاه اسلامی و همچنین از نگاه امام (س) جهاد خوانده شده است. این روشن است که اگر فعالیت عالمان نبود، جهادی برای حفظ اسلام صورت نمی گرفت، چنانچه اگر پیامبر نمی بود، اسلام هم نبود؛ بنابراین بیانات عالمان و بزرگان دین شخصیت انسان های بزرگ را می سازد و آنها را تحویل جامعه می دهد. جهاد واقعی ساختن جهادگران و تعلیم و تربیت آنهاست به همین جهت امام (س) این فعالیت را جهاد اکبر خواندند.

یکی از تاکیدهای خاصی که امام خمینی(س) به روحانیون داشتند ضرورت رعایت بصیر سیاسی بود. به عقیده شما اکنون که به انتخابات ریاست جمهوری نزدیک می شویم، ورورد حوزه علمیه به این برهه سیاسی نیازمند چه باید ها و نبایدهایی است؟
به نظر من روش امام (س) بهترین روش است. امام(س) به خاطر روحانیت و عظمت روحانیت هیچ وقت قائل به دخالت روحانیون در همه ارکان اجرایی کشور نبودند؛ مگر در جایی که به دخالت مستقیم آنها احتیاج باشد؛ مانند قضاوت ولی در غیر این صورت، ایشان نظرشان نظارت بر ارکان بود. لذا خودشان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بلافاصله به قم سفر کردند؛ با این استدلال که کارهایی که بایستی انجام می گرفت، انجام شده است و کار ایشان نظارت بر انجام درست کارهاست؛ ولی به هر حال به خاطر مشکلات جسمانی خودشان و مسائلی که در حکومت پیش می آمد، تغییر رویه دادند. اعتقاد من این است که روحانیت همین جایگاه فعلی خود را حفظ کند؛ گرچه در بعضی مواقع خدشه ای به روحانیت وارد شده است که از سیاست کنار بکشد و نتیجه آن این شده که کسانی که دین را از سیاست جدا می دانند، حرف خود را بر کرسی نشاند اند.
اعتقاد من این است که روحانیت باید به عنوان یک نظاره گر و یک مرشد باشد و تا می تواند دخالت مستقیم نداشته باشد؛ بلکه با توجه جدی و با چشمانی باز، نظارت کند که تخطی از اسلام انجام نشده باشد. بیشترین مواقعی که ما ضرر کرده ایم، از دخالت مستقیمی است که روحانیت داشته است و یا دیگران انجام داده اند و بنام روحانیت به جامعه القاء شده است. اکنون توجهی که به جایگاه معنوی و واقعی روحانیت بود، دیگر احساس نمی شود یا کمتر احساس می شود.

ضرورت تحول در حوزه های علمیه که مورد تاکید رهبر معظم انقلاب است، اصلاحاتی است که باید در سطح حوزه ها صورت گیرد، قاعدتا بنا به تاکید حضرت امام(س) بر موضوع خودسامانی و استقلال مدیریتی حوزه ها، این اصلاحات باید درون زا باشد و نه به صورت دستوری و از بیرون حوزه ها. به عقیده شما شرایط لازم برای این تحول در حوزه ها چیست؟
این مباحث باید با ملاحظه و دقت پاسخ داده شوند و بیشتر باید کسانی پاسخ دهند که مستقیما با این امر سروکار دارند. به اعتقاد من آنگونه که بایست به فرمایشات امام(س) و مقام معظم رهبری توجه نشده است. به نظر می رسد حوزه می تواند استقلال کامل داشته باشد. البته پایه گذار حکومت جمهوری اسلامی ایران روحانیت است و اصلا در برخی موارد جدا بودن حوزه از حکومت مفهوم پیدا نمی کند. حوزه بر اساس رسالتی که دارد باید مبنای اجرای همه ارکان حکومت اسلامی را تبیین و فراهم کند و نقدهایی که حوزه به حکومت وارد می کند باید محترمانه، عالمانه و دقیق رسیدگی شود.
البته حوزه نیز باید با آغوش باز اندیشه های مخالف و موافق را بپذیرد و با استدلال های منطقی پاسخگوی مخالفان باشد. این رویه منافاتی با استقلال حوزه ندارد بلکه حوزه نیازمند یک خودجوشی از درون است تا بتواند آفت هایی که در اجرای کارها وجود دارد را از بین ببرد و پشتوانه محکمی برای حکومت صالحان باشد و از طرفی باب نقد و انتقاد هم بسته نشود؛ در غیر این صورت، حوزه راه به جایی نخواهد برد.

تکیه بر فقه سنتی و اجتهاد جواهری بخشی دیگر از تاکیدات حضرت امام (س) در منشور روحانیت است. با توجه به اینکه حضرت امام(س) بر پویایی فقه اسلام تاکید داشتند؛ جمع این دو مهم برای حوزه های علمیه چگونه میسر می شود.
حضرت امام(س) فرمودند روش اجتهاد باید جواهری باشد یعنی مبتنی بر مبنای اصل دین، کتاب الله، سنت، عقل و اجماع که این، سنت اجتهادی حوزه می باشد. این سنت اجتهادی به این معنا نیست که ما به مباحث روز نپردازیم؛ چنانچه خود حضرت امام(س) از جهت مفاهیم و استدلال درتحریر الوسیله مطرح می کنند. حضرت امام(س) برای بیان مسائل جدید و مستحدثه مانند تغییر جنسیت و بلیط بخت آزمایی از همین رویه استفاده می کنند. متاسفانه تا آن زمان هیچ کس به این مباحث نپرداخته بود و امام(س) روشی را قبول داشتند که با نگاه جدید، به استنباط مسائل نو بپردازد. به نظر می رسد بیان حضرت امام (س) در این زمینه این است که از ابزار فقه سنتی استفاده کنیم و به تحلیل مباحث روز بپردازیم.

آب و هوا

نظرات و دیدگاه ها

مسیولیت نوشته ها بر عهده نویسندگان آن هاست و انتشار آن به معنی تایید این نظرات نیست.